Wielu ludziom strażak ochotnik kojarzy się wyłącznie z wolontariatem. Jednakże, w przeciwieństwie do strażaków zawodowych, którzy otrzymują standardowe pensje z budżetu państwa za swoją pracę, strażacy ochotnicy funkcjonują na szczeblu lokalnym i podlegają innym przepisom. Ich działania mają na celu zabezpieczenie podstawowego poziomu ochrony społeczeństwa, a za udział w akcjach gaśniczych czy innych ratunkowych, przysługuje im określone wynagrodzenie.
Ekwiwalent pieniężny za udział w działaniach ratowniczych i szkoleniach
Strażakowi ochotnikowi należy się wynagrodzenie, choć nie jest to standardowa pensja, ponieważ nie wykonuje on pracy w zwyczajnym trybie i w oparciu o spisaną umowę o pracę, umowę zlecenie lub o dzieło. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego, jaki przysługuje strażakom OSP biorącym udział w akcjach, szkoleniach albo ćwiczeniach, ustala w formie uchwały rada danej gminy lub miasta, na terenie którego działa OSP.
Wysokość i częstotliwość ustalania ekwiwalentu
- Radni określają wysokość tej kwoty nie rzadziej niż raz na dwa lata.
- Maksymalna wysokość ekwiwalentu pieniężnego może wynosić 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
- Stawka nie zależy od wieku, wykształcenia, stażu pracy oraz doświadczenia strażaka ochotnika.
- Zgodnie z informacjami od dh Łukasza Wiśniewskiego, naczelnika OSP w Solcu Kujawskim, stawka ta "nie może przekroczyć 41,11 złotych na rękę, ale jednocześnie nie może być niższa niż 27,70 złotych".
- Jest to stawka za godzinę udziału w akcji ratunkowej, a płaci się także za każdą rozpoczętą godzinę. Na przykład, jeśli strażak ochotnik gasiłby pożar dokładnie trzy godziny i 10 minut, otrzymałby ekwiwalent za cztery godziny.
Warunki wypłaty ekwiwalentu
Naczelnik OSP w Solcu Kujawskim wyjaśnia, że ekwiwalent pieniężny obowiązuje jedynie w przypadku strażaków, którzy na akcję przyjechali wozem strażackim. Oznacza to, że muszą najpierw, bez względu na porę dnia czy nocy, dotrzeć z domu we własnym zakresie do remizy, a dopiero potem tym wozem pojechali na miejsce interwencji. Jeśli strażak ochotnik dotarłby do remizy jako siódmy, a w wozie strażackim znajdowało się sześć miejsc, to nie pojedzie już uczestniczyć w akcji, a co za tym idzie, nie otrzyma ekwiwalentu. Także w przypadku, gdyby prywatnym samochodem pojechał gasić pożar, wspomniany ekwiwalent nie będzie mu należał.
Zakres działań uprawniających do ekwiwalentu
Regionalna Izba Obrachunkowa w Gdańsku wskazała, że istotne znaczenie dla powstania prawa do ekwiwalentu ma sam fakt zaangażowania jednostki ochotniczej straży pożarnej w realizację zadań ustawowych, a nie wyłącznie końcowy rezultat podjętej interwencji. Oznacza to, że strażacy OSP mogą liczyć na wypłatę świadczenia również w przypadku fałszywego alarmu. RIO w Gdańsku, odpowiadając na wniosek wójta gminy Smętowo Graniczne, wyjaśniła, że ustawodawca jako moment początkowy naliczania ekwiwalentu przyjął nie sam fakt faktycznego podjęcia czynności ratowniczych na miejscu zdarzenia, lecz już sam moment zgłoszenia wyjazdu jednostki bądź pozostawania przez nią w gotowości do wyjazdu w związku z koniecznością realizacji ustawowych zadań.
Definiując pojęcie działania ratowniczego, ustawodawca nie wskazał przykładowego katalogu czynności, co oznacza, że nie jest możliwe ograniczenie tego pojęcia wyłącznie do określonych, z góry wskazanych działań. To szerokie ujęcie jest celowe i wynika ze specyfiki działalności ratowniczej, która obejmuje bardzo zróżnicowane i często nieprzewidywalne sytuacje. W efekcie, za działania ratownicze mogą zostać uznane również czynności podejmowane w sytuacji, gdy ostatecznie okaże się, że zgłoszenie było nieuzasadnione lub że zagrożenie w rzeczywistości nie występowało. Sam wyjazd z remizy samochodu pożarniczego z obsadą na skutek zawiadomienia o zagrożeniu jest już podjęciem działań ratowniczych, za które należy się ekwiwalent, bez względu na efekt tych działań. Prawo dla strażaka ratownika OSP do otrzymania ekwiwalentu nie ogranicza się więc tylko do pożarów.
Ponadto, na mocy art. 15a ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, rada gminy posiada kompetencje do przyznania, w drodze uchwały, strażakom ratownikom OSP ekwiwalentu pieniężnego za wykonywanie zadań innych niż wymienione w art. 15 tej ustawy.
Rezygnacja z ekwiwalentu
W praktyce często zdarza się, że strażacy zasilający szeregi ochotniczych straży pożarnych z własnej woli rezygnują z przyjęcia ekwiwalentu. W takiej sytuacji pieniądze te są przeznaczane na potrzeby jednostki OSP, na przykład na remont remizy, działalność statutową, taką jak wsparcie młodzieżowej drużyny pożarniczej, czy orkiestry dętej.
Odszkodowania dla poszkodowanych strażaków OSP
Jeżeli strażak ochotnik uczestniczy w akcji i zostaje poszkodowany, należy mu się odszkodowanie. Zgodnie z Ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, "strażakowi ratownikowi OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu i doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu, przysługuje jednorazowe odszkodowanie w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo renta z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy albo odszkodowanie z tytułu szkody w mieniu".
Finansowanie Ochotniczych Straży Pożarnych
Funkcjonowanie jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych opiera się na złożonym systemie finansowania, który obejmuje środki z budżetu państwa, gmin oraz innych źródeł. Zapewnienie gotowości bojowej i możliwość realizacji interwencji zależy od stabilności tych środków.
Udział budżetu państwa
Budżet państwa uczestniczy w kosztach funkcjonowania jednostek OSP, zwłaszcza jeśli jednostki te działają w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Minister Spraw Wewnętrznych corocznie określa, w drodze rozporządzenia, wysokość środków finansowych i ich podział między podmioty działające w ramach KSRG, z zastrzeżeniem ich wykorzystania wyłącznie dla zapewnienia gotowości bojowej jednostek OSP. Przykładowo, w 2011 roku wysokość tych środków wynosiła 74.100.000 zł.
Inne koszty funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych i ich związków, związane z ochroną przeciwpożarową, pokrywane są z budżetu państwa, o ile na podstawie odrębnych przepisów zostaną przekazane gminom jako zadania zlecone.
Rola gminy
Gmina ponosi koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia i zapewnienia gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej, z zastrzeżeniem art. 35 ust. 1 u. ppoż. Niemniej jednak, gminy nie mogą, przynajmniej nie w trybie art. 29 i art. 32 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej, przekazywać środków na inwestycje ochotniczej straży pożarnej. Nie jest również możliwe, aby gmina finansowała zadania przewidziane w tych artykułach w trybie określonym w art. 118 ustawy o finansach publicznych. Finansowanie w oparciu o przepisy art. 29 i 32 ustawy o ochronie przeciwpożarowej nie jest możliwe dla celów innych niż w tych przepisach wskazane, tj. wykraczających poza koszty funkcjonowania jednostek ochotniczych straży pożarnych.
Szkolenia
Szkolenie członków ochotniczej straży pożarnej biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna. Jeśli jednak OSP funkcjonuje w budynku, obiekcie lub na terenie niebędącym własnością, nieużytkowanym bądź niezarządzanym przez gminę, Państwowa Straż Pożarna może prowadzić takie szkolenia odpłatnie.
Inne źródła dochodów OSP
- Odpłatne wykorzystanie zasobów: Nieruchomości, środki transportu, urządzenia i sprzęt pozostający w dyspozycji ochotniczej straży pożarnej lub ich związku mogą być odpłatnie wykorzystywane do innych społecznie użytecznych celów, określonych w statucie OSP. Środki uzyskane z tego tytułu stanowią dochody własne ochotniczej straży pożarnej lub ich związku.
- Przekazywanie sprzętu przez PSP: Państwowa Straż Pożarna jest obowiązana do przekazywania nieodpłatnie technicznie sprawnego, zbędnego sprzętu i urządzeń ochotniczym strażom pożarnym, po zasięgnięciu opinii właściwego zarządu wojewódzkiego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej.
- Wpływy z ubezpieczeń: Zakłady ubezpieczeń są obowiązane przekazywać 10% sumy wpływów uzyskanych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia na określone cele ochrony przeciwpożarowej. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej i Zarząd Główny Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej otrzymują po 50% powyższej kwoty.
tags: #odplatnosc #za #interwencje #osp