Orkiestry dęte działające przy Ochotniczych Strażach Pożarnych oraz inne regionalne zespoły muzyczne stanowią istotny element dziedzictwa kulturowego Podhala i okolicznych regionów. Ich działalność, często sięgająca wielu dziesięcioleci, to nie tylko tradycja muzyczna, ale także zaangażowanie w życie lokalnych społeczności, uświetnianie uroczystości i promowanie kultury.
Orkiestra Góralska „Tatrzańskie Smyki” i Orkiestra OSP Czarny Dunajec
Tatrzańskie Smyki - Orkiestra Góralska została założona i jest prowadzona przez Krzysztofa Leksyckiego, skrzypka, kameralistę oraz animatora życia kulturalnego na Podhalu i Orawie. W swoim repertuarze zespół prezentuje utwory zarówno z kanonu muzyki klasycznej, jak i brzmienia nut regionalnych z Podhala i Orawy. Zespół działa pod Honorowym Patronatem Burmistrza Miasta Zakopane - Leszka Doruli, przy wsparciu Gmin Poronin i Kościelisko.
Orkiestra OSP Czarny Dunajec to zespół prowadzony przez trębacza Piotra Bednarczyka, który od wielu lat należy do wiodących formacji tego rodzaju w regionie. Szeroki repertuar orkiestry pozwala na uświetnianie zarówno uroczystości kościelnych, jak i festynów okolicznościowych.
Koncert połączonych zespołów: Orkiestry Tatrzańskich Smyków i Orkiestry OSP w Czarnym Dunajcu był premierowym wydarzeniem w historii obu formacji. Dodatkowo swój kunszt wokalny zaprezentował Tomasz Jarosz - laureat „Szansy na sukces” z 2020 roku, zwycięzca Finału Finałów programu „Szansa na Sukces - Opole 2020” i uczestnik 57. Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej „DEBIUTY” - OPOLE 2020. Nietuzinkowe aranżacje znanych pastorałek autorstwa Macieja Niecia i Krzysztofa Leksyckiego wprowadziły świąteczny nastrój kolędowego wieczoru. Mocne brzmienie grupy dętej, fanfary trąbek i blask fletów podkreśliły świąteczny klimat koncertu. Z kolei miękkie brzmienie smyczków, śpiewność skrzypiec i rezonans basów wzruszyły niejednego zasłuchanego. W programie obok kolęd tradycyjnych usłyszano kompozycje takie jak „Mario, czy już wiesz” oraz „Gore gwiazda”, a także muzyczne niespodzianki.
Limanowski Big Band - Orkiestra Dęta „Echo Podhala”
Orkiestra Dęta „Echo Podhala” powstała w 1923 roku z inicjatywy Związku Zawodowego Metalowców w Limanowej. Jej założycielem i wieloletnim dyrygentem był Mieczysław Mordarski. Orkiestra działała przy Rafinerii w Sowlinach, a w jej skład wchodzili przeważnie pracownicy zakładu. Ciągła praca dawała coraz lepsze rezultaty - instrumentaliści podnosili swój poziom. Orkiestra stała się trwałym elementem życia kulturalnego miasta i okolicy, dając koncerty w salach i na wolnym powietrzu, popularyzując w społeczeństwie różnorodny repertuar muzyczny. Ponieważ w tamtych latach w Sowlinach działało kino nieme, kapelmistrz Mieczysław Mordarski zorganizował Zespół Kameralny, z którym opracowywał tło muzyczne do wyświetlanych filmów, często bazując na własnych kompozycjach oraz utworach muzyków z zespołu.
Okres powojenny i dalszy rozwój
Po roku 1945 opiekę nad Zespołem przejęła Centrala Produktów Naftowych (CPN), która finansowała remont starych instrumentów i zakup nowych. Kolejnymi dyrygentami byli Józef Choleksa, Jan Pikoń, Gracjan Mordarski.
W latach 1953-1965 batutę przejął Mieczysław Mordarski (junior), syn założyciela, a także nauczyciel muzyki i śpiewu w Liceum Pedagogicznym w Limanowej. Posiadał wszechstronne wykształcenie muzyczne, uczęszczając do Konserwatorium Muzycznego w Katowicach, był również założycielem i dyrektorem Państwowego Ogniska Muzycznego w Limanowej. W tym okresie dał się zauważyć znaczny wzrost poziomu artystycznego Orkiestry. Mieczysław Mordarski umiejętnie połączył brzmienie zespołu instrumentalnego z chórem mieszanym, który prowadził w Liceum Pedagogicznym. Ten blisko 80-osobowy zespół występował na wielu ogólnopolskich konkursach, przeglądach i uroczystościach, zyskując wielkie uznanie, czego dowodem były nagrania w Polskim Radiu.
W 1965 roku, po nagłej śmierci Mieczysława Mordarskiego (juniora), Orkiestrę przejął jego brat Ludwik Mordarski - również syn założyciela i pierwszego dyrygenta. Ludwik Mordarski kontynuował pracę i działalność artystyczną swych poprzedników, kształcąc młodzież jako nauczyciel muzyki. Był absolwentem WSP w Kielcach, ukończył z wyróżnieniem 4-letni kurs dyrygencki w Krakowie, uzyskując kwalifikacje instruktora muzyki kat. „S”. W 1969 roku założył Regionalny Zespół Pieśni i Tańca „LIMANOWIANIE”, którego wielu członków grało również w „Echu Podhala”. Był autorem suit opartych na motywach ludowych, takich jak „Suita pasterska”, „Suita Gorczańska”, „Suita Lachowska”, a także utworu muzycznego poświęconego Limanowej: „To nasze Miasto”. Funkcję dyrygenta i kierownika pełnił do roku 2010, kiedy to zmarł.
Współczesność Orkiestry „Echo Podhala”
W 1992 roku Orkiestra znalazła swą nową siedzibę w Limanowskim Domu Kultury, gdzie stworzono dogodne warunki do prowadzenia prób i dalszej działalności. Obecnie w „Echu Podhala” gra już czwarte pokolenie muzyków, co w wielu wypadkach stało się tradycją rodzinną. Zespół tworzą głównie ludzie młodzi, a repertuar jest również „odmłodzony”. Wprowadzono utwory współczesne w nowych aranżacjach, przez co orkiestra zyskała charakter big-bandowy. Młodzież, pełna zapału do pracy, rozwija i stale podnosi swoje umiejętności, co rokuje kolejne sukcesy zespołu. Orkiestra przez ponad 80 lat swojej działalności pełni funkcję kulturalnego ambasadora Ziemi Limanowskiej, zdobywając liczne nagrody na konkursach i festiwalach, rozsławiając miasto i region w Polsce i Europie.
Oprócz występów na terenie całego kraju, Orkiestra ma na swoim koncie koncerty w Niemczech, Włoszech, Holandii czy Słowacji. W ostatnich latach na Małopolskim Przeglądzie Orkiestr Dętych „Echo Trombity” limanowski zespół wielokrotnie zdobywał pierwsze miejsca (ostatnio w 2003 roku), będąc w kategorii big-bandów najlepszym w Małopolsce. W 2003 roku Orkiestra „Echo Podhala” obchodziła Jubileusz 80-lecia działalności.
Miejska Orkiestra Dęta z Nowego Targu
Trwający wciąż w polskiej tradycji okres kolędowania to świetna okazja nie tylko do spotkań, ale i do nauki. Już po raz kolejny muzycy Miejskiej Orkiestry Dętej z Nowego Targu gościli w murach Przedszkola Sióstr Serafitek. Wspólne śpiewy były jednym z punktów spotkania, a prócz tego przedszkolaki mogły same spróbować sił, by z różnych instrumentów „wycisnąć” dźwięki.
Łapszańska Orkiestra Dęta
W słoneczne niedzielne popołudnie łapszańska Orkiestra Dęta świętowała swój jubileusz 125 lat istnienia. Uroczystość rozpoczęła się mszą świętą w łapszańskim kościele.
Piwniczańska Orkiestra Dęta
Początek funkcjonowania piwniczańskiej orkiestry wiąże się z Janem Machajem - pierwszym kapelmistrzem zespołu. Dzięki niemu orkiestra mogła wystąpić już podczas procesji w dniu Wszystkich Świętych w 1928 roku. Wraz z wybuchem II wojny światowej orkiestra wstrzymała działalność, a pierwszy występ po 6-letniej przerwie odbył się w 1946 roku podczas uroczystego oddania do eksploatacji traktatu z elektrownią.
W latach 1957-1992 orkiestra była prowadzona przez Antoniego Leśniaka, dzięki któremu utrzymywała się w czołówce najlepszych zespołów w kraju. Po jego rezygnacji kapelmistrzem został Adam Gumulak, który kontynuował tradycje zespołu. W wyniku wielu niesprzyjających czynników podczas jego kadencji działalność orkiestry została zawieszona.
Obecnie orkiestra liczy 40 muzyków działających od 2017 roku pod kierownictwem kapelmistrza Sławomira Biela, który wraz z instruktorem Marcinem Kokoszą, dba o ciągły rozwój zespołu. Zespół nadal bierze czynny udział w wielu przeglądach, konkursach i festiwalach. W 2017 roku otrzymał 1. miejsce w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych OSP w Tęgoborzy i 1. wyróżnienie w Wojewódzkim Przeglądzie Orkiestr Dętych w Chełmku. Trzy lata później zespół powtórzył swój sukces, zdobywając 1. miejsce w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych. W III Festiwalu Orkiestr Dętych w Szczecinie w 2019 roku, orkiestra uzyskała nagrodę za najlepszy występ statyczny. W 2022 roku orkiestra po raz drugi otrzymała 1. wyróżnienie w Wojewódzkim Przeglądzie Orkiestr Dętych OSP w Olkuszu, a dwa miesiące po tym sukcesie zwyciężyła w Powiatowym Przeglądzie Orkiestr Dętych OSP w Korzennej. Ponadto Orkiestra uczestniczy w licznych wydarzeniach kulturalnych ważnych dla całego regionu. Repertuar Orkiestry jest rozmaity, od marszy, pieśni patriotycznych, religijnych, po muzykę rozrywkową, bieżąco uzupełniany o nowe utwory.
Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Krościenku nad Dunajcem
Uroczyście świętowano 100. rocznicę powstania Orkiestry Dętej Ochotniczej Straży Pożarnej w Krościenku nad Dunajcem. Były przemówienia, gratulacje, a także odznaczenia państwowe i samorządowe. Świętowanie rozpoczęto pod remizą OSP, skąd uczestnicy przemaszerowali do amfiteatru „Pod Wierzbą”, gdzie podniesiono flagę na maszt, odśpiewano hymn i oficjalnie rozpoczęto uroczystość.
Historia i odznaczenia
Zasłużeni członkowie orkiestry dętej działającej przy OSP Krościenko nad Dunajcem otrzymali odznaczenia i wyróżnienia. Brązowe medale „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” otrzymali Wojciech Rzepiel i Paweł Kacwin. Wręczono także odznaki „Zasłużony dla Kultury Polskiej” dla siedmiu osób. Orkiestra otrzymała z Ministerstwa Kultury nagrodę pieniężną w wysokości 15 tysięcy złotych. Z Urzędu Marszałkowskiego przyznano cztery krzyże „Zasłużony dla Małopolski” dla Jerzego Komorka, Antoniego Gabrysia, Stanisława Walkowskiego i Kazimierza Zaziąbła. Marszałek przyznał też nagrodę „Polonia minor” dla orkiestry za szczególne osiągnięcia dla kultury. Pozostałych członków orkiestry uhonorował wójt Jan Dyda, wręczając im listy gratulacyjne.
Podczas imprezy przypomniano historię orkiestry, której początki sięgają 1923 roku. To wtedy rajcowie miasta Krościenko nad Dunajcem podczas zapustów „u Potockich” zadecydowali o jej założeniu. Pierwszym kapelmistrzem został mistrz szewski Marian Zacharski, rodem z Krakowa, który do Krościenka przyjechał na leczenie po I wojnie światowej. Już dwa lata później orkiestra liczyła 12 członków. W 1928 roku władze gminy udostępniły w ratuszu salę do ćwiczeń dla orkiestry. Gdy w 1936 roku Marian Zacharski wyjechał do Krakowa, nowym kierownikiem orkiestry został jego wychowanek fryzjer Jan Mikołajczyk, dobry muzyk i organizator.
Czasy II wojny światowej i niemieckiej okupacji były trudne dla orkiestry. Gdy Niemcy zajęli Krościenko nad Dunajcem, aresztowali blisko 70 osób, w tym bębnistę Jakuba Orkisza, który zginął w obozie koncentracyjnym. Okupanci ścigali też długoletniego członka orkiestry Franciszka Koterbę, który został kurierem Armii Krajowej. W czasie wojny, choć orkiestra nie działała, Jan Mikołajczyk stworzył mały zespół chóralny. W kilka lat potem, w 1953 roku, orkiestrę pod swą pieczę wziął Zarząd Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Pieniny”. W dziesięć lat potem zespół został przekazany pod skrzydła OSP.
Współczesna działalność
W latach 1963-1983 kapelmistrzem był Stanisław Mikołajczyk, potem został nim Józef Ferko. To dzięki niemu orkiestra odniosła sukces w wojewódzkich przeglądach orkiestr dętych - „Echo Trombity”. Z zespołu odszedł jednak w 1994 roku. Orkiestrą zajął się wówczas Stanisław Głuc, a w 1999 roku - Andrzej Walkowski. Jesienią 2011 roku pracę z orkiestrą rozpoczął Krzysztof Szewczyk, który działa teraz wraz z grupą instruktorów w ognisku muzycznym stworzonym przy wsparciu wójta gminy i Piotra Ciężkowskiego. W 100. rocznicę powstania orkiestry wyjątkowy koncert jubileuszowy dali jej obecni członkowie. Zaprezentowano podczas niego urozmaicony repertuar, począwszy od marszów, pieśni religijnych, aż po muzykę filmową i góralską. Patronat honorowy nad wydarzeniem sprawowali poseł na sejm RP Anna Paluch i marszałek województwa małopolskiego - Witold Kozłowski.
Orkiestra Dęta OSP w Maniowach
Pomysł powstania Orkiestry Dętej w Maniowach narodził się z początkiem lat 70. Zarząd OSP oraz grupa entuzjastów i sponsorów postawiła sobie za cel założenie orkiestry dętej. Zadaniem przyszłej orkiestry miała być oprawa muzyczna uroczystości kościelnych, wiejskich i strażackich. W Maniowach, poza Zarządem OSP, w zbiórce pieniędzy wiele pomógł Józef Plewa - Gola, a w USA Karol Sitarz - Prezes Koła Parafii Maniowy w Chicago.
W 1972 roku rozpoczęto zapisy do orkiestry. Każdy przyszły orkiestrant wpłacał składkę na częściowe pokrycie kosztów utrzymania orkiestry. Zatrudniono doświadczonego instruktora i dyrygenta orkiestry dętej Now. Zakł. Przem. Skórz. Pierwszy sukces orkiestra odniosła w 1974 roku - na Przeglądzie powiatowym orkiestr dętych w Nowym Targu zdobyła wyróżnienie. Orkiestra kontynuowała swoją działalność do 1979 roku, po czym zaprzestała ją ze względu na prace związane z przebudową wsi Maniowy.
Reaktywacja i międzynarodowe występy
W maju 1986 roku nastąpiło reaktywowanie Orkiestry dętej. Z propozycją ponownego wskrzeszenia orkiestry wystąpił do Zarządu OSP Stanisław Wojtaszek, który podjął się rekrutacji i szkolenia orkiestrantów. Zarząd OSP bardzo ciepło przyjął propozycję i umożliwił kontynuowanie szkolenia. Zgłosiło się dziewięć osób, a przez pięć miesięcy nauka gry odbywała się (w ramach wolontariatu) w domu Stanisława Wojtaszka.
W lipcu 1992 roku Orkiestra otrzymała lokum w nowej Remizie OSP, a grupa rozrosła się do 25 osób plus 7 uczniów. Na potrzeby Orkiestry przygotowano, czyli wytłumiono płytami dźwiękochłonnymi i wyposażono, salę prób. Dzięki hojności druhów strażaków z OSP Maniowy zwiększyła się liczba instrumentów. Orkiestra regularnie, co roku 3 maja, gra naszym druhom strażakom na uroczystości św. Floriana. Występuje również na terenie powiatu nowotarskiego, województwa małopolskiego, Polski i poza granicami Ojczyzny. Między innymi przez trzynaście lat, zawsze 18 maja, od 2002 do 2015 roku, uczestniczyli w corocznych koncertach urodzinowych „Strażacy Świętemu Janowi Pawłowi II w Darze (za życia) w Hołdzie (po odejściu do domu Pana)” na Rynku w Wadowicach. Uczestniczyli także w V oraz VIII Ogólnopolskim Zlocie Chórów i Orkiestr Dętych OSP w dniach 25 maja 2013 oraz 2019 roku w Licheniu Starym. W 2017 roku orkiestra brała udział w Uroczystości Inaugurującej Strażackie Obchody Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodległości Polski w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie.
Jednym z najbardziej wzruszających koncertów w historii orkiestry był występ we Włoszech w dniach 7 i 10 września 2003 roku w Castel Gandolfo i na Placu Świętego Piotra w Rzymie. Po wykonaniu utworu „Gaude Mater Polonia” na prawym policzku Ojca Świętego pojawiła się łza, o czym wieczorem tego dnia poinformował orkiestrę sekretarz papieski. Ponadto orkiestra co roku w latach 2005-2011 występowała na Targach Rzemiosła Ludowego w Lewoczy na Słowacji. Orkiestra z Maniów jest jedną z kilku, a może nawet dwóch orkiestr dętych OSP w Powiecie Nowotarskim, które reprezentowały Powiat w tylu imprezach. Przygotowanie orkiestry do tych koncertów było niemożliwe bez dołożenia ze strony Stanisława Wojtaszka ponad 9000 godzin pracy w ramach wolontariatu.
Festiwal Orkiestr Dętych w Rabce-Zdroju
Mieszkańcy i turyści wypełnili w sobotnie popołudnie widownię rabczańskiego amfiteatru, by wspólnie świętować długi weekend przy dźwiękach instrumentów blaszanych. Festiwal Orkiestr Dętych stał się głównym punktem tegorocznej majówki. Jako pierwsi swoje instrumenty nastroili muzycy z Koniuszy. Publiczność przywitała ich entuzjastycznie, a brawa towarzyszyły każdemu kolejnemu zespołowi. Muzycy przygotowali zróżnicowany repertuar. Słuchacze podziwiali nie tylko klasyczne marsze, ale także utwory rozrywkowe i znane filmowe motywy.
