Orkiestry dęte działające przy Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP) stanowią niezwykle ważny element lokalnego dziedzictwa kulturowego i społecznego w Polsce. Ich historia często sięga daleko w przeszłość, a działalność obejmuje nie tylko uświetnianie uroczystości, ale także aktywną pracę na rzecz integracji społecznej i wychowania muzycznego kolejnych pokoleń. Poniżej przedstawiono przykłady orkiestr dętych OSP, ukazujące ich genezę, rozwój oraz rolę w społecznościach lokalnych.
Orkiestra Dęta OSP w Tarnawie
Po dwudziestu latach podjęto starania o reaktywowanie istniejącej niegdyś w Tarnawie orkiestry dętej. Pomysł ten spotkał się z dużym zainteresowaniem, zwłaszcza wśród młodych mieszkańców naszej wsi, w których drzemały liczne talenty muzyczne. Ze względu na trudny i kosztowny dostęp do szkół artystycznych, te talenty były jednak niewykorzystane.
Kilka razy podejmowano próby założenia orkiestry, jednak za każdym razem inicjatywa ta upadała ze względu na trudności finansowe. Sytuacja zmieniła się, kiedy w 1999 roku uchwałą Rady Gminy Łapanów został powołany Dom Kultury w Tarnawie. Dla orkiestry znalazły się wówczas środki finansowe na remont i kupno nowych instrumentów.
Rozwój i Kapelmistrzowie
Pierwszym kapelmistrzem, który prowadził orkiestrę 25 lat temu, był Pan Jan Ziemiański. Ponownie próbował ją reaktywować w 1998 roku, jednak nie przyniosło to zamierzonych efektów. W roku 2000, po uruchomieniu Domu Kultury, „mini-orkiestra” licząca 12 osób powoli, ale systematycznie zaczęła się rozwijać.
W styczniu 2001 roku grupa trębaczy, przygotowana przez Marka Sobczyka - nowego instruktora orkiestry, wystąpiła dla mieszkańców. Dwaj najzdolniejsi trębacze wzięli wówczas udział w Małopolskim Przeglądzie Kolęd w Krakowie. W lipcu tego samego roku orkiestra, już w liczniejszym składzie, wzięła udział w gminnej imprezie „Piknik nad Zalewem”. Od tego czasu uczestniczyła we wszystkich uroczystościach parafialnych w Tarnawie, jak również imprezach gminnych.
Kolejnym instruktorem w 2002 roku został Pan Marek Suchoń, który wprowadził nowy sposób prezentacji dorobku orkiestry - koncerty na wolnym powietrzu dla mieszkańców. Od 2004 roku kapelmistrzem orkiestry jest Stanisław Pajor, który sam aranżuje utwory wykonywane przez zespół. Pan Stanisław Pajor jest równocześnie kapelmistrzem Parafialnej Orkiestry Dętej w Limanowej, dzięki czemu nawiązała się ścisła współpraca pomiędzy obiema orkiestrami. Ponadto zajmuje się remontem i konserwacją niektórych instrumentów.
Zmiana Nazwy i Charakter Orkiestry
Z biegiem czasu zmieniła się nazwa, wizerunek oraz powiększył się skład orkiestry. Ponieważ działała w budynku OSP, a większą jej część stanowili młodzi strażacy, orkiestra nazwana została Strażacką Orkiestrą Dętą. Galowym strojem orkiestry stały się błękitne koszule i czarne strażackie mundury.
Orkiestra Dęta jest orkiestrą amatorską, zrzeszającą w swych szeregach zarówno młodzież, jak i dorosłych. Jej członkowie, poprzez działalność społeczną, manifestują swoją postawę obywatelską. Ich entuzjazm i zaangażowanie są godne podziwu i naśladowania, tym bardziej że nie otrzymują z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Wykonują różne zawody, ale ich wspólną pasją jest muzyka.
Orkiestra Dęta OSP w Dynowie
Historia orkiestry dętej w Dynowie jest nierozerwalnie związana z miejscową Ochotniczą Strażą Pożarną. W 1888 roku, staraniem inteligencji Dynowa ze Zbigniewem Trzecieskim na czele, powstała na terenie miasta ochotnicza straż pożarna, skupiająca w swoich szeregach chętnych do pracy społecznej obywateli.
Początki i Dyrygenci
W 1930 roku przy OSP Dynów zawiązała się orkiestra dęta. Jej założycielem, twórcą i pierwszym dyrygentem był Tadeusz Dymczak, który prowadził ją przez 43 lata. Uczył chętnych do gry, prowadził próby i sam komponował. Kolejnymi dyrygentami byli: Stanisław Kostur - przez 15 lat, oraz Józef Jamróz - przez 17 lat. Eugeniusz Toczek pomagał ostatniemu kapelmistrzowi od 2004 roku do chwili śmierci.
Orkiestra występowała na uroczystościach kościelnych i państwowych, brała udział w licznych przeglądach i turniejach. Z orkiestrą współpracował chór i amatorski teatr. Piękny zwyczaj, zainicjowany w 1938 roku przez druha Józefa Kędzierskiego, to granie pieśni maryjnych z dzwonnicy kościelnej w maju po nabożeństwie wieczornym. Pierwszym wykonawcą był druh Klemens Potoczny. Po nim obowiązki przejął druh Stanisław Kucel, a w kolejnych latach towarzyszyli mu Leon Ostafiński, Tadeusz Krasnopolski, Grzegorz Pawłowski, Tomasz Pyś, Tomasz Tereszak, Iwona Prokop i Janusz Kędzierski.
Upadek i Reaktywacja
W ostatnich latach XX wieku zmalało zainteresowanie orkiestrą. Starsi członkowie odchodzili, a młodzież, z wyjątkiem niewielkiej grupy, nie przejawiała chęci do nauki. Instrumenty, jakimi dysponowali strażacy, w większości wymagały wymiany. Z inicjatywy Burmistrza Miasta Dynowa, pana Zygmunta Frańczaka, zaangażowany został pan Tadeusz Podulka - dyrygent OSP w Brzozowie. Od marca 2007 roku rozpoczął on pracę z dynowską orkiestrą. Aby uzupełnić skład zespołu, starał się zachęcić do pracy młodzież. Dzięki bardzo intensywnym próbom i ćwiczeniom z członkami orkiestry, którzy do tej pory grali, przygotował pierwsze występy. W uzupełnionym składzie i pod batutą nowego kapelmistrza orkiestra zagrała na uroczystej sesji Rady Miasta 11 listopada 2007 roku. Koncert ogromnie się podobał i wzbudził szerokie zainteresowanie sprawami orkiestry.
W roku 2009 i 2010 dokupiono nowe instrumenty za pieniądze przydzielone z budżetu miasta i pozyskane z Ministerstwa Kultury i Sztuki. Obecnie orkiestra uświetnia swoimi występami wszystkie święta państwowe oraz miejskie.
Jubileusz OSP i Orkiestry
W niedzielę, 11 kwietnia, Dynów stał się miejscem wyjątkowego wydarzenia - obchodów 160-lecia istnienia miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej oraz 95-lecia działalności Orkiestry Dętej OSP Dynów. Uroczystości zgromadziły druhów, mieszkańców, zaproszonych gości oraz przedstawicieli władz. Oficjalne obchody rozpoczęły się o godzinie 10:30 zbiórką pododdziałów i gości na placu przy Domu Strażaka przy ul. Szkolnej 7. Po kilkunastu minutach rozpoczął się uroczysty przemarsz do Kościoła pw. św. Wawrzyńca, gdzie o godzinie 11 odprawiono jubileuszową mszę świętą w intencji strażaków i orkiestry, która obecnie zrzesza 24 osoby.
Po nabożeństwie uczestnicy przemaszerowali na dynowski Rynek, gdzie rozpoczął się oficjalny apel. Następnie odbyło się nadanie nowego sztandaru dla OSP Dynów oraz proporca dla Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej. Nie zabrakło również wsparcia sprzętowego - uroczyście przekazano nowe samochody dla jednostek OSP Dynów i OSP Bartkówka. Wielkie uznanie otrzymała również Orkiestra Dęta OSP Dynów, działająca przy Miejskim Ośrodku Kultury i Sportu. Z tej okazji odebrała specjalną nagrodę za wieloletnią działalność i wkład w rozwój lokalnej kultury. Obchody zwieńczyła widowiskowa defilada pododdziałów. W uroczystościach wzięli udział m.in. posłowie na sejm RP Adam Dziedzic i Ewa Leniart.
Kontekst OSP Dynów
Historia OSP w Dynowie sięga 1865 roku. Pierwszym naczelnikiem był Ludwik Giebułtowski, zaś jego zastępcą Józef Kędzierski. Dynowska straż dysponowała wówczas dwoma sikawkami, trzema beczkowozami, dwunastoma drabinami, piętnastoma konewkami i dwudziestoma metrami węży. W 1930 roku zorganizowano orkiestrę dętą, którą tworzył w Dynowie Tadeusz Dymczak. W 1949 roku w Dynowie powstała remiza strażacka - została wybudowana w czynie społecznym z państwową pomocą.
Warto przypomnieć, że od 1 czerwca ubiegłego roku w Dynowie nie funkcjonuje już posterunek Państwowej Straży Pożarnej. Najbliższa jednostka zawodowa znajduje się w oddalonym o 14 kilometrów Dubiecku. Decyzję o likwidacji posterunku w Dynowie i przeniesieniu go do znacznie mniejszego Dubiecka podjęto jeszcze w 2021 roku. Nowo utworzona Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza PSP w Dubiecku obejmuje obecnie 86 miejscowości z pięciu powiatów i dwunastu gmin - w tym tereny, które wcześniej zabezpieczała PSP w Dynowie.
W tej sytuacji ciężar zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańców spoczywa dziś głównie na strażakach ochotnikach. Miasto może liczyć na trzy jednostki OSP: OSP Dynów, OSP Dynów-Przedmieście oraz OSP Dynów-Bartkówka, które odgrywają kluczową rolę w lokalnym systemie ratowniczym. Na terenie całej gminy funkcjonuje ponadto dziewięć jednostek OSP: w Wyrębach, Ulanicy, Pawłokomie, Łubnie, Laskówce, Dylągowej, Dąbrówce Starzeńskiej, Harcie oraz Bachórzu. To właśnie druhowie ochotnicy - często jako pierwsi - docierają na miejsce zdarzeń i dbają o bezpieczeństwo mieszkańców regionu. Na Podkarpaciu służy obecnie 1800 strażaków zawodowych i aż 60 tysięcy druhów w ramach Ochotniczych Straży Pożarnych.
Orkiestra Dęta OSP Mogilno
Orkiestra Dęta OSP Mogilno powstała w 2009 roku z inicjatywy Wójta Gminy Korzenna Leszka Skowrona oraz ówczesnego Zarządu Jednostki OSP Mogilno. Od samego początku swojego istnienia zespół cieszył się dużym wsparciem lokalnej społeczności.
Działalność i Rozwój
Na przestrzeni lat orkiestra aktywnie uczestniczy w wielu wydarzeniach patriotycznych, religijnych i kulturalnych, nie tylko na terenie Mogilna i Gminy Korzenna, ale i poza nimi. Zespół z powodzeniem łączy wieloletnią tradycję z nowoczesnym podejściem do muzyki dętej, angażując kolejne pokolenia muzyków i stale rozwijając swój repertuar. Pierwszy występ odbył się w Mogilnie w maju 2010 roku, a wśród muzyków znaleźli się m.in. Piotr Pęksa, Szymon Kantor, Janusz Zwolenik, Adam Zwolenik, Jolanta Wielgus, Agnieszka Sierotowicz, Grzegorz Mogilski, Adam Mogilski, Jacek Kociołek.
Obecnie orkiestra liczy 35 muzyków - dzieci, młodzież oraz dorosłych. Regularne próby nie tylko rozwijają umiejętności artystyczne, ale również integrują społeczność, kształtując postawy oparte na współpracy, szacunku i patriotyzmie. Repertuar zespołu jest niezwykle szeroki i elastyczny - obejmuje pieśni kościelne, utwory patriotyczne, muzykę rozrywkową, a także kompozycje przygotowane do musztry i przemarszów. Dzięki temu zespół może dostosować się do różnorodnych wydarzeń i okazji, zapewniając oprawę na najwyższym poziomie.
Mażoretki i Wsparcie Społeczne
W 2014 roku przy orkiestrze powstała grupa mażoretek, która wniosła nową jakość w wizualny wymiar występów. Obecnie liczy 20 dziewcząt podzielonych na dwie grupy wiekowe: młodszą i starszą. Działalność orkiestry od początku wspierana była przez miejscową parafię, a próby przez wiele lat odbywały się w miejscowym starym kościele dzięki życzliwości ówczesnego proboszcza ks. Leszka Kozioła - wielkiego miłośnika muzyki. Dziś, dzięki otwartości obecnego proboszcza, orkiestra kontynuuje swoją misję.
Orkiestra jest integralną częścią Ochotniczej Straży Pożarnej w Mogilnie, której prezesem jest dh Dawid Ogorzałek. Orkiestra Dęta OSP Mogilno to nie zwykły zespół muzyczny - to wspólnota ludzi, znajomych i przyjaciół, których łączy pasja, tradycja i chęć działania na rzecz lokalnej społeczności. Zapewniamy bezpłatną naukę gry oraz w miarę możliwości instrumenty.
Orkiestra Dęta OSP w Gródku nad Dunajcem
Ochotnicza Straż Pożarna w Gródku nad Dunajcem powstała w 1936 roku, choć nie ma oficjalnie zachowanych dokumentów, jedynie zapiski strażaków i przekaz ustny. Początkowo jednostka wyposażona była jedynie w bosaki, dopiero tuż przed II wojną światową pozyskano sikawkę ręczną. W 1950 roku nastąpiła udokumentowana w kronikach kontynuacja działalności. Straż pozyskuje nowy sprzęt, m.in. motopompę M-200, węże, bosaki i drabinę.
Rozwój OSP i Orkiestry
Wraz z pozyskiwaniem nowego sprzętu pojawił się pomysł zbudowania remizy. Gromadzono materiały, pozyskiwano fundusze, a prace ruszyły w 1956 roku. Już w następnym roku remiza stała w stanie surowym. Ciekawym epizodem w działalności druhów z OSP było powstanie brygady produkującej dachówki i gąsiory ceramiczne, celem dokończenia budowy remizy. Ostatecznie otwarcie Domu Strażaka nastąpiło w 1958 roku. Sukces brygady zaowocował założeniem przez druhów dwóch stawów hodowlanych, które pełniły również rolę zbiorników przeciwpożarowych.
Rok 1960 to założenie Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej przez Mieczysława Szkarłata. W szeregi straży wstąpiło aż 40 młodych strażaków. Z jednostką nieodłącznie związana jest Orkiestra Dęta, założona tuż po II wojnie światowej przez organistę Jana Dziedzica. Muzycy uświetniają uroczystości gminne, biorą udział w festynach, odpustach i imprezach kulturalnych. Obecnie na stanie jednostki znajdują się pojazdy: Iveco Daily - lekki samochód ratowniczo-gaśniczy, Renault Midliner - średni samochód ratowniczo-gaśniczy, Quad, łódź z silnikiem oraz przyczepka transportowa.