Nomex w Odzieży Strażackiej: Kompleksowa Ochrona w Ekstremalnych Warunkach

Wprowadzenie do Nomexu w odzieży strażackiej

Nomex to nazwa dla ubrań stosowanych do działań ratowniczych w celu zapewnienia maksymalnej ochrony. Podstawową funkcją odzieży strażackiej jest zabezpieczenie przed ekstremalnym ciepłem i płomieniami. Materiały takie jak Nomex® i Kevlar charakteryzują się wyjątkową odpornością na spalanie i topnienie. Włókna Nomex® w kontakcie z wysoką temperaturą zwiększają swoją objętość i ulegają karbonizacji, co pochłania energię cieplną i dodatkowo chroni użytkownika przed poparzeniami. Dzięki temu strażak może skuteczniej i bezpieczniej wykonywać swoje obowiązki w warunkach pożaru.

Właściwości i zalety włókna Nomex®

Nomex® to metaaramidowe włókno opracowane przez firmę DuPont. Materiał ten znajduje szerokie zastosowanie w produkcji odzieży ochronnej, która chroni przed promieniowaniem cieplnym. Jest ognioodporny, lekki i wytrzymały, dzięki czemu stał się podstawowym składnikiem ubrań dla strażaków oraz innych służb pracujących w ekstremalnych warunkach.

Wśród jego zalet wyróżnia się:

• Lekkość: Tkaniny Nomex® są nawet o 40 proc. lżejsze niż inne materiały o podobnych właściwościach ochronnych.
• Izolacja elektryczna: Materiał ten nie przewodzi prądu, dlatego jest stosowany także jako materiał izolacyjny w przemyśle elektromaszynowym.

Włókna Nomex® nie palą się, nie topią ani nie skraplają, zaczynając się zwęglać w temperaturach powyżej 370 stopni Celsjusza. W przeciwieństwie do bawełny i innych włókien naturalnych, sprawność ochronna włókna Nomex® nie zależy od obróbki powierzchniowej. Na odzieży wykonanej z tego włókna można polegać, bez względu na to, ile razy była prana. Powyższe zalety sprawiają, że Nomex® jest często wykorzystywany przez producentów odzieży specjalnej. Poza pożarnictwem, z jego użyciem produkuje się również ubrania dla kierowców wyścigowych i wojska.

Ewolucja odzieży ochronnej dla strażaków w Polsce

Dobrze dobrana odzież to jeden z fundamentów bezpieczeństwa strażaków podczas akcji. Musi ona wykazywać się wysoką odpornością termiczną i mechaniczną, zapewniając jednocześnie komfort użytkowania i pełną swobodę ruchu.

Przez wiele lat straż pożarna w Polsce jako ubrań ochronnych-specjalnych do działań ratowniczo-gaśniczych używała ubrań typu "moro". Ubiory te nie posiadały żadnych walorów ochronnych, tj. zabezpieczeń przed szkodliwymi warunkami, które panują podczas gaszenia pożarów (tj. odporność na ogień, temperaturę i wodę). Wynikało to głównie z konstrukcji zastosowanych tkanin. Już samo założenie, że ubrania te miały mieć charakter uniwersalny, tzn. miały służyć zarówno podczas przebywania w strażnicy, jak i podczas działań ratowniczo-gaśniczych, było nie do pogodzenia. Ubrania te były wykonane z najgorszej jakości bawełny i nie różniły się zastosowaną tkaniną od innych ubrań roboczych stosowanych w przemyśle. Z myślą o bezpieczeństwie strażaków zaprojektowano i wykonano odzież ochronną do akcji przeciwpożarowej - ubranie specjalne.

Podział i konstrukcja odzieży ochronnej

Ubranie specjalne dla straży pożarnej przeznaczone jest do ochrony ciała strażaka przed oddziaływaniem promieniowania cieplnego, płomieni, pary wodnej i wody. Ochrona ta nie obejmuje głowy, rąk i stóp.

W Polsce znanych jest kilka typów odzieży przeznaczonej dla strażaków. Jej podział na poszczególne grupy wynika bezpośrednio z funkcji i stopnia ochrony, który ma zapewnić ubranie. O ostatecznej przydatności ubiorów przeznaczonych do wyróżnionych celów decyduje przede wszystkim konstrukcja ubrania, technologia jego wykonania oraz dobór odpowiedniego zestawu materiałów. Ubrania ochronne można podzielić w zależności od warunków, w jakich przyjdzie pracować strażakowi:

• ubrania koszarowe i robocze,
• ubrania bojowe ratowniczo-gaśnicze (NOMEX, ubrania typu NOMEX, ubrania popularne),
• ubranie ochrony termicznej (ubrania żarochronne),
• ubrania ochrony chemicznej (gazoszczelne, kwaso-ługo odporne),
• ubrania ochrony radiacyjnej,
• inne (ubrania dla płetwonurków, ratowników wysokościowych, itp.).

Kluczowe komponenty odzieży specjalnej

Materiał zewnętrzny ma za zadanie zapewnić ochronę przed zapaleniem się ubrania podczas bezpośredniego kontaktu z ogniem. Ochronę termiczną ubrania stanowi zestaw wielowarstwowych części składających się z materiałów odpornych na działanie wysokiej temperatury. Do nich zaliczają się uodporniona bawełna (taka jak: PYROWATEX, PROBAN) oraz włókna aramidowe (takie jak: CONNEX, AELI, NOMEX, KYNOL, KERMEL).

Surowce aramidowe mają właściwości predysponujące je szczególnie do zastosowania w tym typie odzieży. Charakteryzują się one niepalnością, odpornością na żar, odpornością na wykraplanie, stabilizacją wymiarów w wysokiej temperaturze oraz zachowaniem parametrów mechanicznych po długotrwałym starzeniu w wysokiej temperaturze, zachowaniem stabilności wymiarów i właściwości po wielokrotnym praniu. Dodatkową ochronę termiczną osiąga się przez stosowanie podszewki, podpinki wewnętrznej albo stosowanie odzieży wierzchniej lub spodniej. Ubranie ochronne z podpinką nie zostało omyłkowo w nią wyposażone - ten element występuje celowo jako integralna część ubrania.

Powietrze zamknięte w pikowanych lub watowanych materiałach lub znajdujące się między różnymi warstwami materiału ma duże znaczenie w uzyskaniu wymaganej izolacji termicznej. Pęcherzyki powietrza powodują, że wnikanie ciepła przez ubranie jest utrudnione. Ochrona jest zmniejszona w tych miejscach, w których ubranie przylega do ciała lub jest ściśnięte przez pas taśmy. Jest to ważna informacja, ponieważ często są kupowane ubrania zbyt małe, aby zagwarantować komfort pracy i bezpieczeństwo.

Ochronę przed przenikaniem wody osiąga się przez zastosowanie izolacji przeciwwilgociowej. Izolacja taka powinna umożliwić uchodzenie pary wodnej z ubrania przez cały czas jego użytkowania, aby nie utrudniać odprowadzania potu.

Nomex a inni producenci i innowacje

NOMEX to znak zarejestrowany przez firmę DU PONT. Na budowę materiału NOMEX składa się włókno aramidowe, odporne na wysokie temperatury, oraz wysokowytrzymałe włókno KEVLAR. Firma DU PONT rozwinęła wachlarz mieszanek włókien, których zadaniem jest stworzenie kombinacji skutecznej ochrony i doskonałej estetyki. Właściwości włókien NOMEX wpływające na wysoką odporność odzieży ochronnej wynikają z jego zachowania - Nomex nie pali się, nie topi ani nie skrapla, zaczyna się zwęglać w temperaturach powyżej 370 stopni Celsjusza. Ochronna sprawność włókna Nomex nie zależy od obróbki powierzchniowej, co oznacza, że na odzieży wykonanej z tego włókna można polegać, bez względu na to, ile razy była prana.

Mieszanki Nomexu: Nomex III i Nomex Delta T

Wszystkie mieszanki z włóknem Nomex, zalecane do stosowania, zawierają Kevlar (temperatura zwęglenia wynosi 480 stopni Celsjusza). Mieszanka włókien NOMEX i KEVLAR otrzymała nazwę handlową NOMEX III. Kevlar pomaga nie tylko zmniejszyć kurczliwość materiału w czasie ekspozycji na działanie wysokich temperatur, ale również zapobiega jego pękaniu. Stąd dobrze opracowane tkaniny z NOMEX III stanowią termiczną barierę ochronną nawet wtedy, gdy są poważnie spalone. Wysoka odporność na ścieranie i rozdarcia przyczynia się do zwiększenia odporności na zużycie odzieży, co w konsekwencji gwarantuje dłuższy czasokres jej użytkowania. Ubrania wykonane z tkaniny NOMEX III można łatwo prać i czyścić chemicznie, bez konieczności ponownego nakładania wykończenia.

Wiele spośród mieszanek Nomex/Kevlar zawiera niewielki procent (2%) antystatycznego włókna P140 firmy DU PONT. W środowisku gazowym wyładowanie elektrostatyczne z odzieży może osiągać wystarczające rozmiary, aby spowodować wybuch. Zastosowanie włókien P140 pozwala na kontrolowanie tego zjawiska, a zastosowanie membrany pomaga ograniczyć możliwość penetracji przez szereg środków chemicznych, ze smarami włącznie. To ulepszone ubranie otrzymało nazwę NOMEX DELTA T. Oprócz tego, że Kevlar jest stosowany do budowy ubrań chroniących strażaka przed działaniem wysokich temperatur, jest też używany w wielowarstwowych izolacjach cieplnych dla celów kriotechnicznych (gdy mamy do czynienia z substancjami o bardzo niskiej temperaturze, np. ciekły azot).

Dodatkowe elementy ochronne i certyfikaty

Wszystkie ubrania posiadają elementy odblaskowe, które w porze nocnej są 300 razy lepiej widoczne od białego ubrania. Bojowe ubrania strażackie posiadają atest CNBOP z Józefowa.

Przykłady odzieży specjalnej dostępnej na rynku

Wiele firm prześciga się w oferowaniu odpowiedniej odzieży dla strażaków, przedstawiając bogate kolekcje ubiorów podczas wystaw i targów. Należy jednak pamiętać, że wielu handlowców oferuje ubrania, nazywając je nieraz bezprawnie "NOMEXEM", chociaż ich produkty nie posiadają w swoim składzie włókna Nomexu.

Ubranie popularne produkcji Państwowego Przedsiębiorstwa Handlowego "GO WEST"

Ubranie wykonane jest jako ubranie warstwowe, niepalne, o zwiększonej wodoodporności. Składa się z kurtki i spodni w kolorze czarnym. Posiada taśmy ostrzegawcze i odblaskowe oraz oznaczenia "STRAŻ" na tkaninie fluoro-żółtej. Warstwę zewnętrzną ubrania stanowi tkanina uodporniona PYROVATEX-D10/2/150 (100% bawełna w wykonaniu niepalnym) wykończona w zabezpieczeniu olejo- i wodoodpornym. Kolana spodni wzmocnione są dodatkowo warstwą tkaniny powlekanej o dużej wytrzymałości na rozdzieranie i przebicia oraz warstwą bawełny. Warstwę wzmacniającą wodoodporność stanowi specjalna konstrukcja wewnętrznej membrany "sztormiaka". W kurtce i nogawkach spodni wykonana jest z tkaniny wodoodpornej i paroprzepuszczalnej SOFITEX 2000, która wytrzymuje ciśnienie hydrostatyczne 200 cm słupa wody. Konstrukcja ta, dzięki ograniczonej liczbie łączeń, ma dużą szczelność. Część dolna kurtki i spodni posiada pas 25 cm tkaniny wodoodpornej, zabezpieczający przed podsiąkaniem. Oprócz pełnej membrany paroprzepuszczalnej ubranie posiada dodatkową wentylację grawitacyjną poprzez specjalne otwory na plecach w tkaninie zewnętrznej, ocieplinie i podszewce. Otwory te są zabezpieczone elastyczną siatką.

Ubranie strażackie GORE-TEX FIREWEAR

Wraz z ognioodpornym materiałem wierzchnim, takim jak NOMEX, ubranie strażackie GORE-TEX FIREWEAR dostarcza ochrony przed poparzeniem. Nawet w mocno narażonym na działanie ognia ubraniu bojowym membrana GORE-TEX nie może się zapalić, nie topi się i nie skrapla. Przy oddziaływaniu buchających płomieni membrana GORE-TEX tworzy szczelną warstwę ochronną. Ubranie strażackie GORE-TEX FIREWEAR dostarcza optymalnej ochrony nawet przy najsilniejszym wietrze. Także podczas wielogodzinnych akcji przy opadach deszczu czy śniegu strażak pozostaje suchy. Również w częściach ubrania wystawionych na największe mechaniczne obciążenia, takich jak np. kolana, staw łokciowy czy okolice ramion, występują odpowiednie zabezpieczenia gwarantujące nienasiąkliwość.

Jeżeli odparowywanie zostanie utrudnione przez nieoddychający materiał, powstaje niebezpiecznie szybkie tętno i wzrasta temperatura aż do przegrzania. Nieuniknione następstwa takiego stanu to spadek wydolności organizmu powiązany ze spadkiem sprawności percepcyjnych i osłabieniem reakcji, aż do zapaści. Całkiem inaczej jest w ubraniu strażackim GORE-TEX FIREWEAR. Przez zastosowanie wysokiej aktywności membrany GORE-TEX wilgotność wytwarzana przez ciało człowieka może być wydalana na zewnątrz. Tętno pozostaje normalne, wysoka sprawność strażaka jest utrzymana. Ubrania strażackie GORE-TEX FIREWEAR posiadają właściwości termoregulacyjne. Zapobiegają przegrzaniu się przy wysiłku, a wychłodzeniu podczas odpoczynku. Nawet przy temperaturach poniżej -5 stopni Celsjusza, gdy poliester i poliuretan zaczynają być łamliwe i przepuszczalne, membrana GORE-TEX pozostaje sprężysta i wodoszczelna.

Nie ma akcji gaśniczej bez tryskających strumieni wody. Przy oddziaływaniu gorąca i płomieni może powstać gorąca para, która przenika normalne ubranie. Systemowa konstrukcja ubrania strażackiego GORE-TEX FIREWEAR dostarcza ochronnej warstwy izolacyjnej, chroniącej przed przenikaniem niebezpiecznej dla życia gorącej pary. Ciało jest chronione przed poparzeniem. Membrana GORE-TEX to w 100% wysokowartościowy surowiec politetrafluoroetylen (PTFE), tworzywo sztuczne, które jest również znane pod rynkową nazwą TEFLON. Około 1,3 miliarda porów na cm² zapewnia specyficzne właściwości GORE-TEX. Dla porównania kropla wody jest 20000 razy większa od jednego pora membrany GORE-TEX. Dlatego też krople wody nie mogą przenikać przez mikroporową strukturę membrany. Ubranie to dostarcza zatem pewnej ochrony przed przenikaniem gorącej pary. Oprócz wodoszczelności, ubranie z GORE-TEX-em jest oddychające.

Ubranie bojowe specjalne typu NOMEX (zestaw tkanin NOMEX, dwuwarstwowy GORE-TEX oraz włóknina aramidowa)

Zastosowany zestaw tkanin NOMEX, dwuwarstwowy GORE-TEX oraz włóknina aramidowa gwarantuje skuteczną ochronę przed ogniem. Nawet bezpośredni chwilowy kontakt z płomieniem o temperaturze do 1000 stopni Celsjusza nie powoduje poparzeń. Potwierdzają to testy przeprowadzone na urządzeniu THEROMAN u licencjodawcy w Putzbrun (Niemcy). Trudnospieralna substancja hydrofobowa tkaniny NOMEX oraz membrana GORE-TEX nieprzenikalna dla wody, której cząsteczki są 20000 razy większe od średnicy mini porów, dają pełną gwarancję przed przemoczeniem. Specjalne badania w komorze deszczowej nie wykazują przecieków oraz określają wytrzymałość ubrania na napór 110 m słupa wody. Wielkość cząsteczek pary wodnej jest ok. 700 razy mniejsza od średnicy porów. Zatem wytworzony przez organizm pot bez przeszkód wydostaje się na zewnątrz, zapewniając komfort biologiczny użytkownika. Struktura zawartych w membranie GORE-TEX mini porów jest nieprzenikliwa dla wiatru. Dlatego ubranie strażackie chroni użytkownika przed silnymi podmuchami wiatru, a organizm przed wychłodzeniem. Wymienione wcześniej właściwości ubrania - to jest nieprzemakalność, paroprzepuszczalność i wiatrochronność oraz niski współczynnik przenikania ciepła dla zastosowanego układu tkanin - powodują, że organizm ratownika ma zagwarantowane optymalne warunki funkcjonowania. W okresie zimowym wskazane jest stosowanie przypinanego na zamek błyskawiczny ocieplacza wykonanego bądź z włókniny aramidowej, bądź z dzianiny wełnianej w wykonaniu trudnopalnym.

Odzież ochronna Rosenbauer FIRE FLEX

Rosenbauer to firma, która w swoich produktach, takich jak ubrania ochronne, zawsze zapewniała maksymalną ochronę przed wirusami i bakteriami. Misja jest prosta: ubranie strażaka musi być dopasowane jak druga skóra i zapewniać kompleksową ochronę. Podczas projektowania nowej odzieży ochronnej dla strażaków, główny nacisk kładzie się przede wszystkim na trzy największe zagrożenia związane z użytkowaniem ubrań w ekstremalnych warunkach: promieniowanie cieplne, wodoodporność i odporność na przenikanie pary wodnej.

Kurtka i spodnie FIRE FLEX są certyfikowane zgodnie z normami:

• PN-EN 469: 2005 + A1: 2006 (odzież ochronna dla strażaków)
• PN-EN 1149-5: 2018 (test antystatyczny)
• EN 61482-2: 2018 (ochrona przed łukiem elektrycznym)
• PN-EN 343: 2003 + A1: 2007 (ochrona przed deszczem)
• PN-EN 14360: 2004 (test deszczu)

Ergonomia i komfort z Ergocut

Doskonałość kroju ma swoją nazwę: Ergocut. To dokładne i precyzyjne dopasowanie zapewnia maksymalny komfort noszenia. Rosenbauer nie traktuje komfortowego kroju ubrań jako dodatkowej opcji, gdyż ostatecznie dopasowanie i komfort decydują o „większej” swobodzie przemieszczania się strażaków, a zatem są istotnymi aspektami bezpieczeństwa. Jeśli precyzyjnie dobrane rozmiary standardowe nie są odpowiednie dla klienta, w razie potrzeby ubranie może zostać uszyte na miarę.

Kto ceni funkcjonalność, nie może obejść się bez nowoczesnego i sportowego kroju. Połączenie najlepszej możliwej ochrony z optymalnym komfortem noszenia jest jednym z największych wyzwań. FIRE FLEX oferuje nie tylko nowoczesny, sportowy wygląd, ale także zapewnia swobodę ruchów bez ograniczeń we wszystkich codziennych sytuacjach podczas działań ratowniczo-gaśniczych. Ulepszone nacięcia rękawów i specjalna konstrukcja ramienia zapewniają ogromną mobilność. Kołnierz został dostosowany do naturalnej postawy głowy i jest optymalnie dopasowany do dłuższego użytkowania bez obkurczania.

Funkcjonalność i innowacyjne rozwiązania

Wszystkie czynności i działania na miejscu zdarzenia muszą być możliwie intuicyjne. FIRE FLEX wspiera to dzięki ergonomicznym funkcjom. Wyściełane elementy na klapkach kieszeni i suwak ułatwiają bezpieczne chwytanie, a uniwersalne kieszenie i elementy mocujące oferują niezliczone możliwości na miejscu zdarzenia. Segmentowane paski używane do poprawy widoczności zostały pokryte i zintegrowane w wyrafinowanej koncepcji ogólnej. Ze względu na brak szwów materiał nie jest obciążony ścieraniem. Solidne bariery absorpcyjne we wszystkich punktach krytycznych zapobiegają przenikaniu wilgoci do wnętrza ubrania specjalnego. W szczególności zastosowano zupełnie nowy, oddychający, 3-warstwowy materiał barierowy na obrzeżach rękawów i do przednich wykończeń. Dzięki FIRE FLEX udało się zaprojektować ergonomiczne ubranie ochronne. Wytrzymuje ono wilgoć, zimno, ciepło i ogień - pod względem bezpieczeństwa marka Rosenbauer zawsze wyznaczała najwyższe standardy. Jednak FIRE FLEX dzięki Ergocut gwarantuje najwyższy stopień zwinności.

FIRE FLEX ma innowacyjną strukturę materiału. Membrana PTFE charakteryzuje się najwyższym poziomem oddychalności, ogromną odpornością na ciepło i wodoszczelnością. W modelu FIRE FLEX zastosowano izolującą, oddychającą, podszewkę termiczną, która zapewnia optymalną ochronę przed czynnikami zewnętrznymi, nawet w ekstremalnych warunkach. Ubranie FIRE FLEX wykonane z NOMEX® NXT to doskonały wybór zarówno pod względem wizualnym, jak i technicznym. Ta wersja jest dostępna w dwóch kombinacjach kolorystycznych: czarno-niebieskiej/czerwonej i czarno-niebieskiej/złotej. Znakomicie wypada również podczas prania. Odzież ochronna zachowuje swój kolor i kształt nawet po wielu praniach.

Dodatkowe systemy bezpieczeństwa i dostępność

Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, w których występuje zwiększone ryzyko upadku. Aby uczynić bezpieczniejszymi prowadzenie działań na nasypach lub płaskich dachach, system ogranicza zasięg ruchu ratowników do określonego promienia, dzięki czemu niebezpieczne krawędzie nie stanowią już zagrożenia. System może być używany jako pomoc przy pozycjonowaniu podczas pracy na wysokości (na przykład na drabinach).

Ubrania FIRE FLEX dostępne są w szerokiej gamie rozmiarów:

• Rozmiary standardowe kurtek: od 40-42 do 60-64 w pięciu długościach: A (156-164 cm wzrostu), B (164-172 cm), C (172-180 cm), D (180-188 cm) oraz E (188-196 cm), dla obwodów klatki piersiowej od 78-129 cm.
• Rozmiary standardowe spodni: od 40-42 do 60-64 w pięciu długościach: A (156-164 cm wzrostu), B (164-172 cm), C (172-180 cm), D (180-188 cm) oraz E (188-196 cm), dla obwodów pasa od 66-117 cm.

Odzież koszarowa z włókna Nomex®

Odzież koszarową testuje się na manekinie Thermo-Man®, analizując i przewidując jej poziom ochrony termicznej. Odzież koszarowa wykonana z włókna marki Nomex® jest zgodna z normą NFPA 1975. Ochronna odzież koszarowa wykonana z materiału Nomex® zapewnia też komfort i jest przy tym niedroga. W przeciwieństwie do tkanin bawełnianych można ją wyprać do 125 razy, więc wystarcza na dłużej. Prezentuje się profesjonalnie bez potrzeby prasowania. Odzież koszarowa wykonana z materiału Nomex® jest gotowa na każde wezwanie o każdej porze, tak jak strażacy.

tags: #nomex #strazacki #allegro