Piana Gaśnicza a Pożary Urządzeń Elektrycznych: Bezpieczeństwo i Skuteczne Metody Gaszenia

Wprowadzenie do Pożarów Urządzeń Elektrycznych

Pożary urządzeń elektrycznych należą do jednych z najbardziej niebezpiecznych, ponieważ niewłaściwa reakcja może doprowadzić do porażenia prądem lub jeszcze większego rozprzestrzenienia się ognia. Urządzenia elektryczne zasilane prądem stanowią szczególne zagrożenie podczas pożaru, a iskry lub łuk elektryczny mogą spowodować ponowne zapłonienie materiałów łatwopalnych znajdujących się w pobliżu. Pożar urządzeń elektrycznych wymaga szczególnego postępowania, ponieważ obecność napięcia w obwodzie stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia.

Przy gaszeniu urządzeń elektrycznych należy zachować szczególną ostrożność. Niewłaściwe postępowanie może być bardzo niebezpieczne, a najważniejsze jest przede wszystkim użycie odpowiedniego środka gaśniczego, który decyduje również o skuteczności działań. Istnieje przede wszystkim ryzyko porażenia prądem.

Na początek należy zadbać o to, aby odłączyć urządzenia z prądu. W praktyce jednak okazuje się, że nie zawsze jest to możliwe. Wówczas bezpieczniej jest odłączyć po prostu zasilanie instalacji elektrycznej. Po wykonaniu tej czynności, jeśli istnieje taka możliwość, można przystąpić do samodzielnego gaszenia pożaru, nie czekając na przybycie służb ratunkowych.

Dlaczego Piana Gaśnicza Nie Jest Zalecana do Pożarów Elektrycznych?

Piana gaśnicza nie powinna być stosowana do gaszenia pożarów urządzeń elektrycznych, ponieważ może prowadzić do przewodzenia prądu i stwarzać zagrożenie dla ratowników oraz osób znajdujących się w pobliżu. Zagrożenie przewodnością wynika z faktu, że środek gaśniczy rozpylany przez gaśnicę pianową zawiera wodę, która jest przewodząca. Jeśli w przypadku pożaru instalacji elektrycznej zasilanie nie zostanie całkowicie odcięte, urządzenia elektryczne mogą nadal znajdować się pod napięciem, co stwarza ryzyko porażenia.

Inną wadą jest ryzyko uszkodzenia izolacji. Sprzęt elektryczny został zaprojektowany z określoną wydajnością izolacji, aby zapobiec upływowi prądu. Zastosowanie wody lub piany może uszkodzić izolację, co może prowadzić do dalszego rozprzestrzeniania się prądu i stwarzać dodatkowe zagrożenia.

Ponadto, pożarom urządzeń elektrycznych często towarzyszą wysokie temperatury, a piana gaśnicza może nie być w stanie skutecznie obniżyć temperatury w obszarze pożaru, co może doprowadzić do intensyfikacji pożaru.

Nieodpowiedni mechanizm gaśniczy również jest kluczowy. Gaśnice pianowe są używane głównie do gaszenia pożarów poprzez przykrycie powierzchni płomienia i izolowanie tlenu, nadają się do pożarów klasy A (materiały stałe) i niektórych pożarów klasy B (ciecze). Pożary urządzeń elektrycznych wymagają środków gaśniczych, które mogą szybko przerwać łuk, ochłodzić sprzęt i zapobiec przewodzeniu, takich jak suchy proszek (nieprzewodzący) lub CO₂.

Kiedy Piana Gaśnicza Może Być Stosowana przy Urządzeniach Elektrycznych (Wyjątki i Warunki)?

Mimo ogólnego zalecenia unikania piany przy pożarach elektrycznych, istnieją pewne wyjątki i specyficzne warunki, w których nowoczesne gaśnice pianowe mogą być używane do gaszenia urządzeń pod napięciem. Badania dielektryczne przechodzą gaśnice proszkowe, pianowe i płynowe.

Informacja o możliwości zastosowania gaśnicy do pożarów urządzeń pod napięciem elektrycznym zawarta będzie na etykiecie gaśnicy, gdzie widnieje napis np. „Do gaszenia urządzeń elektrycznych do 1000V z odległości powyżej 1m”. Przy zachowaniu bezpiecznej odległości (1 m) nowoczesne gaśnice pianowe nadają się również do gaszenia urządzeń pod napięciem do 1 kV. Oznacza to, że dla niskich napięć i z zachowaniem rygorystycznych odstępów bezpieczeństwa, niektóre certyfikowane gaśnice pianowe mogą być dopuszczone do użytku.

Skuteczne Środki Gaśnicze do Pożarów Elektrycznych

Do gaszenia urządzeń elektrycznych, zwłaszcza tych pod napięciem, należy zawsze wykorzystywać środki, które nie przewodzą prądu. Preferowane są nieprzewodzące środki gaśnicze, takie jak gaśnice proszkowe i gaśnice na dwutlenek węgla.

Gaśnice Śniegowe (CO₂)

Gaśnice śniegowe (CO₂) są najczęściej stosowanym i najlepszym wyborem do gaszenia pożarów elektrycznych. Zawierają one sprężony dwutlenek węgla, który podczas uwalniania gwałtownie się rozpręża, tworząc charakterystyczny „śnieg” i osiągając temperaturę -78°C. Dwutlenek węgla wypiera tlen z miejsca pożaru, dzięki czemu płomień zostaje natychmiast zduszony. Na powierzchni gaszonych obiektów powstaje warstwa suchego lodu, która odcina dopływ tlenu i znacznie obniża temperaturę.

Gaśnice śniegowe doskonale sprawdzają się w biurach, serwerowniach, pomieszczeniach technicznych, przy rozdzielniach elektrycznych, sprzęcie RTV oraz komputerach, ponieważ nie przewodzą prądu, nie pozostawiają śladów, nie uszkadzają elektroniki i nie powodują wilgoci ani osadów. Ich wadą jest jedynie ograniczony zasięg działania.

Gaśnice Proszkowe (klasy BC lub ABC)

W sytuacjach, gdy dostęp do źródła ognia jest utrudniony lub ogień obejmuje większą powierzchnię, można zastosować gaśnice proszkowe klasy BC lub ABC. Środkiem gaśniczym w tym wypadku jest proszek wyrzucany na zewnątrz za pomocą sprężonego gazu (azotu lub dwutlenku węgla). Proszek topi się i pieni, odcinając dopływ tlenu, co prowadzi do przerwania reakcji spalania (reakcja antykatalizy). Gaśnica proszkowa charakteryzuje się wysoką efektywnością.

Gaśnicą proszkową możliwe jest gaszenie urządzeń pod napięciem do 1000 V - o ile na etykiecie znajduje się odpowiednie oznaczenie (dawniej litera E, obecnie specyfikacja producenta). Nie zaleca się ich używania przy delikatnej elektronice ze względu na zanieczyszczanie gaszonych obiektów. Gaśnice proszkowe najlepiej sprawdzają się w miejscach, gdzie liczy się szybka reakcja.

Gaśnice Wodno-Mgłowe

Środkiem gaśniczym w gaśnicach wodno-mgłowych jest woda demineralizowana, wyrzucana za pomocą sprężonego gazu. Odcina ona dostęp powietrza i obniża temperaturę palącego się ciała. Nowoczesne gaśnice wodne mgłowe nadają się również do gaszenia urządzeń elektrycznych (pod napięciem elektrycznym do 1000 V). Mogą być wykorzystywane w takich miejscach jak sklepy, biura, szkoły, archiwa, magazyny, hale przemysłowe, warsztaty, garaże czy hotele. To również dobry wybór, jeśli szukamy gaśnicy do domu.

Gaśnice Halonowe i ich Zamienniki (FE-36)

Gaśnice halonowe, w których środkiem gaśniczym były halony, wyrzucane za pomocą sprężonego azotu albo pod ciśnieniem własnych par, obecnie ze względów ekologicznych zostały zastąpione środkiem gaśniczym FE-36. Zawarta w gaśnicy ciecz ma niską temperaturę parowania. W trakcie gaszenia tworzą się gazy, pomagające gasić płomienie poprzez dezaktywację wolnych rodników w płomieniu. Niekiedy dopuszcza się również wersje halonowe (lub ich zamienniki) do gaszenia pożarów elektrycznych.

Podział i Charakterystyka Pian Gaśniczych

Piana gaśnicza to produkt, z którym mamy do czynienia nie tylko przy akcjach ratunkowych, ale także jako zawartość podstawowego elementu w wielu gaśnicach pianowych. Mówiąc najprościej, jest to zawiesina pęcherzyków wytworzonych z cieczy. Piana gaśnicza powstaje z mieszaniny środka pianotwórczego i wody, gdzie ten pierwszy występuje w roztworze w niewielkiej ilości, sięgającej do 6% całej objętości piany. Stosujemy ją do gaszenia pożarów ciał stałych (grupa A) oraz cieczy palnych, które nie reagują z wodą (grupa B), a także pożarów olejów i tłuszczów jadalnych (grupa F).

Właściwości i Mechanizm Działania Piany Gaśniczej

Piana gaśnicza posiada właściwości polegające na wytwarzaniu warstwy izolacyjnej, która uniemożliwia powietrzu (tlenowi) dotarcie do powierzchni palącego się materiału. Poza wspomnianą izolacją, piana potrafi przede wszystkim ochłodzić strefę, w której się znajduje, dzięki wodzie, która wypływa z piany.

Rodzaje Pian Gaśniczych

Piany gaśnicze można podzielić przede wszystkim ze względu na rodzaj wytwarzania:

• Odmiana mechaniczna: koloid, który powstaje podczas gwałtownego zmieszania kilkuprocentowego wodnego roztworu środka pianotwórczego oraz powietrza.
• Odmiana chemiczna: powstaje podczas reakcji chemicznej kwasu siarkowego oraz węglanu sodu.

Kolejny podział dotyczy kształtu pęcherzyków, gdzie wyróżniamy pęcherzyki wielościenne oraz kuliste. Na końcu możemy rozdzielić pianę gaśniczą pod kątem liczby spienienia, czyli stosunku objętości piany do objętości roztworu, z którego powstała:

• Piana ciężka
• Piana średnia
• Piana lekka

Dodatkowo piany dzielimy na: syntetyczne, fluorosytentyczne, proteinowe, fluoroproteinowe oraz do gaszenia cieczy polarnych.

Zalety i Wady Piany Gaśniczej

Zdecydowanym atutem tego środka przeciwpożarowego jest wysoka skuteczność, zwłaszcza w gaszeniu cieczy palnych w zakładach petrochemicznych i rafineryjnych. Wysoka skuteczność piany gaśniczej to przede wszystkim o wiele mniejsze szkody spowodowane pożarami. Gaśnice pianowe są bardzo łatwe w obsłudze i zastosowaniu, a ich użycie nie skutkuje występowaniem dużego zapylenia. Powstająca piana jest łatwa do usunięcia, a butle są wielokrotnego użycia.

Z drugiej strony, wadą jest fakt, że środek ten ma negatywny wpływ na środowisko. Dodatkowymi wadami są: wysoki koszt wytwarzania oraz krótki okres pracy.

Przepisy i Normy Dotyczące Gaszenia Urządzeń Elektrycznych

Wybór odpowiedniego sprzętu gaśniczego ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa. Zgodnie z normami branżowymi, takimi jak NFPA 70E oraz IEC 60947-4-1, ważne jest, aby przy wyborze środka gaśniczego kierować się jego właściwościami izolacyjnymi oraz skutecznością w danym kontekście.

W Polsce, pierwszym źródłem, które należy poruszyć w omawianym temacie, jest ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 16 września 2008 r. Interpretując te paragrafy pod kątem realnych działań strażackich, jeżeli na miejscu nie ma pracowników Pogotowia Energetycznego, którzy potwierdzają brak prądu w instalacji lub urządzeniu, strażacy przyjmują, że instalacja lub urządzenia cały czas jest pod napięciem. Mimo że rozporządzenie wskazuje bezpośrednio przestrzeganie tych paragrafów tylko przez strażaków PSP, strażacy OSP są również zobligowani do ich przestrzegania, podyktowane to jest analogią przepisu prawnego.

Drugim źródłem jest ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ENERGII z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych, gdzie w paragrafie 23, punkt 3 określono minimalne odstępy w powietrzu od nieosłoniętych urządzeń elektroenergetycznych lub ich części znajdujących się pod napięciem, wyznaczające zewnętrzne granice strefy pracy. Jedną z wartości jest odstęp minimum 30 centymetrów przy napięciu mniejszym lub równym 1000V (1kV). Możemy z tego wywnioskować, że w momencie, gdybyśmy znaleźli się przypadkowo przy urządzeniu pod napięciem do 1000V, żeby nie zostać porażonym prądem, musimy zachować odstęp od urządzenia minimum 30 centymetrów.

Norma PN-EN 3-2:1999 "Gaśnice przenośne. Szczelność, badanie przewodności elektrycznej, wymagania szczególne" to norma dla gaśnic, dzięki której użytkownik końcowy otrzymuje odpowiedź, czy gaśnica z danym środkiem gaśniczym może być wykorzystana do gaszenia pożarów urządzeń pod napięciem elektrycznym. Informacja ta zawarta będzie na etykiecie gaśnicy, np. „Do gaszenia urządzeń elektrycznych do 1000V z odległości powyżej 1m”.

Inną ciekawostką z Europy, która daje wiedzę na temat gaszenia urządzeń pod napięciem elektrycznym, jest zakończone w 2018 roku badanie prowadzone przez berlińską straż pożarną pod kątem możliwości gaśniczych piany sprężonej (CAFS).

Norma DIN VDE 0132

Norma niemiecka DIN VDE 0132 zawiera przepisy dotyczące gaszenia pożarów i pomocy technicznej w zakresie instalacji elektrycznych. Określa ona minimalne odstępy dla prądu rozproszonego i zwartego wody przy gaszeniu urządzeń pod napięciem:

• Urządzenie pod napięciem niskim:
  • prąd rozproszony wody = odstęp minimum 1 metr
  • prąd zwarty wody = odstęp minimum 5 metrów
• Urządzenie pod napięciem średnim:
  • prąd rozproszony wody = odstęp minimum 5 metrów
  • prąd zwarty wody = odstęp minimum 10 metrów

Praktyczne Wskazówki i Bezpieczeństwo

Wiedza o tym, czym gasić urządzenia elektryczne, może uratować zdrowie, życie i mienie. Zawsze należy pamiętać, że gaśnice do urządzeń elektrycznych muszą mieć odpowiednie oznaczenie - najczęściej symbol klasy pożaru E (choć obecnie ta kategoria jest często zastępowana precyzyjnymi informacjami na etykiecie) lub informację, że nadają się do gaszenia urządzeń pod napięciem do określonego poziomu (np. 1000V).

Zachowanie Bezpieczeństwa podczas Gaszenia

Zanim przystąpisz do gaszenia, jeśli to możliwe, odłącz zasilanie. Zachowaj bezpieczną odległość - w przypadku gaśnicy śniegowej wynosi ona zwykle około 1 metra.

Podczas pożaru urządzeń elektrycznych łatwo o błędy wynikające z paniki. Najważniejsze jest Twoje bezpieczeństwo - jeśli ogień się rozprzestrzenia, natychmiast opuść pomieszczenie i wezwij straż pożarną.

Częste błędy, których należy unikać:

• Gaszenie wodą: Pierwsza myśl, jaka zazwyczaj przychodzi nam do głowy, to zgaszenie ognia wodą. Niestety w przypadku urządzeń elektrycznych jest to rażący błąd, który może skutkować bardzo poważnymi konsekwencjami. Woda bardzo dobrze przewodzi prąd, co za tym idzie, podczas gaszenia tym środkiem gaśniczym mogłoby dojść do porażenia.
• Przykrywanie kocem gaśniczym: Nie przykrywaj sprzętu kocem gaśniczym, jeśli jest pod napięciem. Kontakt koca z przewodzącą powierzchnią grozi porażeniem.
• Zbytnie zbliżanie się do źródła ognia: Nie zbliżaj się zbyt blisko źródła ognia, szczególnie jeśli nie masz pewności, czy urządzenie zostało odłączone od zasilania. Podczas spalania tworzyw mogą wydzielać się toksyczne opary, a obudowa urządzenia może pęknąć.

Postępowanie po Ugaszeniu Pożaru

Po ugaszeniu ognia nie włączaj sprzętu ponownie. Poczekaj, aż całkowicie ostygnie, a następnie zleć jego kontrolę elektrykowi.

Prewencja i Przeglądy

Regularnie zlecaj przeglądy instalacji elektrycznej, unikaj przeciążania gniazdek, korzystaj z urządzeń z atestami i wyposaż budynek w gaśnice CO₂ lub proszkowe ABC/BC. Warto również zamówić profesjonalny audyt przeciwpożarowy. Zgodnie z przepisami przeciwpożarowymi, każdy obiekt użyteczności publicznej i zakład pracy musi być wyposażony w odpowiednie środki gaśnicze.

tags: #piana #gasnicza #pozar #elektryczny