Bazylika Archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Poznaniu, położona na Ostrowie Tumskim, jest jednym z najstarszych polskich kościołów i stanowi najstarszą polską katedrę. Jej początki sięgają drugiej połowy X wieku, a konkretnie ustanowienia w 968 roku pierwszego biskupstwa w Polsce i kościoła katedralnego pod wezwaniem św. Piotra. Jest to miejsce o ogromnym znaczeniu historycznym, przypuszczalnie związane z chrztem Mieszka I i miejsce pochówku pierwszych władców Polski z dynastii piastowskiej.
Obecna gotycka katedra, której budowa przypada na XIV i XV wiek, została znacząco odbudowana i przywrócona do form gotyckich po zniszczeniach II wojny światowej. Prace te, prowadzone w latach 1946-1956 według projektu Franciszka Morawskiego, miały na celu przywrócenie świątyni wyglądu z przełomu XIV i XV wieku, nawiązując do jej pierwotnych gotyckich kształtów.
Historia Katedry Poznańskiej
Pierwsze Świątynie
Na miejscu obecnej katedry, w 968 roku, zbudowano pierwszy kościół katedralny pod wezwaniem św. Piotra. Była to budowla murowana, o długości około 48 metrów, wzniesiona z okrzesków martwicy łąkowej i granitu, tynkowana. Badania archeologiczne przeprowadzone w 1946 roku pozwoliły na ustalenie, że była to bazylika trójnawowa z prezbiterium zamkniętym absydą i zachodnim masywem wieżowym. Posiadała również atrium, w którym odkryto relikty płyty z zaprawy wapiennej, tzw. misy chrzcielnej, oraz krypty grobowe. Badacze identyfikują te krypty jako prawdopodobne groby monarsze: księcia Mieszka I i króla Bolesława Chrobrego.
Po zniszczeniu preromańskiej świątyni w latach 1034-1038, powstał nowy kościół katedralny. Był murowany z kostki granitowej z detalami architektonicznymi z piaskowca i granitu, a jego fundamenty w znacznej mierze pokrywały się z fundamentami pierwszej katedry. Katedra romańska, przebudowana w XIII wieku, została następnie zastąpiona przez budowlę w stylu gotyckim, wzniesioną w XIV i XV wieku.
Okres Gotycki i Późniejsze Przebudowy
Gotycka katedra była budowlą okazałą, z nowym prezbiterium wyposażonym w piękną galerię tryforyjną, ambitem i wieńcem kaplic. W historii świątyni miały miejsce liczne wydarzenia, w tym pożary. Jeden z nich, w 1772 roku, wywołany przez lekkomyślność kościelnego, spowodował zniszczenie obu wież, dachu, ołtarzy i wyposażenia.
W lutym 1945 roku, podczas walk o Poznań, ocalały jedynie niektóre kaplice, a wypalone wnętrze świątyni odsłoniło pozostałości z okresu gotyku. Odbudowa w latach 1946-1956 przywróciła formę gotycką, nawiązującą do okresu z przełomu XIV i XV wieku, według projektu Franciszka Morawskiego. Jednocześnie prowadzone badania archeologiczne ujawniły pozostałości katedr przedromańskiej i romańskiej.
Architektura Katedry
Bryła i Konstrukcja
Obecny wygląd katedry to efekt odbudowy po II wojnie światowej, która przywróciła jej gotyckie formy z przełomu XIV i XV wieku. Charakterystyczne są frontowa ściana z nowym szczytem i dwie wieże z masywnymi skarpami, zakończone późnobarokowymi zwieńczeniami i hełmami z 1729 roku, pokrytymi blachą miedzianą. W południowej wieży zachował się fragment muru romańskiego.
Nawa główna katedry wraz z prezbiterium, ambitem i Złotą Kaplicą ma 72 metry długości i 36 metrów szerokości. Ściany nawy wiąże zrekonstruowane sklepienie gwiaździste. Prezbiterium wyróżnia ażurowy wieniec tzw. „tryforium” - motyw otwartych arkad z galeryjką biegnącą wzdłuż ścian. W nawach bocznych i obejściu znajduje się dwanaście kaplic.
Witraże i Detale Architektoniczne
Wysokie okno na ścianie szczytowej zdobi oryginalna rozeta gotycka, obecnie wypełniona witrażem autorstwa prof. Wacława Taranczewskiego. Pod oknem znajduje się portal gotycki ozdobiony glazurowymi i nieglazurowymi kostkami, z brązową bramą przedstawiającą sceny z życia św. Piotra i św. Pawła.
Boczne elewacje świątyni charakteryzują wysokie ściany nawy głównej i prezbiterium ze stromym dachem krytym miedzią. Gotyckie okna mają głębokie rozglifienie. Od strony południowej i północnej widoczne są rzadko spotykane w polskim budownictwie kościelnym łuki przyporowe.
Katedra w Sienie | Historia Architektury | Domin
Wnętrze Katedry i Kaplice
Ołtarz Główny i Wyposażenie
Prawdziwym klejnotem katedry jest wielki ołtarz - poliptyk, dzieło mistrzów śląskich z przełomu XIV-XV wieku, prawdopodobnie z warsztatu wrocławskiego. W jego centrum znajduje się Matka Boska w otoczeniu św. Katarzyny i św. Barbary oraz dwunastu innych świętych niewiast. Na zewnętrznych skrzydłach ołtarza umieszczono osiem obrazów ukazujących Mękę Pańską.
Wyposażenie nawy głównej uzupełniają dzieła baroku: ambona z 1720 roku i chrzcielnica, a także gotyckie stalle w prezbiterium.
Złota Kaplica
Złota Kaplica, usytuowana na osi katedry, jest najpiękniejszą i najciekawszą częścią świątyni. Wzniesiona w 1405 roku, została gruntownie przebudowana w 1834 roku i przeznaczona na mauzoleum Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Większość środków na jej przebudowę wyłożył hrabia Edward Raczyński, według projektu Franciszka Marii Lanciego. Wystrój kaplicy wzorowany jest na architekturze bizantyjskiej.
Na uwagę zasługuje mozaikowa posadzka wykonana w Wenecji przez Liboria Salandriego oraz mozaikowy obraz Matki Boskiej Wniebowziętej tego samego autora. Po prawej stronie znajduje się neogotycki sarkofag, dzieło i dar krakowskiego rzeźbiarza Oskara Sosnowskiego. Po stronie lewej umieszczono spiżowy pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego autorstwa Christiana Raucha. Kopuła jest malowana techniką enkaustyczną przez berlińskiego malarza Mullera.
Pozostałe Kaplice
Katedra posiada wieniec dwunastu kaplic, z których każda ma swoją unikalną historię i wyposażenie:
- Kaplica św. Marcina: Zawiera ołtarz z obrazem Krzysztofa Boguszewskiego z 1628 roku, przedstawiającym wjazd św. Marcina do Amiens. W kaplicy znajduje się renesansowy grobowiec biskupa Wawrzyńca Goślickiego.
- Kaplica św. Cecylii: Wyróżnia się epitafium z XVII wieku przedstawiające Zygmunta Raczyńskiego i Jana Wąglikowskiego. Znajduje się tu również ołtarz z włoskim obrazem Guerciniego, przedstawiającym św. Cecylię.
- Kaplica Matki Boskiej i św. Franciszka Ksawerego: Posiada późnobarokowy ołtarz z końca XVIII wieku oraz nagrobek biskupa Łukasza Kościeleckiego.
- Kaplica Najświętszego Sakramentu (dawniej św. Krzyża): W barokowym ołtarzu znajduje się cudowny krzyż z 1522 roku. Kaplica jest również miejscem monumentalnego grobowca rodziny Górków, wykonanego przez Hieronima Canavesiego.
- Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Stanisława Kostki: Powstała w XVIII wieku z połączenia dwóch kaplic. Znajduje się tu kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej oraz nagrobek kanonika Jana Koźmiana.
- Kaplica Serca Jezusowego (dawniej Świętego Ducha i świętych Apostołów): Odnowiona w 1905 roku, posiada ołtarz z obrazem Piotra Stachiewicza.
- Kaplica Matki Boskiej i Świętych Aniołów: Ufundowana przez biskupa Andrzeja Szołdrskiego, służyła jako miejsce jego spoczynku.
- Kaplica Świętej Trójcy: Po remoncie w latach 1575-76, zawiera rzeźbę Trójcy Świętej autorstwa Bernarda Smolkego i innych. Znajduje się tu nagrobek biskupa Adama Konarskiego.
- Kaplica św. Jana Kantego: Kiedyś służyła profesorom i uczniom Akademii Lubrańskiego. W kaplicy znajduje się renesansowa płyta nagrobna biskupa Jana Lubrańskiego oraz pomnik biskupa Marcina Dunina.
- Kaplica św. Stanisława (dawniej Królewska): Zbudowana przez Przemysła II jako miejsce pochówku jego żony Rychezy i jego samego. Obecnie posiada płytę epitafijną króla Przemysła II.
Podziemia Katedry
W podziemiach Katedry Poznańskiej można zobaczyć fragmenty katedry preromańskiej i romańskiej, a także relikty grobowców, prawdopodobnie należące do pierwszych władców Polski - Mieszka I i króla Bolesława Chrobrego. Zachowała się tam również prawie połowa wapiennej misy chrzcielnej o średnicy około 5 metrów, która mogła być użyta do chrztu Mieszka I.
W drugiej krypcie znajduje się wystawa lapidaryjna reliktów różnych płyt i kamieni wydobytych podczas prac archeologicznych. Z podziemi można przejść do krypty, w której spoczywają doczesne szczątki arcybiskupów poznańskich.
Dziedzictwo i Znaczenie
Katedra Poznańska jest nie tylko ważnym zabytkiem architektonicznym, ale także centrum życia religijnego i historycznego. Papież Jan XXIII nadał jej tytuł Bazyliki Mniejszej, nazywając ją "ozdobą Poznania". W 1983 roku katedrę odwiedził papież Jan Paweł II.
W świątyni spoczywają liczni biskupi i arcybiskupi poznańscy, a także prymasi Polski w okresie unii personalnej Gniezna i Poznania, kardynałowie i przedstawiciele rodów szlacheckich, takich jak Górkowie.
tags: #notre #dame #pozar #informacje