Współpraca, definiowana jako zdolność tworzenia więzi i współdziałania z innymi, umiejętność pracy w grupie na rzecz osiągania wspólnych celów oraz zespołowego wykonywania zadań i rozwiązywania problemów, jest kluczowa dla bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. Artykuł ten skupia się na synergii między dwoma podmiotami, które mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo Polski i jej obywateli: Wojskami Obrony Terytorialnej (WOT) i Ochotniczą Strażą Pożarną (OSP).
W Polsce służy około 700 000 strażaków ochotników i około 40 000 żołnierzy WOT. To niecałe 750 000 osób gotowych nieść pomoc w sytuacjach zagrożeń, co stanowi olbrzymi potencjał sił i środków ratowniczych. Ostatnie wydarzenia, takie jak powódź na południu kraju, pokazały potrzebę pełniejszego wykorzystania tego zasobu ludzkiego.
Szkolenia i wymiana doświadczeń
Wychodząc naprzeciw tym potrzebom, 29 marca 2025 roku w siedzibie OSP Wtórek odbyło się szkolenie dla żołnierzy z Grupy Poszukiwawczo-Ratowniczej K9, działającej przy 12 Wielkopolskiej Brygadzie Obrony Terytorialnej im. Gen. S. Taczaka. Tematy poruszane na spotkaniu dotyczyły umiejętności tamowania krwotoków, w tym prawidłowego użycia opaski zaciskowej, opatrunków osobistych oraz metody pakowania ran.
Zachęca się wszystkie Jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych do podejmowania współpracy z Wojskami Obrony Terytorialnej lub innymi podmiotami ratowniczymi i służbami. Współpraca w zakresie wspólnych ćwiczeń, szkoleń i wymiany doświadczeń przyczynia się do doskonalenia umiejętności, co finalnie przynosi korzyści obywatelom, rodzinom i społecznościom lokalnym.
Film dokumentalny o straży pożarnej ochotników
Misja i rozwój Wojsk Obrony Terytorialnej
Generał dywizji (imię i nazwisko nie podano w tekście źródłowym), któremu ponad 3 lata temu powierzono zadanie utworzenia Wojsk Obrony Terytorialnej w Polsce jako odrębnego rodzaju sił zbrojnych, a jego mandat został przedłużony, podkreśla misję WOT - obronę i wspieranie lokalnych społeczności. Od pierwszych dni funkcjonowania formacji żołnierze są przygotowywani nie tylko do walki zbrojnej, ale również do działań przeciwkryzysowych.
Pandemia koronawirusa przyspieszyła weryfikację gotowości WOT, który w marcu zmienił tryb funkcjonowania ze szkoleniowego na przeciwkryzysowy. Działania te, prowadzone w ramach operacji pod kryptonimem „Odporna Wiosna”, miały na celu wspieranie podmiotów spowalniających transmisję wirusa oraz łagodzenie skutków pandemii dla społeczności lokalnych, a także rozwijanie ich odporności na kryzysy.
WOT wspierał również akcję gaśniczą w Biebrzańskim Parku Narodowym na wniosek wojewody podlaskiego. Docelowo WOT ma liczyć 53 tys. żołnierzy w składzie siedemnastu brygad Obrony Terytorialnej (po jednej w każdym województwie, z wyjątkiem Mazowsza, gdzie formowane są dwie brygady). Obecnie formacja osiągnęła niemal połowę docelowej liczebności, czyli prawie 25 tys. żołnierzy. Wysokie zaangażowanie formacji owocuje wzrostem zainteresowania służbą.
Synergia WOT i OSP
Wspólne cele i potencjał
Generał dywizji akcentuje, że szczególnie zależy mu na rozwijaniu współpracy ze strażakami, czemu służyło porozumienie z komendantem głównym Państwowej Straży Pożarnej nadbryg. Andrzejem Bartkowiakiem. Porozumienie to wysłało jasny sygnał co do obustronnej woli współpracy i uporządkowało kwestie formalne. Celem WOT nie jest zastępowanie straży pożarnej, ale uzupełnianie i wzmacnianie jej potencjału w konkretnych sytuacjach.
WOT może zaoferować strażakom natychmiastowe wsparcie w sytuacjach kryzysowych, dysponując wyposażeniem podwójnego zastosowania, takim jak agregaty prądotwórcze, pompy, cysterny czy piły motorowe. Podczas powodzi, kiedy strażacy naprawiają i wzmacniają wały przeciwpowodziowe, wsparcie w postaci setek dodatkowych rąk do pracy oraz specjalistycznego sprzętu jest nieocenione.
Dyskusja w wojsku na temat zaangażowania w pomoc strażakom jest konstruktywna i może pomóc zbudować nowe podejście. Jak żartowali strażacy, „dawniej, gdy do powodzi przyjeżdżało wojsko, to znaczyło, że woda zaczynała opadać - ale dziś coś się zmieniło”. Powstanie WOT, formacji funkcjonującej w lokalnych społecznościach, spowodowało tę zmianę. Szybka reakcja jest możliwa dzięki lokalnej obecności WOT.
Trzecia misja Sił Zbrojnych jednoznacznie wskazuje na wsparcie ludności jako zadanie wojska. Sukces w walce z kataklizmami zapewniają połączone działania. Ważne jest, aby strażacy wiedzieli, że w drugiej linii są zasoby gotowe do szybkiego i skutecznego wsparcia.
Zbieżność działań operacyjnych
W sytuacji, gdy druh jest jednocześnie terytorialsem i nastąpił zbieg działań operacyjnych, stosuje się procedury obowiązujące wszędzie na świecie: pierwszeństwo ma działalność realizowana w straży pożarnej, jeśli nie jest to stan wojny. Takie proste rozwiązanie sprawdza się, a przykłady z USA, gdzie remizy strażackie są często wykorzystywane przez Gwardię Narodową, a koszary udostępniane straży, pokazują synergię.
W WOT popularne jest powiedzenie: „przez ratownika do wojownika”, co oddaje filozofię szkolenia. Kompetencje ratownicze są przydatne również na polu walki. Wspólne działania, takie jak operacja „Odporna Wiosna”, budują zaufanie między żołnierzami zawodowymi a terytorialsami.
Służba w OSP i WOT: Podobieństwa i korzyści
Wielu żołnierzy WOT to jednocześnie strażacy ochotnicy. Młodszy chorąży Grzegorz Komorowski, emerytowany żołnierz i naczelnik OSP w gminie Książki, oraz szeregowy Paweł Wojas, żołnierz ochotnik, dzielą się swoimi doświadczeniami. Dla większości z nich służba w straży była pierwsza. Obie służby są ochotnicze i dają możliwość pogodzenia obowiązków prywatnych z wojskowymi.
System powiadamiania jest podobny: żołnierze WOT i strażacy OSP otrzymują sygnał poprzez telefon, co pozwala na szybkie zorganizowanie zespołu. W obu służbach prowadzone są akcje poszukiwawcze zaginionych osób, a na wyposażeniu znajdują się łodzie płaskodenne. Kluczowe jest to, że obie służby działają blisko miejsca zamieszkania, co pozwala na szybką reakcję, często szybciej niż Państwowa Straż Pożarna.
Podobne uprawnienia, takie jak prawo jazdy na pojazdy ciężarowo-terenowe czy uprawnienia do jazdy pojazdami uprzywilejowanymi, są przydatne w obu formacjach. Szeregowy Paweł Wojas, dzięki uprawnieniom zdobytym w OSP, mógł jeździć ambulansem dla szpitala w Chełmży na początku pandemii, zanim jego koledzy z batalionu ukończyli kursy.
Wspólne szkolenia z ratownictwa lodowego, poszukiwania zaginionych osób i ratownictwa wodnego, jak te nad jeziorem Wielkie w Osieczku, dają podstawy do dalszych działań. Historie ratowania życia w trudnych sytuacjach, takich jak pożar kombajnu czy wypadek z maszyną rolniczą, pokazują znaczenie szybkiej reakcji, umiejętności medycznych i zgrania zespołu. Chęć pomocy i satysfakcja z uratowania ludzkiego życia są motorem napędowym dla strażaków i żołnierzy.
Film dokumentalny o straży pożarnej ochotników
Wsparcie samorządów i rozwój infrastruktury
Lokalne władze samorządowe również dostrzegają możliwości współpracy. Wójt Gminy Książki podkreśla, że OSP Książki i WOT już współpracowały, np. podczas szkolenia żołnierzy 81 batalionu lekkiej piechoty z zakresu reagowania kryzysowego. Planowana budowa nowej strażnicy w Książkach może stworzyć możliwości dla ulokowania żołnierzy podczas wspólnych ćwiczeń.
Sprawne funkcjonowanie i wysoka efektywność OSP znacząco wpływa na poprawę bezpieczeństwa w gminie. Dzięki zaangażowaniu strażaków ochotników ratowane jest życie ludzkie i dorobek pokoleń. W 2020 roku na terenie gminy Książki odnotowano 15 pożarów i 62 miejscowe zagrożenia. Obecność jednostek OSP, zwłaszcza OSP Książki włączonej do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), umożliwia szybkie podejmowanie akcji ratowniczych i znaczne ograniczenie strat.
Ewolucja obrony cywilnej i rola OSP w systemie obronnym
W obliczu wprowadzenia stanu wojennego lub wybuchu wojny cały krajowy system ochrony ludności podlega fundamentalnej przemianie, stając się obroną cywilną. Dotychczasowa ochrona ludności automatycznie przechodzi w obronę cywilną, a wszystkie jej organy, w tym ochotnicze straże pożarne, stają się integralnymi składnikami systemu obrony cywilnej kraju.
Zadania obrony cywilnej
Działania pomocowe w warunkach obrony cywilnej obejmują zorganizowane czynności mające na celu przeciwdziałanie zagrożeniom życia, zdrowia, mienia i środowiska, zarówno podczas klęsk żywiołowych, wypadków masowych, jak i konfliktów zbrojnych. Kluczowym elementem jest pomoc medyczna, obejmująca organizację i prowadzenie akcji ratunkowych, angażowanie służb ratowniczych (straż pożarna, ratownictwo medyczne, WOPR), tworzenie tymczasowych punktów medycznych, ewakuację rannych, udzielanie pierwszej pomocy i mobilizację rezerw medycznych.
Obrona cywilna zapewnia ludności pomieszczenia, zaopatrzenie w żywność, wodę i środki ochrony indywidualnej. Realizowane jest to poprzez dostarczanie posiłków, wody pitnej, leków, odzieży i koców poszkodowanym oraz ratownikom, a także organizację punktów żywnościowych i sanitarnych. Jednocześnie prowadzone są działania na rzecz usuwania skutków klęsk, pomagające w przywracaniu porządku oraz w budowie i odbudowie awaryjnych ujęć wody pitnej.
Rola OSP w systemie obrony cywilnej
Jako podmioty ochrony ludności, które w czasie wojny stają się podmiotami obrony cywilnej, OSP stanowią często pierwszą i najszybszą siłę reakcji w społecznościach lokalnych. W czasie wojny jednostki straży pożarnej przekształcają się w formacje obrony cywilnej, gasząc pożary, ratując, ewakuując i zapewniając pomoc humanitarną, co podkreśla ich niezastąpioną rolę.
Skuteczność działań opiera się na pracach organizacyjnych, które obejmują tworzenie formacji obrony cywilnej, ewidencję osób przeznaczonych do służby oraz planowanie i aktualizowanie planów obrony cywilnej. Niezbędna jest ścisła współpraca z innymi służbami i inspekcjami, koordynowana z podmiotami takimi jak Państwowa Straż Pożarna, policja, wojsko, ratownicy medyczni, OSP i WOT. W przypadku zagrożenia opracowany jest system ostrzegania i alarmowania, gdzie ludność jest informowana za pomocą komunikatów alarmowych przez syreny, media, aplikacje, SMS-y czy alerty RCB. Przekazywane są instrukcje dotyczące postępowania w sytuacji zagrożenia, edukacja w zakresie bezpiecznych zachowań oraz informowanie o sposobach postępowania, miejscach ewakuacji i punktach pomocy.
Odpowiedzialność za działania pomocowe jest rozdzielona: władze lokalne odpowiadają za planowanie i informowanie, wojewodowie i administracja rządowa koordynują działania, organizacje ratownicze i humanitarne zapewniają bezpośrednią pomoc w terenie, a społeczeństwo obywatelskie wspiera system poprzez wolontariat. Działania pomocowe w ramach obrony cywilnej są fundamentem bezpieczeństwa państwa i społeczeństwa w sytuacjach nadzwyczajnych, a ich skuteczność zależy od przygotowania, współpracy służb i społecznej solidarności.
Historia współdziałania: od TOPL do WOT
Historia współdziałania wojska i służb ratowniczych w Polsce ma głębokie korzenie. Po II wojnie światowej, w obliczu doświadczeń niszczycielskiej siły ognia, zmieniono podejście do obrony przed pożarami i skutkami użycia broni masowego rażenia. Ustawa z 4 lutego 1950 roku o ochronie przeciwpożarowej i jej organizacji zapisała współdziałanie komend straży pożarnych z władzami państwowymi i samorządowymi w zakresie obrony przeciwlotniczej, walki z powodzią i innymi klęskami.
W pierwszych latach powojennych skupiono się na reorganizacji sił zbrojnych, odbudowie przemysłu wojennego i stworzeniu skutecznego systemu obrony terytorium kraju. Na początku lat 50. XX wieku powołano Terenową Obronę Przeciwlotniczą (TOPL), której zadaniem było zabezpieczenie ludności przed skutkami napadu środków powietrznych i prowadzenie działań ratowniczych. W składzie komend TOPL wszystkich szczebli zasiadali m.in. strażacy. Minister obrony narodowej marszałek Konstanty Rokossowski podpisał dyrektywę w sprawie przyspieszonego rozwoju sił zbrojnych w związku z wojną na Półwyspie Koreańskim i zagrożeniem konfliktem światowym z użyciem broni nuklearnej.
W 1964 roku powołano Obronę Terytorialną Kraju (OTK), która stała się ważnym elementem systemu obronnego państwa. TOPL przeformowano w Powszechną Samoobronę, a później w Obronę Cywilną w 1973 roku. W Wojsku Polskim znajdowały się oddziały ratownictwa terenowego z ciężkim sprzętem inżynieryjnym, a w Wojskach Obrony Wewnętrznej - jednostki wojskowe o przeznaczeniu technicznym, które miały wspierać TOPL, Powszechną Samoobronę i Obronę Cywilną.
Służby specjalistyczne, w tym przeciwpożarowa, występowały w składach formacji samoobrony. Członkowie tych służb odbywali specjalistyczne szkolenia opracowywane w KGSP w porozumieniu z kierownictwem TOPL lub Inspektoratu Obrony Cywilnej. W II RP w strukturach biernej obrony również występowała służba przeciwpożarowa, której trzonem były straże pożarne.
Wspólne działanie w czasie klęsk żywiołowych, akcji poszukiwawczych, zgrywanie procedur i wspólne szkolenia to główne założenia porozumienia o współdziałaniu Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Katowicach i 13 Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej. Porozumienie zakłada również współpracę kadry instruktorskiej i specjalistów oraz wzajemne korzystanie z infrastruktury szkoleniowej. Wojska Obrony Terytorialnej od pierwszych dni funkcjonowania widziały w Państwowej Straży Pożarnej partnera do współpracy w obszarze obrony i wspierania lokalnych społeczności.
W maju i czerwcu 2019 roku żołnierze WOT po raz pierwszy wsparli strażaków zgodnie z procedurami wynikającymi z ustawy o zarządzaniu kryzysowym. Blisko 1500 żołnierzy WOT współdziałało ze strażakami PSP i OSP przy usuwaniu skutków trąby powietrznej, udrażnianiu dróg, dostarczaniu energii, oświetleniu rejonów działań, wzmacnianiu wałów przeciwpowodziowych, zabezpieczaniu osunięć i wypompowywaniu wody. Liczebność Wojsk Obrony Terytorialnej przekroczyła już 24 tys. żołnierzy, co czyni je piątym rodzajem Sił Zbrojnych.
tags: #obrona #terytorialna #a #osp