Kiedy wyobrażamy sobie strażaka w akcji ratowniczo-gaśniczej, często koncentrujemy się na jego zadaniu i zagrażającym niebezpieczeństwie, zapominając o szczegółach jego wyposażenia. Jednak jednym z detali, który zasługuje na szczególną uwagę, jest skórzany pas strażacki. Choć często ukryty pod ubraniem, jest to element bardzo funkcjonalny i potrzebny.
Historia i Tradycja Pasa Strażackiego
Przeglądając zdjęcia historyczne dotyczące dziejów pożarniczych, zobaczymy na nich strażaków, którzy praktycznie zawsze mieli na sobie pasy strażackie podczas działań. Pasy te noszone były zarówno podczas działań na wysokości, jak i podczas innych akcji gaśniczych na poziomie gruntu. Jego ówczesną rolą była przede wszystkim możliwość zamocowania i przenoszenia toporków strażackich, ale także umożliwiał asekurację na wysokości, zwłaszcza podczas działań na dachach.
Do dodatkowej cechy ówczesnych pasów strażackich należała możliwość ewakuacji z wysokości z użyciem linki strażackiej w sytuacji zagrożenia życia, co w skrócie umożliwiało samoewakuację strażaka. Pas strażacki nie wychodził z pożarnictwa przez lata i nadal był używany w polskiej straży pożarnej w latach 80., 90. i na początku XXI wieku. Stanowił on podstawowy element ekwipunku strażackiego, jaki otrzymywał każdy strażak. Jego konstrukcja przez ten czas praktycznie nic się nie zmieniła. Przed 1992 rokiem polskie normy określały wymagania m.in. dla pasa strażackiego, a jego konstrukcja jest opisana w normie PN-88/51502.
Ze względu na szeroką konstrukcję pasa, nie był on ergonomicznym rozwiązaniem i w wielu działaniach przynosił dyskomfort strażakowi. Z uwagi na „przymusowe” stosowanie go w działaniach, strażacy określali go jako pas bojowy. W przymocowanym do pasa pokrowcu przenoszono nie tylko mały toporek strażacki, ale również znajdowała się w nim przegroda na przenoszenie podpinki linkowej. Patrząc na sam pas i jego wyposażenie, można powiedzieć, że był to swego rodzaju pas asekuracyjny do pracy na wysokości, ale również „pas taktyczno/bojowy” do przenoszenia niektórych elementów ekwipunku strażaka.
Konstrukcja Standardowego Pasa Strażackiego
Pas strażacki to jedyny wyrób z grupy środków ochrony osobistej, który nie uległ żadnym zasadniczym zmianom w ponad 25-letnim okresie eksploatacji. Cechy główne konstrukcji pasa strażackiego obejmują:
- szerokość około 85 mm,
- taśma główna pasa wykonana z taśmy poliamidowej (wcześniej taśma parciana),
- duża aluminiowa klamra,
- część z dziurkami wykonana z grubej naturalnej skóry,
- szlufki wykonane ze skóry naturalnej,
- wygięte ucho do mocowania zatrzaśnika wykonane z metalu,
- paski do przyczepienia pokrowca na toporek.
Rodzaje Pasów Strażackich
W zależności od przeznaczenia, pasy strażackie występują w kilku wariantach:
Pas bojowy
Pasy bojowe są zazwyczaj wykonane w czarnym kolorze, posiadają szlufki i można dopasować ich obwód do sylwetki strażaka. Co więcej, takie pasy posiadają świadectwo dopuszczenia CNBOP, co oznacza, że mogą być stosowane podczas akcji ratowniczo-gaśniczych oraz w czasie codziennej służby. Jest to bardzo ważny element wyposażenia każdego strażaka, który nie tylko zapewnia komfort noszenia odzieży strażackiej, zwłaszcza spodni podczas wykonywania różnych zadań, ale także może być wyposażony w specjalne klamry i uchwyty do mocowania lin i sprzętu ratowniczego, co ułatwia przeprowadzanie akcji ratowniczych. Taki dodatek pozwala również na przenoszenie drobnego sprzętu.
Pasy do munduru galowego
Są to dodatki, które strażacy zakładają na wyjątkowe wydarzenia do mundurów wyjściowych, takie jak parady czy wręczenia odznaczeń. Pas do munduru galowego może być traktowany jako prestiżowy dodatek w czasie wielu ważnych uroczystości i ceremonii. Dostępne są pasy z metalową sprzączką.
Pasy dla Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP)
Tego rodzaju dodatki są wykonane z miękkiej skóry i można je bez problemu dostosować do danej sylwetki. Pasy te są stosowane nie tylko przez samych strażaków OSP i PSP, ale również przez młode osoby należące do Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych.
Współczesne Zastosowanie i Wycofywanie z Użycia Operacyjnego
Obecnie konstrukcja pasa strażackiego nie uległa zmianie i pozostaje on w formie opisywanej powyżej. Jednak rozwój pożarnictwa, taktyki, a także świadomości ratowniczej spowodował, że trudno już znaleźć akcje, na której pasy strażackie są powszechnie noszone przez strażaków. Nawet podczas działań na wysokościach, ze względu na świadomość oraz prawo pożarnicze, zamiast pasów strażackich stosuje się szelki asekuracyjne lub uprzęże do pracy na wysokości. Pas strażacki nie jest już wydawany strażakom PSP jako element ekwipunku, ponieważ nie został on opisany w rozporządzeniu w sprawie umundurowania strażaków PSP z 2021 roku.
Pas bezpieczeństwa na rozjazdach
Zmienił się standard wyposażenia strażaków - pas strażacki coraz częściej jest zastępowany szelkami bezpieczeństwa, a także zmieniła się klasyfikacja tego typu wyrobu. Pasy strażackie, nawet te sporadycznie używane, mają często termin ważności (np. 5 lat od daty wydania do użytkowania), po którym, zgodnie z instrukcją producenta, podlegają wycofaniu z użytku. Jest to problematyczne, gdyż pasy są wycofywane i zastępowane szelkami, mimo że Rozporządzenie o wyposażeniu strażaków w środki ochrony indywidualnej (ŚOI) nie zostało jeszcze zmienione. Szelki/uprzęże z certyfikatami PN-EN służą do zabezpieczenia w działaniach na wysokości, jednak bez narażania strażaka na działanie temperatury, co stanowi istotne ograniczenie w porównaniu do pasów bojowych.
W Państwowej Straży Pożarnej wycofywane są pasy, które ani razu nie były używane podczas akcji, a jedynie na ćwiczeniach. Mimo wycofania, na wozach bojowych często pozostawiano po jednym pasie strażackim, na wypadek potrzeby odstąpienia od zasad powszechnie uznanych za bezpieczne.
Sytuacją, w której pasy nadal królują jako jeden z podstawowych elementów wyposażenia strażaka, są zawody sportowo-pożarnicze, które w pewien sposób odnoszą się do tradycji pożarniczych z poprzedniej epoki.
Argumenty za Utrzymaniem Pasa Strażackiego w Służbie
Biorąc pod uwagę specyfikę działań ratowniczo-gaśniczych, świadomość ratowniczą oraz priorytety stawiane podczas akcji, pas strażacki nadal może być stosowany przez strażaków w określonych sytuacjach i w żaden sposób nie powinien być całkowicie zapomnianym elementem ekwipunku osobistego. Może sprawdzić się jako tzw. pas do stabilizacji podczas pracy na drabinie pożarniczej w trakcie podawania prądów gaśniczych. Jest to również dobry sprzęt, gdy musimy np. szybko dotrzeć do okna w budynku za pomocą kosza drabiny mechanicznej w celu ewakuacji osób. W takich sytuacjach szybkość założenia pasa i wpięcie się w punkt asekuracyjny kosza bywa wygodniejsza niż stosowanie uprzęży i szelek do asekuracji, zwłaszcza z aparatem oddechowym (ODO).
Nowoczesne Rozwiązania i Perspektywy
Brak zmian w konstrukcji obecnego pasa strażackiego dyskwalifikuje go do użycia jako nowoczesnego pasa „taktyczno/bojowego” lub „pasa oporządzeniowego” do przenoszenia wybranych sprzętów. Jednak na rynku dostępne są rozwiązania, które mogą uzupełnić tę lukę, a jednocześnie pozwalają na szybką asekurację oraz na przekształcenie samego pasa w szelki do pracy na wysokości. Przykładem jest pas ewakuacyjny C-Drop francuskiej marki Courant. Za pomocą takiego pasa, który może pełnić funkcję „pasa oporządzeniowego”, można przenosić pokrowce do ratownictwa technicznego, medycznego (np. do zdarzeń masowych), a także niezbędny dodatkowy sprzęt do działań gaśniczych, taki jak narzędzia podręczne, kliny czy kaptury ucieczkowe. Możliwości wykorzystania tego typu pasa oraz tradycyjnego pasa strażackiego są wciąż liczne.