Zapewnienie bezpieczeństwa publicznego, w tym ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa, jest priorytetem każdego nowoczesnego państwa. W Polsce kluczową rolę w realizacji tych zadań odgrywają struktury Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), często działające w ramach koncepcji obszaru chronionego.
Czym jest Obszar Chroniony w Strukturze Państwowej Straży Pożarnej?
Obszar chroniony to podstawowa jednostka operacyjna w strukturze Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Jest to wyznaczony teren, za którego ochronę przeciwpożarową, ratownictwo techniczne, chemiczne, ekologiczne i inne działania interwencyjne odpowiada konkretna komenda powiatowa lub miejska PSP. Granice obszarów chronionych zazwyczaj pokrywają się z administracyjnym podziałem kraju, ale nie jest to regułą. Każda komenda PSP, działająca na swoim obszarze chronionym, odpowiada nie tylko za bezpośrednie działania ratownicze, ale także za nadzór nad jednostkami Ochotniczych Straży Pożarnych włączonymi do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG).
Warto podkreślić, że system ten nie jest sztywny. W przypadku większych lub rozległych zdarzeń, gdy siły jednej komendy są niewystarczające, uruchamiane są mechanizmy wsparcia międzypowiatowego, wojewódzkiego, a nawet krajowego. Obszary chronione to nie tylko linie na mapie; to dobrze zaplanowana, wielowarstwowa struktura organizacyjna, która - oparta na zasadach wzajemnego wsparcia i elastyczności - zapewnia społeczeństwu wysoki poziom bezpieczeństwa.
Podstawy Prawne i Wyzwania w Określaniu Obszaru Chronionego
Wiele osób poszukuje informacji, wytycznych czy podstaw prawnych do wyznaczenia obszaru chronionego dla Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych (JRG). Mimo poszukiwań, w rozporządzeniach dotyczących Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) można znaleźć jedynie wzmianki, takie jak art. 4 ust. 3, gdzie brak jest szczegółowych informacji na jakiej podstawie obszar jest wyznaczany, oraz art. 8 i art. 9, które odnoszą się do przeprowadzania analiz zagrożeń.
Pamięta się, że kiedyś istniały trzy czynniki, na podstawie których wyznaczano obszar chroniony, w tym między innymi liczba mieszkańców przypadająca na jednego strażaka. Istnieje również rozporządzenie, które zostało uznane za uchylone, jednak na jego miejsce nie pojawiło się nic nowego, co rodzi pytania o bieżące podstawy i wytyczne do wyznaczania nowych obszarów chronionych JRG.
Organizacja Państwowej Straży Pożarnej według Ustawy o PSP
Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej w Rozdziale 2 "Organizacja Państwowej Straży Pożarnej" reguluje struktury PSP:
Art. 8.1. Jednostkami organizacyjnymi Państwowej Straży Pożarnej są:
- Komenda Główna;
- komenda wojewódzka;
- komenda powiatowa (miejska);
- Szkoła Główna Służby Pożarniczej oraz pozostałe szkoły;
- jednostki badawczo-rozwojowe;
- Centralne Muzeum Pożarnictwa.
1a. W skład komendy wojewódzkiej mogą wchodzić ośrodki szkolenia.
2. W skład komendy powiatowej (miejskiej) Państwowej Straży Pożarnej wchodzą jednostki ratowniczo-gaśnicze (JRG).
2a. W ramach jednostek ratowniczo-gaśniczych, o których mowa w ust. 2, mogą być wyodrębnione czasowe posterunki Państwowej Straży Pożarnej. Pełnienie służby na czasowym posterunku jest równoznaczne z pełnieniem służby w miejscowości, w której znajduje się dana jednostka ratowniczo-gaśnicza.
3. W skład jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, o których mowa w ust. 1 pkt 4, mogą wchodzić jednostki ratowniczo-gaśnicze.
3a. Jednostki ratowniczo-gaśnicze utworzone w jednostkach organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, o których mowa w ust. 1 pkt 4.
3a.1. Komendanci wykonują swoje zadania przy pomocy komend, o których mowa w art. 8 ust. 1.
Kluczowe Kryteria Wyznaczania Obszarów Chronionych
Obszar chroniony to jedno z najważniejszych zjawisk w ratownictwie. Jest to obszar, na którym dana jednostka zdolna do działań adekwatnych do rodzaju zagrożenia jako pierwsza przybędzie na miejsce zdarzenia. Na przykład, do pożaru zewnętrznego i stanu nagłego zagrożenia zdrowotnego może być zadysponowana OSP (o ile jest wyszkolona i ma sprzęt ratowniczo-medyczny), natomiast do emisji chemicznej - raczej grupa chemiczna, a jeśli potrzeba drabiny 35 m - to jednostka z powiatu.
Oznacza to, że każdy punkt na mapie znajduje się w obszarze chronionym, ale dla różnych typów zagrożeń odpowiadają za niego różne jednostki:
- dla zagrożeń pożarowych - najbliższa OSP,
- dla zagrożeń medycznych - ewentualnie również OSP,
- dla zagrożeń wymagających drabiny - JRG z powiatu,
- dla zagrożeń chemicznych - Specjalistyczna Grupa Chemiczno-Ekologiczna z miasta wojewódzkiego.
Kryterium wyznaczania obszaru chronionego jest czas dotarcia. Granica jednego obszaru chronionego jest teoretycznie granicą obszaru sąsiada - na tej linii jednostki powinny dotrzeć w tym samym czasie, i nie mają znaczenia żadne granice administracyjne. Filozofia obszaru chronionego powoli się wdraża, nawet w Państwowym Ratownictwie Medycznym (PRM), ponieważ głównym kryterium dysponowania zasobów w ratownictwie staje się kryterium obszaru chronionego.
Przygotowanie do OTWP [ KORPUSY I STOPNIE W PSP ]
Rola i Ewolucja Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)
Zadania ochotniczych straży pożarnych wynikają z ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Ochotnicze straże pożarne realizują zadania na rzecz ochrony ludności, ochrony przeciwpożarowej oraz ratownictwa, a także prowadzą na szeroką skalę działania profilaktyczne, skierowane głównie do młodzieży.
Jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych, jako organizacje pozarządowe, funkcjonują w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 855 ze zm.) oraz ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U z 2002 r. Nr 147 poz.1229 ze zm.), stanowiąc ważny element systemu bezpieczeństwa państwa.
OSP w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym
Z informacji przekazanych przez Komendę Główną PSP wynika, że do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) włączonych jest ponad 3700 ochotniczych straży pożarnych, co daje siłę około 120 tysięcy strażaków-ochotników. Z chwilą rozpoczęcia procesu włączania jednostek OSP do KSRG, tj. od 1995 r., wzrósł zakres zadań strażaków-ochotników.
Warto zauważyć, że dotychczasowa dominacja problematyki zapobiegania i gaszenia pożarów w codziennej praktyce formacji ochotniczej przenosi się stopniowo na inne rodzaje ratownictwa, w tym głównie ratownictwa technicznego, podczas zdarzeń na drogach, gdzie stosowane są inne techniki prowadzenia działań ratowniczych. W zależności od specyfiki obszaru chronionego należy także wspomnieć o działaniach OSP prowadzonych na obszarach wodnych i działaniach przeciwpowodziowych.
Przykład Operacyjny: Obszar Chroniony Komendy Miejskiej PSP w Poznaniu
Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu realizuje ustawowe zadania w zakresie ochrony przeciwpożarowej na terenie miasta Poznania i powiatu poznańskiego. Miasto Poznań, położone u zbiegu rzek Warty i Cybiny, było w czerwcu 2020 r. piątym pod względem liczby ludności miastem w Polsce (533 830 tys. mieszkańców) i szóstym pod względem powierzchni (262 km²). Stanowi węzeł drogowy i kolejowy, funkcjonuje tu również międzynarodowy port lotniczy.
Powiat poznański to największy pod względem powierzchni powiat w województwie wielkopolskim (1 900 km²) i największy pod względem ludności powiat w Polsce (około 400 tys. mieszkańców). Tworzy go 17 gmin otaczających miasto Poznań, położony w centralnej części województwa wielkopolskiego.
Charakterystyka Zagrożeń i Zasoby Operacyjne
Teren miasta Poznania i powiatu poznańskiego, z uwagi na charakter metropolitalny, charakteryzuje się występowaniem szerokiego spektrum zagrożeń. Zagrożenia te są pochodną specyficznej koncentracji zakładów przemysłowych, demografii poszczególnych miejscowości - zarówno Poznania, jak i gmin wchodzących w skład powiatu - oraz lokalizacji terenów leśnych i przeznaczonych pod uprawy. Do typowych zagrożeń należą pożary, zdarzenia drogowe i lotnicze, wypadki chemiczne, a także te związane z warunkami atmosferycznymi, takimi jak deszcz czy śnieg.
Corocznie liczba zdarzeń oraz interwencji jednostek ochrony przeciwpożarowej wzrasta. Ponadto odnotowuje się zmieniającą się strukturę interwencji - zmniejszającą się ilość pożarów na rzecz większej ilości miejscowych zagrożeń.
Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu dysponuje 519 etatami i bazą lokalowo-sprzętową rozmieszczoną w dziewięciu Jednostkach Ratowniczo-Gaśniczych (JRG) oraz jednostką WL SA PSP w Poznaniu. Komenda Miejska stanowi aparat pomocniczy Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu. Siedziba Komendy Miejskiej znajduje się przy ul. Masztalarskiej. Zabezpieczenie operacyjne obejmuje miasto Poznań o powierzchni 261,69 km² i ludności 533 830 tys. mieszkańców oraz powiat poznański o powierzchni 1899,61 km² i ludności 399 272 tys. mieszkańców. Jak widać na mapie, miasto Poznań jest centralnie położone w powiecie.