Działalność pożytku publicznego Ochotniczych Straży Pożarnych

W praktyce często mylnie utożsamia się działalność pożytku publicznego ze statusem Organizacji Pożytku Publicznego (OPP). Warto na początku wyjaśnić, czym w zasadzie jest tego typu działalność i jak ma się ona do funkcjonowania Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP).

Czym jest działalność pożytku publicznego?

Działalność pożytku publicznego, zgodnie z art. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 roku, to działalność społecznie użyteczna. Jest ona realizowana przez organizacje pozarządowe w obszarach zadań publicznych określonych w przepisach prawa. Podstawowymi wyznacznikami tej działalności są:

• Społeczna użyteczność: Musi służyć dobru ogółu lub określonej grupie społecznej.
• Podmioty prowadzące: Mogą ją prowadzić organizacje niebędące jednostkami sektora finansów publicznych ani państwowymi osobami prawnymi, a także niedziałające w celu osiągnięcia zysku. Do organizacji pozarządowych zalicza się również stowarzyszenia, w tym Ochotnicze Straże Pożarne, które nie działają w celu osiągnięcia zysku.
• Obszar działania: Działalność musi skupiać się wokół zadań publicznych, których obszerny katalog znajduje się w art. 4 ust. 1 pkt 1-34 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Mówimy, że organizacja pozarządowa działa w sferze pożytku publicznego wtedy, gdy podejmowane przez nią zadania mieszczą się w obszarach określonych w ustawie. Nie musi ona realizować wszystkich wymienionych w niej zadań - wystarczy, że skupia się na jednej z dziedzin.

Katalog zadań publicznych

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w art. 4 ust. 1 pkt 1-34 przedstawia obszerny katalog zadań, które mieszczą się w sferze pożytku publicznego. Obejmuje on między innymi:

• pomoc społeczną i wsparcie rodzin w trudnych sytuacjach życiowych,
• działalność charytatywną,
• ochronę i promocję zdrowia,
• podtrzymywanie tradycji narodowej,
• rozwój świadomości obywatelskiej i kulturowej,
• wspieranie osób starszych,
• działania na rzecz równouprawnienia kobiet i mężczyzn,
• wspomaganie rozwoju przedsiębiorczości i aktywizację zawodową osób pozostających bez pracy.

Przykładowo, stowarzyszenie, którego celem jest wsparcie osób z niepełnosprawnościami, może organizować dla nich zajęcia rehabilitacyjne, prowadzić kursy zawodowe czy inicjować aktywności integracyjne.

Nieodpłatna i odpłatna działalność pożytku publicznego

Działalność pożytku publicznego nie jest, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Może być prowadzona jako działalność nieodpłatna lub jako działalność odpłatna (art. 6).

• Działalność nieodpłatna pożytku publicznego to działalność prowadzona przez organizacje pozarządowe i podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy, za którą nie pobierają one wynagrodzenia.
• Działalność odpłatna pożytku publicznego (zgodnie z art. 8 ust. 1) dotyczy realizacji zadań mieszczących się w sferze pożytku publicznego, gdy organizacja pobiera opłaty za świadczone usługi lub sprzedawane produkty. Dotyczy to np. sprzedaży wytworzonych towarów lub świadczenia usług w zakresie:
  • rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
  • integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, o których mowa w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym oraz ustawie z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych.

Co istotne, wszystkie przychody uzyskane z działalności odpłatnej muszą być przeznaczone wyłącznie na prowadzenie działalności pożytku publicznego - zarówno tej nieodpłatnej, jak i odpłatnej - a nie na inne cele, np. komercyjne.

Rozgraniczenie działalności pożytku publicznego od działalności gospodarczej

W żadnym wypadku nie można postawić znaku równości pomiędzy działalnością gospodarczą a odpłatną działalnością pożytku publicznego. Obie formy działalności wiążą się z pobieraniem opłat za świadczone usługi lub sprzedawane produkty, a przychody są przeznaczane na działalność statutową. W obu przypadkach należy też wyraźnie oddzielić je księgowo od pozostałych, aby było wiadomo, które koszty i przychody pochodzą z działalności nieodpłatnej, odpłatnej lub gospodarczej. Istnieją jednak kluczowe różnice:

• Organizacja chcąca prowadzić działalność gospodarczą musi mieć tę możliwość zapisaną w statucie, a przed jej rozpoczęciem musi uzyskać wpis do Rejestru Przedsiębiorców.
• Działalność gospodarcza jest z założenia nastawiona na zysk, natomiast w przypadku działalności odpłatnej pożytku publicznego z założenia zysku ma nie być, a przychody mogą jedynie pokryć koszty lub ich część.
• Działalność gospodarcza może być prowadzona w dowolnym zakresie, odpłatna działalność pożytku publicznego - tylko w sferze zadań publicznych.
• W działalności gospodarczej nie ma limitu wynagrodzeń dla osób zatrudnionych, w działalności odpłatnej jest nim trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.
• W działalności gospodarczej nie można zatrudniać wolontariuszy, w działalności odpłatnej - można.

Jeśli organizacja zdecyduje się na prowadzenie zarówno działalności gospodarczej, jak i odpłatnej, każda z nich musi być prowadzona w innym zakresie.

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) jako organizacje pożytku publicznego

Ochotnicze Straże Pożarne, jako stowarzyszenia niedziałające w celu osiągnięcia zysku, zaliczają się do organizacji pozarządowych, które zgodnie z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, mają prawo ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego (OPP).

OSP mogą uzyskać status organizacji pożytku publicznego pod warunkiem, że działalność pożytku publicznego na rzecz ogółu społeczności prowadzona jest nieprzerwanie przez co najmniej dwa lata. Jest to podstawowy wymóg doświadczenia, który musi zostać spełniony przed złożeniem wniosku.

Wymogi i procedura uzyskania statusu OPP przez OSP

Każda organizacja, która chciałaby ubiegać się o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego, musi dokładnie sprawdzić, czy jej statutowa działalność mieści się w jednej z kategorii zadań publicznych wymienionych w ustawie. Dodatkowo, statut stowarzyszenia ubiegającego się o nadanie statusu OPP powinien zawierać postanowienia dotyczące zakazów określonych w art. 20 ust. 1 pkt 6 lit. a-d ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zakazy te dotyczą m.in.:

• udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich,
• przekazywania majątku organizacji na rzecz jej członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach,
• wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika ze statutowego celu organizacji,
• zakupu towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organizacji, członkowie jej organów lub pracownicy oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich lub po cenach wyższych niż rynkowe.

Aby zdobyć status OPP, organizacja musi złożyć wniosek do sądu rejestrowego. Sąd weryfikuje, czy spełnione są wymagania ustawowe, a następnie dokonuje stosownego wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). OSP uzyskuje status organizacji pożytku publicznego z chwilą wpisania do KRS.

Dokumenty wymagane do wpisu w KRS

W celu dokonania wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym należy złożyć formularze KRS-Z20 oraz KRS-W-OPP. Do wniosku o zmianę w KRS należy dołączyć:

• zaświadczenia z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności członków zarządu i komisji rewizyjnej,
• zmieniony statut (uwzględniający wspomniane wcześniej zakazy),
• w załączniku KRS-W-OPP należy wpisać kod Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).

Zgłoszenie tych zmian podlega opłaceniu.

Korzyści i obowiązki wynikające ze statusu OPP

Posiadanie statusu organizacji pożytku publicznego wiąże się z szeregiem przywilejów, ale także z dodatkowymi obowiązkami. Uzyskanie statusu OPP oznacza zarówno istotne korzyści, jak i zwiększone wymogi wobec organizacji.

Główne korzyści

• 1,5% podatku dochodowego: Prawo do otrzymywania 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych, co stanowi istotne źródło wsparcia finansowego.
• Dostęp do funduszy: Możliwość ubiegania się o środki z Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego.
• Loteria fantowe: Korzystanie z podwyższonych limitów nagród w loteriach fantowych.
• Promocja w mediach publicznych: Bezpłatne informowanie w mediach publicznych - radiu i telewizji - o prowadzonej działalności.
• Preferencyjne korzystanie z nieruchomości: Możliwość korzystania na preferencyjnych zasadach z nieruchomości należących do Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego.

Obowiązki organizacji pożytku publicznego

Jednocześnie status organizacji pożytku publicznego nakłada na podmiot określone obowiązki, takie jak:

• stosowanie bardziej rygorystycznych mechanizmów kontroli wewnętrznej,
• zapewnienie przejrzystości finansów,
• prowadzenie działalności w sposób jawny i rzetelny,
• podleganie nadzorowi sądów rejestrowych w zakresie przestrzegania przepisów ustawy.

Dysponowanie majątkiem po rozwiązaniu OSP

W przypadku rozwiązania Ochotniczej Straży Pożarnej, kwestia dysponowania jej majątkiem jest jasno określona. W razie braku postanowienia statutu lub uchwały w tej sprawie, sąd orzeka o przeznaczeniu majątku na określony cel społeczny (art. 38 ustawy o stowarzyszeniach).

Według wzorcowego statutu OSP, majątek pozostały po rozwiązaniu, stanowiący własność OSP, może przejść na własność np. właściwej gminy, Związku OSP RP lub innej osoby. Należy pamiętać, że sprzęt i urządzenia przeciwpożarowe będące własnością komunalną przechodzą do dyspozycji samorządu terytorialnego, a nie są częścią majątku OSP do swobodnego rozdysponowania.

tags: #nieodplatna #dzialalnosc #pozytku #publicznego #osp