Oddymianie szybów windowych – kluczowy element bezpieczeństwa pożarowego w budynkach

Zmiany w podejściu do wykorzystania wind podczas pożaru w budynkach wysokich są wynikiem badań nad skutecznością ewakuacji ludzi. Istnieją prognozy, że w przyszłości windy mogą stać się równorzędną z klatkami schodowymi drogą ewakuacji. Jednak wysokie koszty adaptacji wind do takich celów ograniczają ich powszechne stosowanie w obecnych scenariuszach pożarowych w Polsce. Mimo to, nie można zapominać o znaczeniu odpowiedniego zabezpieczenia szybów windowych, które łączą wszystkie kondygnacje budynku.

Rola szybów windowych w rozprzestrzenianiu dymu

W przypadku braku odpowiednich systemów zabezpieczających, szyby windowe mogą stanowić kanał dla przepływu dymu i gazów pożarowych, przenosząc je od źródła ognia do odległych kondygnacji. Zabezpieczenie wind przed toksycznymi produktami spalania jest również wymogiem prawnym w kontekście ochrony dźwigów wykorzystywanych przez ekipy ratownicze.

Grawitacyjne systemy oddymiania szybów windowych

Często stosowanym rozwiązaniem w szybach windowych są instalacje oddymiania grawitacyjnego. Składają się one z automatycznie otwieranej klapy dymowej w najwyższej części szybu oraz układu nawiewu powietrza kompensacyjnego w jego dolnej części. Taka instalacja może pełnić dwie kluczowe funkcje:

• Usuwanie dymu z budynku: W przypadku pożaru na jednej z kondygnacji, dym przedostający się do szybu przez nieszczelności w drzwiach dźwigu może wydostać się na zewnątrz. Zmniejsza to zagrożenie zadymienia kondygnacji powyżej źródła ognia. Skuteczność tego systemu zależy od temperatury dymu, oporów przepływu i warunków atmosferycznych. Dlatego oddymianie grawitacyjne szybu windowego jest uzasadnione w budynkach średniowysokich.
• Usuwanie dymu z szybu: W przypadku pożaru w samym szybie windowym (np. kabiny lub instalacji elektrycznej), klapa dymowa zapobiega wydostawaniu się dymu na kondygnacje budynku. Ta funkcja sprawia, że system grawitacyjny jest również uzasadniony w przypadku, gdy przestrzeń szybu objęta jest systemem ochrony przed zadymieniem (np. systemem podwyższonego ciśnienia). Otwarcie klap dymowych następuje tylko w sytuacji wykrycia dymu w szybie, co przy sprawnie działającym systemie nadciśnieniowym oznacza pożar właśnie w tej przestrzeni.

Ograniczenia i kontrowersje dotyczące norm

Krajowy standard projektowy PN-B-02877-4:2001, dotyczący doboru powierzchni czynnej klapy dymowej, budzi kontrowersje. Wielkość ta jest uzależniona wyłącznie od powierzchni rzutu podłogi szybu windowego (2,5% tej powierzchni, nie mniej niż 0,5 m²), bez uwzględnienia ilości powstającego dymu na podstawie mocy pożaru.

Ochrona przedsionka pożarowego jako alternatywa

Alternatywnym rozwiązaniem, szczególnie w wysokich i wysokościowych budynkach z kilkoma windami, jest ochrona przedsionka pożarowego prowadzącego do szybu, zamiast samego szybu. Takie rozwiązanie jest uzasadnione technicznie i ekonomicznie. Napowietrzanie przedsionka tworzy bezpieczną przestrzeń buforową na drodze przepływu dymu. Strumień powietrza potrzebny do napowietrzania jest mniejszy niż w przypadku całego szybu, a regulacja instalacji jest prostsza.

Rozwiązania inżynierskie - wyciąg pożarowy

Warto rozważyć tzw. rozwiązania inżynierskie, oparte na najnowszych badaniach, które mogą być skuteczniejsze niż standardy projektowe. Przykładem jest układ wyciągu pożarowego dla szybów windy, zakładający wyłączenie ich z eksploatacji podczas pożaru. Wentylatory pożarowe w najwyższej części szybu wytwarzają niewielkie podciśnienie, które kieruje dymy pożarowe do wnętrza szybu i następnie usuwa je na zewnątrz budynku. Zapewnia to kontrolowany przepływ dymu i minimalizuje zagrożenie transferu między kondygnacjami.

Wyciąg mechaniczny może być również skutecznym rozwiązaniem w przypadku pożaru samej windy, zwłaszcza gdy konstrukcja budynku uniemożliwia bezpośrednie oddymianie za pomocą klap dymowych.

System Lift Smoke Control (LSC) firmy D+H

System LSC (Lift Smoke Control) firmy D+H łączy najnowsze osiągnięcia w dziedzinie przewietrzania i odprowadzania dymu. Zapewnia on utrzymanie odpowiedniego mikroklimatu w budynku, ogranicza straty ciepła dzięki eliminacji stale otwartych otworów wentylacyjnych oraz zapobiega przeciągom poprzez automatyczne i kontrolowane przewietrzanie klatek schodowych.

Jak działa system LSC?

System LSC opiera się na centrali zintegrowanej z klapami dymowymi lub oknami oddymiającymi w górnej części szybu oraz czujką z systemem rurek zasysających powietrze z szybu windy. W przypadku wykrycia zagrożenia, otwory wentylacyjne otwierają się automatycznie, usuwając toksyczne gazy i dym. System może być rozszerzony o dodatkowe czujniki, sygnalizatory alarmu oraz przyciski ręcznego wywołania alarmu. Integracja z centralami sygnalizacji pożarowej (SAP) zwiększa jego elastyczność i niezawodność.

LSC Basic - kompaktowe i ekonomiczne rozwiązanie

LSC Basic to kompaktowa wersja systemu LSC, przeznaczona dla szybów windowych do 20 metrów wysokości. Działa na podobnej zasadzie jak standardowy LSC, ale jego parametry i komponenty są dostosowane do mniejszych obiektów, co przekłada się na niższe koszty początkowe i eksploatacyjne. Mniejsza centrala zarządzająca doskonale sprawdza się w miejscach o ograniczonej przestrzeni.

Centrala LSC Basic oferuje możliwość rozbudowy funkcjonalności o takie elementy jak regulator temperatury, sygnalizatory optyczne i akustyczne, przyciski czy czujki pogodowe, które chronią przed zalaniem szybu lub uszkodzeniem klap/okien oddymiających.

System LSC Basic wprowadza komfort i bezpieczeństwo nawet do niewielkich budynków z szybamii windowymi, oferując wszechstronność, niezawodność i niskie koszty.

Przepisy prawne dotyczące dźwigów i szybów windowych

Przepisy prawa budowlanego regulują szereg aspektów związanych z dźwigami i ich otoczeniem:

• § 193. Wymogi dotyczące dźwigów: Określa zasady ustalania liczby i parametrów techniczno-użytkowych dźwigów w zależności od przeznaczenia, wysokości budynku i liczby użytkowników. Wymaga przystosowania co najmniej jednego dźwigu do przewozu osób niepełnosprawnych, chorych na noszach i mebli. Kabina dla osób niepełnosprawnych musi spełniać określone wymiary, wysokość poręczy i tablicy przyzywowej.
• § 194. Dostęp do dźwigu: Gwarantuje dostęp do dźwigu z każdej kondygnacji użytkowej.
• § 196. Wymogi dotyczące szybów dźwigów z napędem elektrycznym: Wymaga oddylatowania szybów od ścian i stropów budynku. Dopuszcza się instalowanie dźwigów bez dylatacji pod warunkiem oddzielenia ich od pomieszczeń mieszkalnych i zastosowania zabezpieczeń przed przenoszeniem drgań i hałasu.
• § 197. Zespoły napędowe dźwigu; maszynownia: Nakazuje zamocowanie zespołów napędowych w sposób uniemożliwiający przenoszenie drgań na konstrukcję budynku. Zabrania sytuowania maszynowni obok pokoi mieszkalnych.
• § 199. Zakazy dotyczące usytuowania dźwigów: Zabrania prowadzenia bezpośrednio pod szybami dźwigowymi dróg komunikacyjnych oraz sytuowania pod nimi pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi.
• § 200. Ilość dźwigów w szybie: W szpitalach i budynkach opieki społecznej każdy dźwig powinien być umieszczony w odrębnym szybie.

Znaczenie oddymiania w kontekście bezpieczeństwa pożarowego

Systemy oddymiania pełnią rolę "płuc budynku", będąc kluczowe w ochronie życia i mienia podczas pożaru. Dym jest jednym z najgroźniejszych skutków pożaru, ograniczając widoczność, utrudniając ewakuację i będąc główną przyczyną zatruć śmiertelnych. Zgodnie z przepisami, systemy oddymiania są wymagane m.in. w budynkach wielorodzinnych, usługowych i biurowych.

Oddymianie grawitacyjne vs. mechaniczne

• Oddymianie grawitacyjne: Wykorzystuje naturalny ciąg powietrza i różnicę ciśnień do odprowadzenia dymu.
• Oddymianie mechaniczne: Opiera się na systemie wentylatorów i kanałów odprowadzających dym.

W szybach dźwigowych, ze względu na specyficzne warunki, zaleca się stosowanie systemów oddymiania wyposażonych w system zasysający, który automatycznie wykrywa dym i przekazuje sygnał alarmu do centrali. System ten obejmuje zasięgiem cały szyb, niweluje fałszywe alarmy i zapewnia ciągłą kontrolę dzięki systemowi rurek zasysających powietrze.

Połączenie systemów oddymiania dla maksymalnego bezpieczeństwa

Najbardziej zaawansowanym systemem oddymiania szybów windowych jest system LSC (Lift Smoke Control). Jego kluczowe cechy to ciągła kontrola powietrza pod kątem koncentracji szkodliwych gazów i natychmiastowa reakcja na zagrożenie pożarowe. Centrala oddymiania, zintegrowana z systemem rurek zasysających powietrze oraz klapami dymowymi lub oknami oddymiającymi, zapewnia skuteczne usuwanie toksycznych gazów.

Połączenie systemu oddymiania szybów windowych z systemem oddymiania klatki schodowej może aż o połowę zwiększyć szansę ewakuacji osób przebywających w płonącym budynku. Automatyczna detekcja dymu pozwala na identyfikację pożaru w początkowej fazie, a sygnał alarmu przekazywany do systemu sterowania windy kieruje kabinę do najbliższego miejsca ewakuacyjnego, często wejścia głównego.

System LSC zapewnia również kontrolę przepływu powietrza, co przekłada się na redukcję kosztów ogrzewania budynku i zapobiega niekontrolowanym stratom energii cieplnej. Konserwacja i czyszczenie systemu nie wymaga dostępu do szybu, a prace można wykonać przy jednostce sterowania umiejscowionej na klatce schodowej.

System może być rozbudowany o dodatkowe akcesoria, takie jak moduły do centrali, co zwiększa jego wszechstronność i dopasowanie do indywidualnych potrzeb budynku.

Zwiększenie szans na ewakuację ludzi z płonącego obiektu jest możliwe dzięki nowoczesnym rozwiązaniom technicznym zapewniającym szybkie i niezawodne wykrycie oraz odprowadzenie dymu. Dym i trujące gazy są główną przyczyną śmierci w pożarach, stanowiąc zagrożenie dla 90% ofiar. Dlatego właściwe oddymianie obiektu jest kluczowe.

Niezawodność systemu LSC jest gwarantowana przez stałą kontrolę powietrza pod kątem koncentracji szkodliwych gazów oraz natychmiastową reakcję na zagrożenie. Integracja centrali oddymiania z systemem rurek zasysających powietrze oraz klapami dymowymi lub oknami oddymiającymi zapewnia skuteczne usuwanie toksycznych gazów z budynku. Dodatkowe elementy, takie jak optyczne czujniki dymu, sygnalizatory akustyczne i optyczne oraz przyciski ręcznego wywołania alarmu, zwiększają bezpieczeństwo. Monitorowanie wszystkich linii pożarowych i ich okablowania zapewnia niezawodność systemu.

Połączenie systemów oddymiania szybów windowych i klatek schodowych znacząco zwiększa szansę przeżycia osób w płonącym budynku. Automatyczna detekcja dymu pozwala na wczesne wykrycie pożaru, a sygnał alarmu do systemu sterowania windy kieruje kabinę do bezpiecznego miejsca ewakuacyjnego. Nawet jeśli pożar zostanie zidentyfikowany poza szybem windowym, sygnał alarmu jest przekazywany do systemu sterowania dźwigu.

W czasie, gdy nie ma konieczności oddymiania, system dba o energię cieplną budynku, zapobiegając niekontrolowanemu przepływowi powietrza i nadmiernym stratom energii. Klapa oddymiająca pozostaje zamknięta i otwiera się tylko w przypadku pożaru.

Większość szybów windowych posiada stale otwarte otwory wentylacyjne w górnej części, co przyczynia się do efektu komina i ucieczki ciepła z budynku. System LSC umożliwia kontrolowanie przepływu powietrza w procesie wentylacji, co redukuje koszty ogrzewania.

Systemy oddymiania i przewietrzania szybów windowych mogą aż o połowę zwiększyć szansę ewakuacji osób z płonącego budynku. Znajdują zastosowanie w budynkach mieszkalnych, biurowych i użyteczności publicznej, a także tam, gdzie wymagane jest utrzymanie stałej temperatury bez przeciągów, np. w hotelach, szpitalach i klinikach.

tags: #oddymianie #szybu #windowego #program