Odznaczenia i wyróżnienia w Ochotniczych Strażach Pożarnych

Sumienna służba w Państwowej lub Ochotniczej Straży Pożarnej nie pozostaje niedoceniona. Zawód strażaka w Polsce cieszy się dużym zaufaniem społecznym, a pojawiające się na popiersiu, kolejne korpusy dla strażaków są powodem do dumy. Strażacy Państwowej Straży Pożarnej oraz Ochotniczej Straży Pożarnej nie tylko gaszą pożary, ale przede wszystkim - na co dzień służą pomocą. Pracując na miejscach wypadków, katastrof i klęsk żywiołowych, niejednokrotnie narażają własne zdrowie i życie.

Obecnie funkcjonują trzy formy honorowania strażaków w Państwowej i Ochotniczej Straży Pożarnej - odznaki, odznaczenia, a także - specjalne wyróżnienia (Dyplom uznania i List pochwalny). Wszystkie wymienione formy odznaczania za ofiarną służbę mają tryb urzędowy.

System wyróżnień w OSP RP

Wyróżnienia są przyznawane przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Organ ten może również odznaczyć strażaków Państwowej Straży Pożarnej. Odznaczenia i odznaki przyznawane są natomiast przez Prezydium Zarządu Głównego OSP RP.

Wśród odznaczeń strażackich PSP i OSP niewątpliwie znajdują się medale, niejednokrotnie wręczane przez prezydenta RP. Poznaj te, które mogą otrzymać strażacy Państwowej Straży Pożarnej oraz Ochotniczej Straży Pożarnej.

Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej to lata poświęceń, a odznaczenia OSP są formalnym wyrazem wdzięczności za ten trud. System wyróżnień jest rozbudowany i ma swoją hierarchię - od Złotego Znaku Związku po odznakę Strażaka Wzorowego - a każde z nich ma inne kryteria przyznawania.

Najważniejsze odznaczenia i odznaki OSP RP

Złoty Znak Związku OSP RP

Złoty Znak Związku OSP RP jest najwyższym i najbardziej prestiżowym odznaczeniem w strukturach OSP. Jest ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Przyznaje się je za długoletnią, aktywną działalność w OSP lub Związku OSP RP, choć mogą je otrzymać także osoby i instytucje spoza struktur pożarniczych, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do rozwoju Związku. Złotym Znakiem Związku może zostać uhonorowana również cała jednostka OSP, o ile posiada co najmniej 100-letnią tradycję.

Wizerunkiem odznaki Złoty Znak Związku OSP RP jest krzyż równoramienny, zakończony na rogach ramion kulkami. Krzyż o wymiarach 41 mm (wysokość i szerokość) na krawędziach ma 1 mm pasek. Wykonany jest z metalu koloru złotego. Ramiona krzyża pokryte są białą emalią w złoconym obramowaniu. W środku krzyża na okrągłej czerwonej emaliowanej tarczy umieszczony jest orzeł jagielloński z metalu koloru srebrnego, z otokiem koloru jasno granatowego oraz z napisem: ZWIĄZEK OCHOTNICZYCH * STRAŻY POŻARNYCH RP *. Na tle górnego ramienia krzyża nad środkową częścią tarczy umieszczony jest płomień z metalu koloru srebrnego. Pomiędzy ramionami krzyża wieniec ze stylizowanych liści laurowych o szerokości 5 mm z metalu koloru złotego.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza

W hierarchii odznaczeń Ochotniczej Straży Pożarnej Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zajmuje drugie miejsce, zaraz po Złotym Znaku Związku. To zaszczytne wyróżnienie przyznawane jest za wybitne zasługi w umacnianiu i rozwijaniu Związku OSP RP oraz samych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych. Wyjątkowość medalu polega na szerokim gronie potencjalnych laureatów. Mogą nim zostać uhonorowani nie tylko członkowie OSP i działacze Związku, ale również całe jednostki straży pożarnej. Co więcej, odznaczenie to może trafić także w ręce osób, instytucji i organizacji społecznych spoza OSP, które swoją działalnością w znaczący sposób wsparły ochotnicze pożarnictwo. Warunkiem otrzymania medalu jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” od co najmniej pięciu lat.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 70 mm, kolory srebrzystego, oksydowany. Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać przedstawiająca wizerunek popiersie pierwszego prezesa jednolitego Związku OSP RP, obok napis w trzech wierszach: BOLESŁAW * CHOMICZ * 1878 1959*. Na rewersie medalu akcesoria strażackie (dwa hełmy, dwa bosaki, drabina, toporek, prądownica, dzwon, sygnałówka). W dolnej części wizerunek Znaku Związku OSP RP i pod wizerunkiem napis: BOGU NA CHWAŁĘ LUDZIOM NA POŻYTEK. W prawej, bocznej części medalu umieszczone półkoliście stylizowane liście dębu. Awers i rewers Medalu Honorowego im.

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Odznaczenie dzieli się na trzy klasy, przyznawane w kolejności: brązową, srebrną i złotą.

Medal o charakterze trzystopniowym (brązowy, srebrny i złoty), nadawany przez Prezydium Zarządu Głównego lub Zarządu Wojewódzkiego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP, za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej.

Medal Za Zasługi dla Pożarnictwa ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 30 mm, z krawędzią o szerokości 1 mm wykonanej z metalu odpowiedniego koloru; złotego, srebrnego i brązowego. Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać niewiasty symbolizująca grecką boginię ognia Hestię, (odpowiednik rzymskiej bogini ognia Westy), stojącą na liściach laurowych, opartej jedną ręką na tarczy z pochodnią. W drugiej ręce trzyma liść wawrzynu nad napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA. Na rewersie medalu orzeł jagielloński oparty na skrzyżowanych toporkach w obramowaniu wieńca szerokości 3 mm, ze stylizowanych liści laurowych. W górnej części w półkolu napis: ZW. OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RP.

Odznaka „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Strażak Wzorowy” to jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków. Jest odznaczeniem jednostopniowym, co w przeciwieństwie do stopniowanego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” podkreśla jego wyjątkowy charakter.

Ta odznaka może być nadawana tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych.

Odznaka Strażak Wzorowy składa się z równoramiennego trójkąta wykonanego z metalu, którego lewa połowa pokryta jest emalią czerwoną a prawa granatową. U góry trójkąta wypukła głowa strażaka w hełmie, niżej napis: STRAŻAK WZOROWY. Na tle trójkąta dwa skrzyżowane toporki.

Odznaka „Za Wysługę Lat”

Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie. Pierwszy raz odznakę można otrzymać po 10 latach aktywnej działalności. Począwszy od 25 lat służby, jest ona co 5 lat uzupełniana o metalową nakładkę z liczbą oznaczającą kolejne jubileusze (np. X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75 lat). Odznakę nadaje się na wniosek zarządu macierzystej jednostki OSP lub z inicjatywy prezydium zarządu gminnego ZOSP RP.

Odznakę Za Wysługę Lat stanowi tarcza okrągła o średnicy 24 mm, wykonana z metalu koloru złotego. Nad tarczą hełm strażacki, u dołu tarczy wylot prądownicy i dwa skrzyżowane toporki. Na otoku wieniec z liści laurowych szerokości 5 mm zwężający się do góry. Środek: tarcza okrągła z otokiem białej emalii szerokości 4 mm z napisem złoconym: ZW. OCHOTN. STRAŻY POŻ.

Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP)

Odznakę „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP) stworzono z myślą o najmłodszych adeptach pożarnictwa. System odznaki MDP jest trzystopniowy, co odzwierciedla rosnące umiejętności i wiedzę jej członków. Zdobycie złotej odznaki, będącej dowodem cech liderskich, wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów, takich jak posiadanie srebrnej odznaki od co najmniej pół roku oraz aktywne pełnienie funkcji instruktorskich.

Odznaka Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza ma formę toporka strażackiego. W części przeciwległej od ostrza toporka znajduje się napis “OSP”, po prawej stronie wkomponowany jest czerwony trójkąt. U dołu znajduje się napis “Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza”.

Odznaczenia państwowe dla strażaków

Oprócz odznaczeń związkowych, strażacy pełniący swoją służbę w najcięższych warunkach, narażając swoje życie i zdrowie, mogą być wyróżnieni w standardowej procedurze wieloma odznaczeniami państwowymi, również przez Prezydenta RP.

Krzyż Zasługi za Dzielność

Krzyż Zasługi za Dzielność jest odznaczeniem jednostopniowym i może być przyznawany wielokrotnie tej samej osobie. Jest to polskie odznaczenie państwowe, nadawane zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta RP.

Krzyż Zasługi dzieli się na trzy stopnie: Złoty Krzyż Zasługi, Srebrny Krzyż Zasługi, Krzyż Zasługi. Jest nagrodą dla osób, które położyły zasługi dla Państwa lub obywateli spełniając czyny przekraczające zakres ich zwykłych obowiązków, a przynoszące znaczną korzyść Państwu lub obywatelom. Krzyż Zasługi tego samego stopnia może być nadany tej samej osobie dwukrotnie. Drugie nadanie Krzyża tego samego stopnia ponownie oznacza się przez nałożenie na wstążkę Krzyża okucia w kształcie listewki. Przed nadaniem Krzyża Zasługi wyższego stopnia powinny upłynąć co najmniej 3 lata; odstępstwa są dopuszczalne wyjątkowo.

Zmiany w regulaminie odznaczeń (od 2019 roku)

Z dniem 1 stycznia 2019 roku weszły w życie zmiany w Regulaminie odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polski. Nowe zasady nadawania medali i odznak uwzględniają również ochronę danych osobowych według zasad RODO.

Najistotniejsze zmiany obejmują:

• Zmiany w czasookresie przy nadawaniu Złotego Znaku Związku.
• Medal im. B. Chomicza stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy, nadawany głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP.
• Złoty Znak Związku oraz Medal Honorowy im. B. Chomicza nadal są limitowane.
• Odznaka Strażak Wzorowy nadawana jest tylko członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych (wymagane ślubowanie, odpowiednie wyszkolenie i co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności).
• Osoby, instytucje, przedstawiciele służb mundurowych po okresie co najmniej 10-letniej współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP (wcześniej 5 lat).
• Odznakę Za Wysługę Lat można uzyskać po 10 latach działalności w OSP, następną po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach. Od 1.01.2019 roku odznaka ta jest odpłatna.
• Odznaka MDP; pierwszego stopnia „Brązowa” - może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej po roku). Pozostałe odznaki „Srebrna” i „Złota” po 2 latach od niższej odznaki.
• Nowy regulamin nie uwzględnia wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.

Od 1 stycznia 2019 roku obowiązują nowe wnioski odznaczeniowe, opracowane w związku z obowiązkiem ochrony danych osobowych, wprowadzonych na podstawie rozporządzenia PE i Rady (UE) 2016/679.

Znaczenie i cel odznaczeń OSP

Odznaczenia OSP są symbolicznym wyrazem wdzięczności i najwyższego uznania dla tych, którzy bezinteresownie niosą pomoc. Głównym celem systemu odznaczeń jest wyróżnienie osób i jednostek za długoletnią, aktywną działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. To formalny sposób docenienia nie tylko bohaterstwa podczas akcji, ale również pracy organizacyjnej, szkoleniowej i społecznej, która wzmacnia struktury OSP.

tags: #odznaka #specyjalna #osp