W świecie bezpieczeństwa pożarowego systemy oddymiania to nic innego jak płuca budynku - pracują po cichu, ale w momencie zagrożenia stają się kluczowe w ochronie życia i mienia. Dym, będący jednym z najniebezpieczniejszych skutków pożaru, nie tylko ogranicza widoczność i utrudnia ewakuację, ale też jest główną przyczyną zatruć śmiertelnych. Szyby windowe działają jak kominy: w czasie pożaru potrafią bardzo szybko przenosić dym między kondygnacjami, dlatego ich odpowiednie zabezpieczenie jest krytyczne.
Nowe Wymagania Normatywne: Norma PN-B-02877-4:2025-07
W lipcu 2025 r. opublikowano nową wersję normy PN-B-02877-4:2025-07, która dotyczy projektowania grawitacyjnych systemów odprowadzania dymu i ciepła. Choć sama norma formalnie nie jest aktem prawnym, stała się bieżącym standardem branżowym i praktyczną podstawą projektowania systemów oddymiania w Polsce. Wprowadziła szereg istotnych zmian - od sposobu obliczania wymaganej powierzchni czynnej oddymiania, przez nowe podejście do otworów napowietrzających, aż po doprecyzowanie zasad rozmieszczenia urządzeń. Poniżej omawiamy kluczowe zasady wynikające z normy PN-B-02877-4:2025 oraz aktualnych wytycznych CNBOP i przepisów PPOŻ, w sposób zrozumiały dla mniej zaawansowanych, a zarazem technicznie poprawny dla specjalistów.
Kluczowe Pojęcia: Powierzchnia Geometryczna (Ag) a Powierzchnia Czynna (Acz)
Na początku warto wyjaśnić pojęcia, które często sprawiają trudność: powierzchnia geometryczna, powierzchnia czynna oraz powierzchnia efektywna otworu oddymiającego. Powierzchnia geometryczna (Ag) to po prostu fizyczny wymiar otworu - np. klapy dymowej lub okna oddymiającego - liczony w świetle (czysta powierzchnia otwarcia bez ram). Natomiast powierzchnia czynna oddymiania (Acz) to rzeczywista efektywna powierzchnia, przez którą uchodzi dym, po uwzględnieniu czynników aerodynamicznych urządzenia. Innymi słowy, Acz uwzględnia skuteczność przepływu - jest iloczynem powierzchni geometrycznej i współczynnika aerodynamicznego (Cv) określonego dla danego urządzenia. Przykładowo, klapa dymowa o Ag = 1,0 m² i współczynniku Cv = 0,6 zapewnia około 0,6 m² powierzchni czynnej (czyli 60% skuteczności).
W praktyce zawsze projektujemy system oddymiania na podstawie powierzchni czynnej Acz, korzystając z danych z certyfikatu PN-EN 12101-2 lub dokumentacji producenta. Częstym błędem jest mylenie tych pojęć i sumowanie jedynie powierzchni geometrycznych klap, co grozi niedowymiarowaniem systemu. Przy odbiorach Państwowej Straży Pożarnej (PSP) wymaga się, aby w projekcie jasno podano dla każdego urządzenia Ag, współczynnik Cv oraz wynikową Acz - ułatwia to weryfikację poprawności doboru urządzeń.
Nowe Wymagania Normy PN-B-02877-4:2025 - Minimalne Acz
Znowelizowana norma PN-B-02877-4:2025-07 szczegółowo określa minimalną wymaganą powierzchnię czynną oddymiania w zależności od kluczowych parametrów scenariusza pożarowego. W przeciwieństwie do poprzedniej edycji, gdzie stosowano uniwersalne procentowe wartości, teraz Acz zależy od wielkości strefy pożarowej i dymowej oraz wysokości pomieszczenia. Mówiąc dokładniej, norma definiuje wymagane Acz w funkcji m.in.:
- GP - intensywności generowanych gazów pożarowych (parametru związanego z mocą pożaru),
- H - średniej wysokości strefy dymu pod dachem,
- Y - założonej wysokości warstwy wolnej od dymu (czyli przestrzeni od poziomu podłogi do dolnej granicy warstwy dymu).
Podejście to pozwala dostosować wymaganą powierzchnię oddymiającą do warunków panujących w danym obiekcie. Norma zawiera minimalne wartości Acz dla różnych kombinacji tych parametrów (GP, H, Y) w określonym zakresie wysokości obiektu (od 3,0 m do 15,0 m wysokości strefy dymu). Dla niższych pomieszczeń lub budynków wyższych niż 15 m często stosuje się inne rozwiązania, takie jak systemy różnicowania ciśnienia.
Minimalne Wymagania Acz dla Szybów Windowych
Norma PN-B-02877-4:2025 precyzuje osobno minimalne powierzchnie czynne oddymiania dla specyficznych zastosowań, takich jak klatki schodowe czy szyby windowe. Dla szybów dźwigowych (windowych) przyjmuje się mniejszy udział procentowy ze względu na ograniczoną kubaturę i obciążenie ogniowe takiego szybu. Zgodnie z przyjętymi wytycznymi minimalna powierzchnia czynna oddymiania szybu windowego powinna wynosić co najmniej 2,5% powierzchni rzutu podłogi szybu, ale nie mniej niż 0,5 m². W praktyce często realizuje się to poprzez montaż odpowiednio otwieranych okien lub żaluzji oddymiających na dachu szybu windowego.
Dla porównania, uproszczone metody obliczania Acz dla klatek schodowych nadal są dopuszczalne, ale w ściśle określonych przypadkach:
- W budynkach niskich i średniowysokich (do 25 m wysokości): minimum 5% powierzchni rzutu klatki na największej kondygnacji, lecz nie mniej niż 1,0 m² Acz.
- W budynkach wysokich (powyżej 25 m wysokości użytkowej, zwykle do 55 m): minimum 7,5% powierzchni rzutu klatki, lecz nie mniej niż 1,5 m² Acz.
W pozostałych przestrzeniach (hale, magazyny, poziome drogi ewakuacyjne itd.) wymagania wyznacza się zależnie od GP, H i Y, a uproszczonych procentów nie stosuje się bez weryfikacji normowej. W każdym nietypowym przypadku lepiej od razu przejść do dokładniejszej metody - to uchroni projekt przed błędami i zapewni zgodność z przepisami już na etapie odbioru.
Specyfika Oddymiania Szybów Windowych - Wyzwania i Rozwiązania
Ze względu na warunki, jakie panują w szybach dźwigowych, nie jest zalecane stosowanie tradycyjnego systemu oddymiania. Zamiast niego można zastosować system oddymiania, który wyposażony jest w system zasysający. Taki system służy do automatycznej detekcji dymu oraz przekazania sygnału alarmu do centrali. Zakres działania, jaki posiada czujka zasysająca obejmuje cały szyb. Ponadto mechanizm ten niweluje fałszywe alarmy, będące wynikiem pracy dźwigu i komplikacją oddziaływania na szyb windowy w czasie kontroli serwisowych systemu.
System LSC (Lift Smoke Control)
Ciągła kontrola możliwa jest dzięki systemowi rurek, które stale zasysają powietrze. Najbardziej zaawansowanym systemem oddymiania szybów jest system LSC (ang. Lift Smoke Control). Najważniejszym czynnikiem jest stała kontrola powietrza pod kątem wystąpienia koncentracji szkodliwych gazów, a także niezwłoczna reakcja mechanizmu na zagrożenie pożarowe. Dzieje się tak, ponieważ centrala oddymiania, która znajduje się na zewnątrz szybu windowego, jest połączona z systemem rurek do stałego zasysania powietrza.
System zasysający znajduje się w szybie windowym, a także klapy dymowe czy okna oddymiające. Ich miejsce jest w górnej części szybu. Znajdują się przy wyjściach ewakuacyjnych i są dopełnieniem systemu, którego rolą jest ciągła kontrola powietrza w szybie windowym. Optyczne czujniki dymu wykrywają dym również na klatce schodowej. Zarówno one, jak i sygnalizator akustyczny należą do systemu LSC. O niezawodności tego mechanizmu świadczy to, że wszystkie linie pożarowe oraz ich okablowanie (np. przyciski oddymiania, centrale czy czujniki dymowe) są ciągle kontrolowane. Każda z istotnych funkcji i wyników stanu systemu widoczne są dzięki wskaźnikom i „pół obsłudze” na obudowie centrali.
Szansa na przeżycie osób, które znajdują się w płonącym budynku, zwiększona jest o połowę dzięki połączeniu dwóch systemów - oddymiania szybów windowych z systemem oddymiania klatki schodowej. Automatyczna detekcja dymu pozwala na zidentyfikowanie pożaru już w fazie początkowej. W momencie wykrycia zadymienia, kabina dźwigu zostaje automatycznie skierowana do miejsca ewakuacyjnego, najczęściej do wejścia głównego, w którym zazwyczaj zainstalowana jest dodatkowa czujka dymu. Dostęp do szybu nie jest potrzebny do bieżącej obsługi, komplet prac może być wykonany przy jednostce sterowania, która będzie znajdować się na klatce schodowej.
Drzwi Przeciwpożarowe i Dymoszczelne w Kontekście Szybów Windowych
Bezpieczeństwo pożarowe jest jednym z kluczowych elementów projektowania i użytkowania każdego obiektu. Właściwy dobór i montaż drzwi przeciwpożarowych EI30 oraz EI60 często decyduje o skuteczności ochrony ludzi i mienia. Drzwi dymoszczelne i drzwi przeciwpożarowe to dwa różne typy zabezpieczeń stosowanych w budynkach w celu ochrony życia, zdrowia oraz mienia. Choć ich funkcje mogą się wzajemnie uzupełniać, nie są tym samym.
Rozróżnienie: Drzwi Dymoszczelne (S/Sa/Sm) a Przeciwpożarowe (EI)
Drzwi dymoszczelne (oznaczane jako S lub Sa / Sm) to elementy stolarki budowlanej, których zadaniem jest ograniczenie przenikania dymu pomiędzy strefami pożarowymi w budynku. Dym to jeden z głównych zabójców w trakcie pożaru, ogranicza widoczność, utrudnia ewakuację i zawiera substancje trujące. Warto podkreślić, że drzwi dymoszczelne mogą, ale nie muszą być przeciwpożarowe, natomiast większość drzwi przeciwpożarowych nie spełnia automatycznie wymagań dymoszczelności, chyba że mają podwójne oznaczenie (np. EI30Sa).
Zarówno drzwi dymoszczelne, jak i przeciwpożarowe są klasyfikowane według europejskich norm, które określają ich skuteczność w sytuacjach zagrożenia. Oznaczenia literowe i liczby przypisane do tych drzwi informują o poziomie ochrony, jaki zapewniają przed dymem lub ogniem. Wymóg stosowania drzwi dymoszczelnych określają warunki techniczne budynków (Dz.U. 2019 poz. 1065) oraz przepisy przeciwpożarowe.
Wymagania dla Drzwi Przystankowych Windy (EI30 vs. EIS30)
Dobór klasy drzwi powinien wynikać z projektu budowlanego, wymagań ppoż. danego obiektu, analizy stref pożarowych oraz oceny rzeczoznawcy ds. ppoż. W przypadku drzwi przystankowych do windy, klasa odporności ogniowej jest szczególnie istotna.
Zgodnie z wyjaśnieniami, jeżeli szyb dźwigu jest oddymiany i znajduje się poza obrębem klatki schodowej (spełniającej określone wymagania), to drzwi powinny posiadać klasę odporności ogniowej EI 30. Natomiast, jeżeli szyb dźwigu nie jest oddymiany, wymagane są drzwi o klasie odporności ogniowej EIS 30. Należy mieć na uwadze, że urządzenia zabezpieczające przed zadymieniem powinny chronić zarówno klatkę schodową, jak i usytuowany w niej szyb windowy.
W praktyce rynkowej dostępne są drzwi przystankowe do windy klasy EI, EW, natomiast drzwi klasy EIS 30 mogą być trudniejsze do znalezienia lub wymagać niestandardowych rozwiązań. W sytuacji, gdy szyb windy będzie przy klatce schodowej i będzie oddymiany, a obudowa szybu i klatki ma klasę REI 60, zazwyczaj wymagane będą drzwi EI 30. Jeżeli wejście do windy musi być z holu, a nie z klatki schodowej (np. z powodu różnicy poziomów), należy spełnić dodatkowe wymagania zgodnie z § 256 ust. warunków technicznych, określonych dla holi.
Ramowe Podstawy Prawne (Warunki Techniczne i Przepisy PPOŻ)
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. oraz przepisami przeciwpożarowymi, systemy oddymiania są wymagane m.in. dla klatek schodowych w budynkach wielorodzinnych, usługowych i biurowych. Przepisy wyraźnie określają, gdzie należy stosować przegrody o określonej odporności ogniowej.
- § 226. [Pojęcie strefy pożarowej]
Ust. 2. Częścią budynku, o której mowa w ust. 1 (strefa pożarowa), jest także jego kondygnacja, jeżeli klatki schodowe i szyby dźwigowe w tym budynku spełniają co najmniej wymagania określone w § 256 ust. 2. Dopuszczalna powierzchnia strefy pożarowej ZL, obejmującej podziemną część budynku, nie powinna przekraczać 50% dopuszczalnej powierzchni strefy pożarowej tej samej kategorii zagrożenia ludzi, określonej w ust. 1 dla pierwszej nadziemnej kondygnacji tego budynku.
- § 232. [Warunki techniczne dotyczące ścian i stropów]
Ust. 1. Ściany i stropy stanowiące elementy oddzielenia przeciwpożarowego powinny być wykonane z materiałów niepalnych, a występujące w nich otwory - obudowane przedsionkami przeciwpożarowymi lub zamykane za pomocą drzwi przeciwpożarowych bądź innego zamknięcia przeciwpożarowego.
Ust. 5. Klasa odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego oraz zamknięć znajdujących się w nich otworów w budynkach, o których mowa w § 213, powinna być nie mniejsza od określonej w ust. 7.
Ust. 7. Dopuszcza się stosowanie w strefach pożarowych PM otworu w ścianie oddzielenia przeciwpożarowego, służącego przeprowadzeniu urządzeń technologicznych, chronionego w sposób równoważny wymaganym dla tej ściany drzwiom przeciwpożarowym pod względem możliwości przeniesienia się przez ten otwór ognia lub dymu, w przypadku pożaru.
- § 234. [Przepusty instalacyjne w elementach oddzielenia przeciwpożarowego]
Ust. 1. Przepusty instalacyjne w elementach oddzielenia przeciwpożarowego powinny mieć klasę odporności ogniowej (E I) wymaganą dla tych elementów.
Podsumowanie
Prawidłowy dobór, profesjonalny montaż i regularne przeglądy systemów oddymiania szybów windowych oraz drzwi przeciwpożarowych to realna inwestycja w ochronę życia, zdrowia i mienia. Oddymianie szybów windowych jest kluczowe dla bezpieczeństwa w budynkach, działając jako system wentylacji dymu, który zapobiega jego rozprzestrzenianiu się. Drzwi dymoszczelne i przeciwpożarowe, choć różne w swojej podstawowej funkcji, często się uzupełniają, ale nie zastępują nawzajem. Aby dobrać odpowiednie rozwiązania, należy kierować się przepisami, dokumentacją projektową oraz rzeczywistym przeznaczeniem obiektu.
Inteligentna folia Smart Glass Film Szkło Inteligentne
tags: #oddymianie #szybu #windowego #drzwi #ei30