Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pożarowego i ratowniczego na terenie Gminy Świerklaniec. Historia tych jednostek jest ściśle związana z rozwojem lokalnych społeczności, ich determinacją oraz wsparciem, często pochodzącym od lokalnych mecenasów. Niniejszy artykuł przedstawia historię i działalność wybranych jednostek OSP z terenu gminy, w tym OSP Nakło Śląskie, OSP Orzech, OSP Świerklaniec oraz OSP Nowe Chechło.
Ochotnicza Straż Pożarna w Nakle Śląskim
Początki i rozwój jednostki
Ochotnicza Straż Pożarna w Nakle Śląskim została powołana do życia w 1910 roku. Niestety, nie zachowały się żadne dokumenty z okresu 1910-1939. Z przekazów ustnych wiadomo, że pierwsza siedziba znajdowała się w tzw. dworze, czyli budynkach gospodarczych należących do zamieszkującej nakielski pałac rodziny Henckel von Donnersmarck. Najstarsi mieszkańcy Nakła Śląskiego twierdzą, że sam hrabia Łazarz V Henckel von Donnersmarck, posiadający polskie obywatelstwo, był członkiem OSP i wspierał ją poprzez zakup sprzętu. Remizę w Nakle Śląskim wybudowano w 1931 roku. W następnych latach budynek rozbudowywano. Obecna siedziba OSP mieści się przy ul. Głównej 20 i służy druhom po dzień dzisiejszy.
Okres powojenny i odbudowa działalności
W trakcie II wojny światowej OSP Nakło Śląskie zawiesiło swoją działalność. Działalność wznowiono w 1945 roku. Nie były to jednak dobre czasy pod względem finansowym. Strażacy z trudem, ale również uporem gromadzili niezbędny sprzęt. Pomysłem na pozyskanie środków na sprzęt była działalność teatralna. Pod koniec 1947 roku druhowie powołali Amatorski Artystyczny Zespół Strażacki, który do lat 60-tych wystawiał sztuki w okolicznych miejscowościach. W roku 1948 OSP Nakło Śląskie, w dowód uznania od społeczeństwa sołectwa, otrzymała sztandar, którego chroni do dzisiaj. W roku 1960 hrabia Łazarz V Henckel von Donnersmarck, zamieszkujący już rezydencję w Lugano, przekazał spore środki finansowe na uroczyste obchody 50-lecia nakielskiej straży. W 1962 roku utworzona zostaje Strażacka Orkiestra Dęta „Strażak”.
Profesjonalizm i współczesne osiągnięcia
Po analizie dokumentów można stwierdzić, że sekcja ogniowa nakielskiej OSP odznaczała się wysokim profesjonalizmem. Świadczą o tym dokumenty dysponowania jednostki do dużych zdarzeń, jakie miały miejsce na terenie Województwa Katowickiego w latach 60-tych, 70-tych i 80-tych. W 2010 roku OSP Nakło Śląskie obchodziła uroczyste 100-lecie działalności. Podczas uroczystości jednostka OSP Nakło Śląskie została odznaczona najwyższym odznaczeniem Związkowym - Złotym Znakiem Związku OSP RP. W roku 2012 jednostka OSP Nakło Śląskie wzbogaciła się o nowy ciężki samochód pożarniczy z wyposażeniem pozwalającym na skuteczne działania ratownicze z zakresu ratownictwa technicznego (w tym drogowego) oraz medycznego. W 2015 roku I Dni Gminy Świerklaniec połączono z uroczystością 115-lecia OSP Nakło Śląskie. W uroczystościach brała udział rodzina Henckel von Donnersmarck, w tym prawnuk założyciela OSP Nakło Śląskie - Hrabia Andreas Henckel von Donnersmarck, który uchwałą Prezydium Zarządu Głównego Związku OSP RP został odznaczony Srebrnym Medalem Za Zasługi dla Pożarnictwa. W roku 2017 podczas Dni Gminy Świerklaniec został uroczyście przekazany nowy sprzęt, który pozwala na podejmowanie skutecznych działań w czasie powodzi i podtopień oraz sprzęt będący uzupełnieniem posiadanego już wyposażenia do prowadzenia działań z zakresu ratownictwa drogowego i medycznego.
NAKŁO ŚLĄSKIE
Ochotnicza Straż Pożarna w Orzechu
Geneza i wczesne lata
Miejscowość Orzech jest jedną z najstarszych w okolicy, co przekłada się na fakt, że Ochotnicza Straż Pożarna w Orzechu jest najstarszą jednostką w gminie Świerklaniec. Powstała w maju 1899 roku. Podczas Zebrania Wiejskiego mieszkańcy Orzecha zobowiązali się do płacenia podatku na rzecz OSP, aby wybudować strażnicę i zakupić sprzęt. Po 1903 roku drewnianą remizę wybudowano przy głównej drodze i płynącej tam rzeczce. W czasie I wojny światowej i Powstań Śląskich członkowie OSP stworzyli Straż Gminną, która chroniła miejscową ludność przed przestępcami.
Okres międzywojenny i II wojna światowa
W 1922 roku, po okupacji w zaborze Pruskim, Orzech wszedł w skład Powiatu Tarnogórskiego. 5 sierpnia 1934 roku za wybitną działalność operacyjną, prewencyjną, szkoleniową i kulturalno-oświatową Starosta Tarnogórski nadał OSP Orzech sztandar. W 1935 roku wybudowano i oddano do użytku nowy budynek Straży Pożarnej. W czasie II wojny światowej niemieckie władze okupacyjne, za szerzenie polskości, deportowały ówczesnego Naczelnika OSP druha Antoniego Szołtysika do Auschwitz-Birkenau oraz ówczesnego Prezesa OSP Alojzego Orzechowskiego do obozu KL Dachau, gdzie zostali zamordowani. Wszystkie wota polskie stanowiące własność OSP (a których nie udało się ukryć) zostały przez nazistów spalone.
Działalność powojenna i rozwój jednostki
Po wojnie OSP Orzech borykała się z problemami finansowymi i brakiem sprzętu. Dopiero w latach 70-tych stworzono jednostkę prężną i gotową do wszelkich akcji. Dzięki współpracy z Komendą Powiatową w Tarnowskich Górach udało się pozyskać niezbędny sprzęt. W latach 1982-1994 wykonano kapitalny remont budynku OSP Orzech. 15 maja 1999 roku Jednostka OSP Orzech obchodziła 100-lecie działalności. W związku z tym nadano złoty znak Związku OSP RP i sztandar zakupiony przez Gminę Świerklaniec. W sierpniu 2005 roku Komendant Główny PSP włączył jednostkę OSP Orzech do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG).
Współczesne wyzwania i specjalizacje
W czerwcu 2010 roku OSP Orzech, podczas wielkiej powodzi, uczestniczyła w akcji przez ponad dwa tygodnie (z małymi przerwami na odpoczynek), a także brała udział w ewakuacji mieszkańców pontonem z zalanych domów w rejonie Krupskiego Młyna. We wrześniu 2013 roku rozpoczęła się budowa nowego garażu dla nowego ciężkiego samochodu ratowniczo-gaśniczego. W czerwcu 2014 roku, podczas uroczystości 115-lecia OSP Orzech, nastąpiło uroczyste przekazanie nowego samochodu oraz oddanie nowego garażu do użytku. W maju 2017 roku OSP Orzech zajęła trzecie miejsce w plebiscycie tygodnika Gwarek na najlepszą jednostkę powiatu tarnogórskiego. W marcu 2016 roku nastąpiło powołanie nowego Zarządu OSP na walnym zebraniu sprawozdawczo-wyborczym. W lipcu 2016 roku OSP Orzech zorganizowała międzynarodowy obóz młodzieżowych drużyn pożarniczych w Turawie, w którym wzięła udział młodzież z Niemiec z Technisches Hilfswerk Berlin Lichtenberg. We wrześniu 2016 roku nastąpiło powołanie Grupy Poszukiwawczo-Ratowniczej z psami przy OSP Orzech. OSP Orzech specjalizuje się także w ratownictwie wodnym.
Ochotnicza Straż Pożarna w Świerklańcu
Początki i rola hrabiów Donnersmarck
„Feuerwehra”, czyli Ochotnicza Straż Pożarna w Świerklańcu, została założona już za czasów książęcych. Zalążki straży powołano także w sąsiednich Starym Chechle, Kozłowej Górze, Orzechu i Brynicy, o czym świadczą dokumenty z 1842 roku. Świerklaniecka Feuerwehra miała swoją siedzibę w tzw. Starym Dworze. Po wojnie francusko-pruskiej hrabia Henkel von Donnersmarck przeniósł ją do Nowego Dworu. Oficjalnie Straż Pożarna w Świerklańcu została założona w 1903 roku z inicjatywy hrabiego wspólnie z mieszkańcami miejscowości. Ze względu na duże nakłady finansowe, straż była bardzo dobrze wyposażona jak na tamte czasy. Posiadała m.in. gaśniczy pojazd konny. Pierwszą oficjalną siedzibą jednostki był budynek gospodarczy na terenie obecnego Instytutu Sadownictwa w Świerklańcu. Sprzęt ratowniczy do gaszenia pożarów zakupił wspomniany hrabia.
Reaktywacja i rozwój po I wojnie światowej
Po I wojnie światowej ojcami-założycielami reaktywowanej jednostki byli Wawrzyniec Piwowarski, Wawrzyniec Ferdyn i Jan Wajrchrauch. Zadaniem straży była ochrona terenów leśnych i zabudowań Świerklańca oraz sąsiednich wsi. 8 listopada 1964 roku siedzibę OSP przeniesiono do budynku przy ul. Oświęcimskiej 25, gdzie swoją siedzibę ma do dzisiaj. W latach 1979-1981 dokonano rozbudowy remizy, budując dodatkowo pięć boksów wjazdowych do wozów bojowych. W tym czasie na piętrze remizy wybudowano nową, dużą salę, gdzie do dnia dzisiejszego prowadzi się wszelkiego rodzaju spotkania o charakterze kulturalnym.
Współczesność i integracja z KSRG
W 1997 roku OSP Świerklaniec została włączona do Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego jako Stowarzyszenie i prowadzi zadania o charakterze ochronnym przeciw pożarom zagrażającym masywom leśnym i budynkom mieszkalnym. W 2003 roku jednostka obchodziła 100-lecie istnienia. Otrzymała sztandar i została odznaczona złotym znakiem Związku OSP RP. Jednostka ze Świerklańca podczas IV Dni Gminy Świerklaniec w czerwcu 2018 roku obchodziła uroczyste obchody swojego 115-lecia.
Ochotnicza Straż Pożarna w Nowym Chechle
Powołanie i formalizacja
Najnowsza (najmłodsza) jednostka w gminie Świerklaniec została powołana jako Stowarzyszenie Ochotnicza Straż Pożarna w Nowym Chechle w dniu 16 października 2015 roku. Założycielami byli: Prezesem Stowarzyszenia - Wojciech Ratuszny, Wiceprezesem - Dariusz Rupik, Naczelnikiem Straży - Lucjan Mokrus, Sekretarzem - Jacek Moc, Skarbnikiem - Marcin Rogol, Gospodarzem - Sebastian Zedel i Kronikarzem - Anna Ratuszny. W marcu 2016 roku Stowarzyszenie zostało wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego i nadano mu numer NIP i REGON. W listopadzie 2017 roku jednostka wstąpiła do Zarządu Oddziału Miejskiego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP w Tarnowskich Górach.
Pierwsze działania i rozwój
W lipcu 2016 roku jednostka brała udział w zabezpieczeniu Tour de Pologne. W czerwcu 2017 roku odbyło się walne zebranie Zarządu i członków OSP w Nowym Chechle, na którym zmieniono skład Zarządu. W lipcu 2017 roku OSP w Nowym Chechle kolejny raz zabezpieczała przejazd Tour de Pologne. W lutym 2018 roku pięciu strażaków jednostki rozpoczęło kurs podstawowy Strażaków Ratowników, który wszyscy ukończyli. W kwietniu 2018 roku trzech strażaków odbyło kurs kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego. OSP w Nowym Chechle brała udział w gminnym sprzątaniu terenu wokół Zalewu Nakło-Chechło. W czerwcu 2018 roku druhowie z Nowego Chechła po raz pierwszy brali udział w Miejskich Zawodach Sportowo-Pożarniczych, na których zajęli wysokie - 4 miejsce. Jednostka zabezpieczała również obchody IV Dni Gminy w Świerklańcu.
Wyposażenie jednostki
Na wyposażeniu jednostki znajduje się motopompa M8/8 (Po5) zakupiona z własnych środków, sprzęt ratownictwa medycznego ufundowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz część umundurowania koszarowego zakupionego przez Urząd Gminy Świerklaniec.