Poniższa artykuł przedstawia przegląd kluczowych wydarzeń i historycznych aspektów związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy (BHP) oraz rozwojem służb pożarniczych, w tym Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) i Państwowej Straży Pożarnej (PSP) na terenie Rzeszowa i Podkarpacia.
Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pracowników Służby BHP w Rzeszowie
W dniu 6 grudnia 2024 roku w Świlczy koło Rzeszowa odbyła się Rada Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pracowników Służby BHP. Wydarzenie to zostało zorganizowane przez Zarząd Główny OSPS BHP oraz Oddział w Rzeszowie.
Program spotkania obejmował wystąpienia kluczowych gości, w tym Okręgowego Inspektora Pracy w Rzeszowie, pana Karola Kucaja, oraz Dyrektora Oddziału ZUS w Rzeszowie, pana Mirosława Jarosza. Spotkanie było również okazją do dyskusji i konsultacji, a także sesji poświęconych obsłudze Strefy Członkowskiej w oddziałach.
OSPS BHP podjęło współpracę, która sprzyja zwiększaniu bezpieczeństwa pracy. Wiedza i doświadczenie członków Stowarzyszenia przyczyniają się do poprawy ogólnego poziomu bezpieczeństwa.
Członkostwo w Ogólnopolskim Stowarzyszeniu Pracowników Służby BHP
Wstępując do Stowarzyszenia, zwiększa się szansę na rozwój własnego warsztatu pracy. Aby zostać członkiem, należy spełniać obowiązujące wymagania kwalifikacyjne dla pracowników służby BHP, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 roku.
Wypełnioną deklarację członkowską można dostarczyć w godzinach poniedziałkowych dyżurów. Do deklaracji, w miarę możliwości, prosi się o dołączenie kserokopii dowodu opłaty wpisowej i opłaty członkowskiej, co przyspieszy proces rejestracji członkostwa w Stowarzyszeniu. W tytule przelewów należy dokładnie opisywać dokonywane wpłaty, np. "składki za okres od... do..." lub "wpisowe + składki za okres od...".
BHP w praktyce: wózki jezdniowe i podesty ruchome
W kontekście bezpieczeństwa pracy często poruszane są tematy związane z obsługą specjalistycznych maszyn, takich jak wózki jezdniowe i podesty ruchome.
- Wózki jezdniowe podnośnikowe: To maszyny zaprojektowane do transportu, podnoszenia i układania towaru na regałach. Są uruchamiane przez operatora stojącego na stanowisku prowadzenia (w koszu), który może podnosić się jednocześnie wraz z towarem w celu wykonania czynności ładunkowych. Należy pamiętać, że nie są to urządzenia przeznaczone do przemieszczania osób.
- Podesty ruchome przejezdne: Są przeznaczone do przemieszczania osób na stanowiska robocze, na których wykonują pracę, pozostając w koszu.
Przepisy o dozorze technicznym nakazują regularne kontrole i przeglądy techniczne tych urządzeń, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa i zgodności z normami. Urządzenia muszą być używane zgodnie z ich przeznaczeniem i instrukcjami obsługi od producenta.
Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych w regionie rzeszowskim
Ochotnicze Straże Pożarne na terenie województwa podkarpackiego odgrywają kluczową rolę w systemie ratowniczym. Na szczególną uwagę zasługuje ich działalność ratowniczo-gaśnicza, niosąca pomoc potrzebującym oraz aktywne uczestnictwo w zabezpieczaniu imprez masowych i innych działań prewencyjnych.
Szkolenia podstawowe strażaków ratowników OSP
W dniu 16 grudnia 2023 roku w Komendzie Miejskiej PSP w Rzeszowie odbyły się egzaminy końcowe dwóch szkoleń podstawowych strażaków ratowników OSP. Egzaminy te były zwieńczeniem kursów rozpoczętych w dniach 29 i 31 sierpnia 2023 roku. Szkolenia te uprawniają druhów ochotniczych straży pożarnych do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych.
Kursy zostały przeprowadzone według programu szkolenia strażaka ratownika OSP zatwierdzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Uczestnicy uzyskali wiedzę z zakresu obsługi sprzętu pożarniczego i pracy w sprzęcie układu oddechowego, prowadzenia działań gaśniczych, a także ratownictwa technicznego i udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej. Łącznie 88 druhów z jednostek OSP z terenu Rzeszowa ukończyło te szkolenia.
Rozwój i wsparcie OSP na Podkarpaciu
W minionych latach ochotnicze straże pożarne wzbogaciły się o nowy sprzęt, wyszkoliły liczne grono strażaków, funkcyjnych OSP i ratowników medycznych. Oddziały Związku udoskonaliły swoją pracę i uporządkowały dokumentację dotyczącą swojej działalności.
V Zjazd Oddziału Wojewódzkiego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej woj. podkarpackiego przyjął „Program działania Oddziału Wojewódzkiego na lata 2022-2027”. Dokument ten ma charakter otwarty i będzie uzupełniany o nowe kierunki działania przyjęte podczas XV Zjazdu Krajowego Związku OSP RP.
V Zjazd Wojewódzki zaleca zarządom oddziałów Związku i zarządom OSP zapoznanie z treścią Programu jak najszerszego grona strażaków i działaczy Związku. Nowo wybrany Zarząd Oddziału Wojewódzkiego zobowiązuje się do rozpatrzenia wszystkich wniosków zgłoszonych podczas dyskusji zjazdowej oraz opracowania zasad ich realizacji.
Cele Programu Działania na lata 2022-2027:
- Wdrażanie nowych form i programów działania przyjętych przez władze Związku OSP RP.
- Stałej poprawa wyposażenia OSP w samochody ratowniczo-gaśnicze, specjalistyczny sprzęt ratowniczy, nowoczesne środki łączności alarmowej oraz indywidualne środki ochrony osobistej strażaków.
- Rozwój wielokierunkowej pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, w tym otaczanie stałą opieką funkcjonujących młodzieżowych i dziecięcych drużyn pożarniczych, dbając o ich dalszy rozwój organizacyjny.
- Kontynuacja i rozwój corocznych szkoleń, zlotów, spotkań dla członków Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP) i Dziecięcych Drużyn Pożarniczych (DDP).
Pełna realizacja Programu działania ma przyczynić się do dalszego rozwoju i umocnienia Związku oraz Ochotniczych Straży Pożarnych, a także zwiększenia ich wkładu w rozwój ochrony przeciwpożarowej województwa podkarpackiego.
Podziękowania dla wspierających
Zjazd składa szczere słowa podziękowania władzom samorządowym szczebla gminnego, powiatowego i wojewódzkiego za dotychczasową opiekę i pomoc w działalności społecznej służby pożarniczej. Szczególne podziękowania kierujemy do Wojewody Podkarpackiego za wspieranie i pozytywną ocenę działalności społecznej służby pożarniczej, jak również do Podkarpackiego Komendanta Wojewódzkiego PSP oraz wszystkich strażaków PSP woj. podkarpackiego. Delegaci Zjazdu dziękują także władzom Zarządu Głównego ZOSP RP za wspieranie realizacji statutowych obowiązków oddziałów Związku i ochotniczych straży pożarnych województwa.
Historia służb pożarniczych w Rzeszowie
Początki Ochotniczej Straży Ogniowej (1872-1911)
W dniu 28 lipca 1872 roku Rada Miasta powołała Ochotniczą Straż Ogniową w Rzeszowie, uchwalając dla niej statut. Zgodnie z paragrafem pierwszym statutu, Straż Ogniowa w Rzeszowie zawiązała się „celem niesienia ratunku swym współobywatelom w wypadkach pożaru dla ochrony ich życia i mienia”.
Statut precyzował warunki przyjęcia: ukończony 16. rok życia, silne zdrowie i wzorowe obyczaje. Z czterdziestu zapisanych członków utworzono cztery oddziały: ratunkowy, obsługi sikawek, dostarczania wody i bezpieczeństwa. Pierwszym naczelnikiem Ochotniczej Straży Ogniowej wybrano Stanisława Zarębę Skrzyńskiego, a jego zastępcą był Rudolf Unsinn. Wybór naczelnika i jego zastępcy wymagał zatwierdzenia przez burmistrza.
Utworzenie Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej (1911)
Rada Miasta uchwaliła 16 października 1911 roku utworzenie Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej w Rzeszowie, składającej się z naczelnika i 12 strażaków. Struktura organizacyjna obejmowała naczelnika, brandmistrza, nadpompiera, sześciu strażaków I klasy i czterech strażaków II klasy. Strażakami I klasy mogli być wyłącznie fachowi rzemieślnicy, tacy jak stelmach, kowal, rymarz, stolarz, cieśla, ślusarz. 9 grudnia 1911 roku przyjęto do służby pompiera Wawrzyńca Zelichowskiego z Jarosławia.
Należy przypuszczać, że utworzenie Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej w Rzeszowie spowodowało rozwiązanie Ochotniczej Straży Ogniowej. W Archiwum Państwowym w Rzeszowie brak informacji na temat tej ostatniej w późniejszych latach, co sugeruje, że prawdopodobnie część strażaków ochotników zasiliła szeregi straży zawodowej.
Siedziby Straży Pożarnej w Rzeszowie
Powstanie Miejskiej Zawodowej Straży Pożarnej w 1911 roku skutkowało utworzeniem nowej siedziby dla rzeszowskich strażaków. Wcześniej straż pożarna była złączona z policją miejską i dzieliła z nią pomieszczenia - najpierw w ratuszu, a potem w budynku przy ulicy Mickiewicza 12.
W 1913 roku magistrat zakupił ziemię przy placu Kilińskiego na potrzeby służb miejskich. Franciszek Kotula, badacz dziejów Rzeszowa, odnotował, że władze miasta przeznaczyły dla straży pożarnej dom dla sierot i dzieci potrzebujących opieki. Chodziło o kamienicę nr 12 przy ulicy Mickiewicza, która według Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Rzeszowa została wybudowana jako schronisko dla sierot w 1849 roku z funduszy miasta. Obiekt, potocznie nazywany „Aichmilerówką”, został poświęcony 3 listopada 1853 roku.
W latach 2003/2004 budynek ten został przebudowany i połączony z nowo wybudowanymi obiektami handlowymi.
Działalność podczas II Wojny Światowej (1939)
Agresja Niemiec hitlerowskich na Polskę 1 września 1939 roku i rozpoczęcie II wojny światowej postawiły przed strażą pożarną w Rzeszowie nowe i trudne zadania. Do 7 września strażacy aktywnie uczestniczyli w obronie przeciwlotniczej, a w budynku straży pożarnej mieściło się dowództwo służby przeciwpożarowej i przeciwgazowej.
Straż brała udział w zwalczaniu pożarów powstałych po niemieckich nalotach, które rozpoczęły się już 1 września 1939 roku. Bomby spadły m.in. na szlaki komunikacyjne i transporty kolejowe, ponieważ Rzeszów był ważnym węzłem kolejowym. Sytuacja na froncie spowodowała ewakuację władz miejskich, a straż pożarna opuściła miasto w nocy z 7 na 8 września. Trasa ewakuacji prowadziła przez Krzemieniec do okolic Buczacza, gdzie pozostawiono część sprzętu.
Okres powojenny i reorganizacja (1944-1950)
Od końca 1944 roku do lutego 1950 roku w Rzeszowie funkcjonowała Miejska Zawodowa Straż Pożarna jako wydział Zarządu Miejskiego, podległy bezpośrednio Prezydentowi Miasta Rzeszowa i kierowany przez komendanta. Funkcję tę pełnili wówczas kpt. poż. Stanisław Komorowski, a następnie kpt. Antoni Lebeda w latach 1947-1950.
Wcześniej, 1 lipca 1944 roku, dzięki brawurowej akcji rzeszowskich strażaków, udało się uratować samochody pożarnicze dla miasta. W dniu 5 lipca 1945 roku Stanisław Tkaczow, Wojewoda Rzeszowski, ustalił etaty dla straży pożarnej w Rzeszowie. Stan etatowy obejmował łącznie 70 funkcji, w tym komendanta, zastępcę komendanta, pracowników kancelarii, telefonistów, sierżantów, plutonowych, kaprali (w tym szoferów) oraz starszych strażaków i strażaków (w tym furmanów). Służba w podziale bojowym trwała 24 godziny. Straż pożarna w Rzeszowie była strażą III kategorii.
Społeczeństwo Rzeszowa doceniło rolę i zasługi straży pożarnej podczas wojny. Powstał komitet organizacyjny, który na posiedzeniu 24 sierpnia 1946 roku postanowił ufundować i wręczyć jednostce nowy sztandar. Uroczyste przekazanie sztandaru, połączone z poświęceniem sprzętu strażackiego, odbyło się na Placu Farnym w Rzeszowie 24 listopada 1946 roku. Projekt sztandaru stworzył artysta Bronisław Krygowski, a wykonany został przez Bronisława Pysza. Na sztandarze znalazło się hasło: „BOGU NA CHWAŁĘ SPOŁECZEŃSTWU NA POŻYTEK”. Poświęcenia sztandaru dokonał ks. Michał Trybus, a Minister Tkaczow oficjalnie przekazał sztandar na ręce komendanta Komorowskiego. Po nabożeństwie w Kościele Farnym wozy straży pożarnej noszące nazwy Błyskawica, Burza, Chmura, Piorun, Wicher, również zostały poświęcone.
Komenda Rejonowa PSP i reformy administracyjne (do 1999)
W Rzeszowie utworzono Komendę Rejonową Państwowej Straży Pożarnej, na czele której stał Komendant Rejonowy. W jej skład wchodziły dwie Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze: JRG Nr 1 przy ul. Mochnackiego 4 (gdzie znajdowała się Komenda Rejonowa PSP) oraz JRG Nr 2 przy ulicy Hetmańskiej 120, na terenie ówczesnej Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL Rzeszów. Komenda Rejonowa PSP w Rzeszowie funkcjonowała na obszarze miasta Rzeszowa oraz gmin Błażowa, Boguchwała, Głogów Małopolski, Krasne, Raniżów, Stary Dzikowiec, Świlcza, Trzebownisko i Tyczyn. Równocześnie z tworzeniem struktur Państwowej Straży Pożarnej przystąpiono do tworzenia Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.
Komenda Miejska PSP i nowoczesne struktury (od 1999)
Kolejne zmiany w strukturze i funkcjonowaniu Straży Pożarnej w Rzeszowie nastąpiły z początkiem 1999 roku. Reforma administracyjna, która weszła w życie 1 stycznia 1999 roku, zmniejszyła liczbę województw i powołała do życia nowe Województwo Podkarpackie. Reforma wymusiła zmiany w strukturach Państwowej Straży Pożarnej, czego wynikiem było utworzenie w Rzeszowie Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej.
Dwie istniejące Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze zostały włączone w strukturę Komendy Miejskiej PSP, tracąc swoją dotychczasową odrębność organizacyjną. Komenda Miejska PSP w Rzeszowie objęła swym zasięgiem obszar działania powiatów: rzeszowskiego grodzkiego (miasta Rzeszowa) i rzeszowskiego ziemskiego.
Teren, który do tej pory składał się z 10 gmin o powierzchni 983 km² i liczbie 278 tys. mieszkańców, został zwiększony do 15 gmin (w tym 2 gminy miejskie: Rzeszów i Dynów) o powierzchni 1274 km² i liczbie 326 tys. mieszkańców. Większy obszar działania spowodował jednoczesny wzrost zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń. Gminy włączone do powiatu ziemskiego są typowo rolnicze, posiadają także kompleksy leśne o II stopniu zagrożenia pożarowego (gminy Głogów Małopolski, Kamień, Sokołów Małopolski). Zwiększenie powierzchni obszaru chronionego przyczyniło się do zwiększenia zagrożeń związanych z wypadkami drogowymi i katastrofami komunikacyjnymi.
Struktura Komendy Miejskiej PSP w Rzeszowie:
- wydział operacyjno-szkoleniowy
- wydział organizacyjno-kadrowy i BHP
- wydział finansów
- wydział techniczny
- wydział kwatermistrzowski
- samodzielna sekcja ds. kontrolno-rozpoznawczych
Działalność operacyjna Komendy Miejskiej PSP w Rzeszowie dotyczy interwencji w zakresie likwidowania zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń. W strukturze komendy funkcjonują Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze, których specjalistyczne grupy przeznaczone są do ratownictwa chemicznego, ekologicznego, medycznego, technicznego i wodnego, a także walki z pożarami i innymi klęskami. Strażacy z KM PSP w Rzeszowie odpowiadają za sprawne funkcjonowanie Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Działają i współpracują z jednostkami administracyjnymi w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa. Kierownictwo KM PSP uczestniczy w pracach Powiatowego i Miejskiego Zespołu Reagowania Kryzysowego.
Budowa i uruchomienie Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej Nr 3 w Rzeszowie
17 października 2018 roku miała miejsce uroczystość wmurowania aktu erekcyjnego pod budowę Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej Nr 3 Komendy Miejskiej PSP w Rzeszowie. Lokalizacja JRG Nr 3, na terenie strefy ekonomicznej Rzeszów-Dworzysko, w sąsiedztwie autostrady A4 oraz drogi ekspresowej S19, jest strategiczna ze względu na krzyżujące się na terenie Powiatu Rzeszowskiego ważne arterie komunikacyjne. Rada Miasta Rzeszowa przekazała działkę pod budowę nowej strażnicy, a Prezydent Miasta Rzeszowa wydał pozwolenie na budowę. Akt erekcyjny został podpisany przez kluczowe postaci regionu, w tym Wojewodę Podkarpackiego, Przewodniczącego Sejmiku, Biskupa Rzeszowskiego, Podkarpackiego Komendanta Wojewódzkiego PSP, Wiceprezydenta Miasta Rzeszowa, Starostę Rzeszowskiego oraz Komendanta Miejskiego PSP w Rzeszowie, a następnie wmurowany w fundamenty przyszłej jednostki.
Z dniem 1 listopada 2020 roku rzeszowscy strażacy pełnią służbę w Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej Nr 3 w Rzeszowie. Jest to wielofunkcyjny budynek składający się z części administracyjno-biurowej, podziału bojowego, hali garażowej, części magazynowo-warsztatowej, stacji obsługi ODO do przeglądów i konserwacji sprzętu ochrony dróg oddechowych i ubrań ochrony chemicznej, myjni samochodów pożarniczych, sali szkoleniowej oraz sali edukacyjnej „Ognik”, sprzyjającej kształtowaniu postaw i nawyków bezpiecznego zachowania wśród dzieci i młodzieży. Dodatkowo, jednostka wyposażona jest w komorę dymową niezbędną do szkolenia strażaków z jednostek PSP i OSP. Całość dopełnia obiekt wspinalni, na której zlokalizowano suszarnię węży, ściankę wspinaczkową oraz infrastrukturę niezbędną do ćwiczenia sportu pożarniczego. Hala garażowa posiada 12 stanowisk przeznaczonych na samochody ratowniczo-gaśnicze, samochody specjalne, łodzie, kontenery, przyczepy oraz inny sprzęt ratowniczy, a także 4 stanowiska garażowe pełniące funkcje pomocnicze. Wartość inwestycji wyniosła ponad 17 milionów złotych.
Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza Nr 3 swoim zasięgiem obsługuje węzeł autostrady A4, drogę ekspresową S19 oraz północną część Powiatu Rzeszowskiego. Dodatkowo zabezpiecza strefę przemysłową Parku Naukowo Technologicznego Rzeszów-Dworzysko, na terenie której powstają zakłady zwiększonego ryzyka, oraz międzynarodowe lotnisko Rzeszów-Jasionka.
W dniu 27 maja 2021 roku w Rzeszowie odbyły się Wojewódzkie Obchody Dnia Strażaka, połączone z oficjalnym otwarciem Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej Nr 3 w Rzeszowie.