Hydranty Wewnętrzne: Rodzaje, Zastosowanie i Wymagania

Hydranty wewnętrzne to kluczowe elementy systemu ochrony przeciwpożarowej w budynkach. Są to urządzenia umieszczone na wewnętrznej sieci wodociągowej, których głównym zadaniem jest zapewnienie szybkiego i skutecznego poboru wody w celu gaszenia pożarów w zarodku, zwłaszcza z grupy A (pożary materiałów stałych), oraz dogaszania pogorzelisk. Dzięki nim możliwe jest podjęcie walki z ogniem zarówno z bliska, jak i z większych odległości, co często jest niemożliwe przy użyciu samej gaśnicy.

Urządzenia te, choć bywają stosunkowo rzadko używane przez osoby nieprzeszkolone, znajdują zastosowanie w wielu obiektach, gdzie istnieje ryzyko powstania pożaru. Zrozumienie ich rodzajów, zastosowania, a także przepisów regulujących ich montaż i konserwację jest niezwykle istotne dla każdego zarządcy lub właściciela budynku.

Rodzaje hydrantów wewnętrznych i ich charakterystyka

Hydranty wewnętrzne dzielą się na trzy główne typy, różniące się średnicą węża, a co za tym idzie - wydajnością oraz przeznaczeniem. Cyfry w oznaczeniach oznaczają wewnętrzną średnicę węża w milimetrach.

• DN 25
• DN 33
• DN 52

Pochodną tych różnic są odmienna budowa węży, zwijadeł oraz szafek hydrantowych.

Hydranty DN 25

Hydranty wewnętrzne DN 25 stosowane są w strefach pożarowych, które zakwalifikowane są do kategorii zagrożenia ludzi (ZL). Obejmuje to budynki zamieszkania zbiorowego oraz użyteczności publicznej, takie jak szkoły, banki, sklepy czy biura. Hydranty tego typu są projektowane z myślą o obsłudze przez osoby bez specjalistycznego przeszkolenia strażackiego.

Węże w hydrantach DN 25 są tzw. wężami półsztywnymi. Charakteryzują się one elastycznością, ale jednocześnie zachowują wystarczającą sztywność, aby zwinięcie ich w krąg nie zamykało przekroju. To pozwala na wyciągnięcie ze zwijadła tylko potrzebnego odcinka węża do gaszenia, bez ryzyka splątania czy załamania, co zapewnia maksymalny przepływ wody i minimalizuje spadki ciśnienia.

Hydranty DN 33

Hydranty wewnętrzne DN 33 są przeznaczone głównie do obiektów garażowych. Podobnie jak w przypadku DN 25, są one wyposażone w węże półsztywne, co ułatwia ich obsługę nawet przez osoby bez profesjonalnego przeszkolenia. W garażach, gdzie pożar może być intensywny, lecz często ograniczony powierzchnią, hydranty DN 33 zapewniają odpowiednią wydajność do szybkiego działania.

Hydranty DN 52 (w tym zawory hydrantowe 52)

Hydranty wewnętrzne DN 52 charakteryzują się zastosowaniem węża płasko składanego i są stosowane głównie w budynkach magazynowych i produkcyjnych (kategoria zagrożenia PM), a także w niektórych strefach pożarowych kategorii ZL IV. Istnieje tu istotne rozróżnienie: podczas gdy hydranty DN 25 i DN 33 są przeznaczone do obsługi przez przeciętnych użytkowników budynku, to zawory hydrantowe 52 montuje się przede wszystkim z myślą o wygodzie i szybkości działania strażaków. Urządzenia te, ze względu na brak węża, stosowane są w nawodnionych pionach zasilanych przez sieć wodociągów oraz wozy strażackie, co umożliwia podłączenie profesjonalnego sprzętu gaśniczego.

Węże w hydrantach DN 52 są wężami płaskoskładanymi, co oznacza, że zamykają swój przekrój całkowicie przy braku napełnienia wodą. Choć są one tańszym rozwiązaniem, ich użycie jest bardziej kłopotliwe niż węży półsztywnych - wymagają całkowitego rozwinięcia przed podaniem wody i dbania o to, by nie miały załamań. Trudność tę rekompensuje jednak ich znacznie wyższa wydajność. Przy odpowiednim ciśnieniu hydrant 52 podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant 25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant 33.

Wymagania dotyczące montażu i rozmieszczenia

Zasady montażu hydrantów wewnętrznych są kluczowe dla ich skuteczności i regulują je przepisy prawne, w tym Rozporządzenie MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (§ 22 Rozporządzenia MSWiA [1]).

Zasady lokalizacji

Niezależnie od typu, hydranty wewnętrzne umieszcza się przy drogach komunikacji ogólnej: przy wejściach do budynków i na poddasze, na korytarzach, w przejściach oraz przy wyjściach ewakuacyjnych. W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji. Musi być także zapewniona odpowiednio duża powierzchnia przed hydrantem, by swobodnie dało się rozwinąć wąż.

Zasięg hydrantu

Przy instalacji hydrantów należy mieć na uwadze to, by ich zasięg obejmował całą powierzchnię obiektu, uwzględniając długość węża oraz zasięg strumienia wody. Chodzi o istotną możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde w nim miejsce. Dla hydrantów DN 25 i DN 33 jest to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody. W przypadku hydrantów 52 długość węża nie powinna przekraczać 20 m, zgodnie z normą PN-EN 671-2 „Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Część 2: Hydranty wewnętrzne z wężem płasko składanym”.

Wysokość montażu

Zawory odcinające hydrantów wewnętrznych montuje się na wysokości 1,35 m od podłogi, choć dopuszczalne są niewielkie odchyły do 0,1 m. Ustawa odnośnie hydrantów wewnętrznych głosi, że musi on być umieszczony w budynkach instytucji publicznej na wysokości około 1,5 metra. Jest to kluczowe dla ergonomii i szybkości użycia.

Oznakowanie

Oznakowanie przeciwpożarowe na hydrancie wewnętrznym powinno być zgodne z normą PN-EN ISO 7010:2012 (wcześniej PN-92-N-01256-01). Każda szafka hydrantowa powinna mieć odpowiednie oznakowanie zgodne z Polskimi normami. Należy również pamiętać o oznaczeniu miejsca na gaśnicę, jeśli jest umieszczona w szafce hydrantowej.

Ciśnienie i wydajność wody

W przepisach prawnych zawarte są również informacje o minimalnej wydajności poboru wody z wewnętrznej instalacji wodnej. Bez odpowiedniego ciśnienia nie będzie należytego wydatku wody z hydrantu.

Przepisy nakładają obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia dla zaworów hydrantów:

• DN 25: w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów, 2-12 atmosfer).
• DN 33 i DN 52: dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów, 7 atmosfer).

Różnica ta wynika z praktycznych względów: wąski wąż hydrantu DN 25 nawet przy dużym ciśnieniu daje się kontrolować osobie o średniej posturze, natomiast grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są niemożliwe do opanowania. Dodatkowo, hydranty DN 25 często stosuje się w wysokich budynkach, gdzie wysokość hydrostatyczna słupa wody wpływa na podział ciśnienia.

Obsługa i bezpieczeństwo użytkowania

Użycie hydrantu wewnętrznego, choć niezbędne w przypadku pożaru, wiąże się z pewnymi wyzwaniami, zwłaszcza dla osób nieprzeszkolonych. W przypadku pożaru, mimo podjętych środków ostrożności, ogień może rozwinąć się do takich rozmiarów, przy których użycie gaśnicy jest niewystarczające. Wówczas hydrant wewnętrzny staje się kluczowym narzędziem.

Obsługa przez użytkowników a strażaków

Hydranty DN 25 i DN 33 są zaprojektowane tak, aby mogła je obsłużyć osoba bez przeszkolenia strażackiego. Mimo to, w dwie osoby będzie znacznie wygodniej i pewniej. Węża półsztywnego nie trzeba w pełni rozwijać, co ułatwia działanie. Jednakże, jeśli prądownica nie ma własnego zaworu, woda leje się z niej przez cały czas, co może przeszkadzać w efektywnym gaszeniu.

Obsługa hydrantu DN 52 z wężem płaskoskładanym jest zdecydowanie bardziej wymagająca i wymaga obsługi dwuosobowej. Wąż należy całkowicie rozwinąć przed podaniem wody, aby uniknąć jego zapętlenia pod wpływem ciśnienia. Jedna osoba musi trzymać prądownicę i celować w ogień, a druga odkręcić zawór. Bez pełnego rozwinięcia wąż może zapętlić się w nierozwiązywalny supeł.

Z tych powodów zaleca się, aby hydranty wewnętrzne były obsługiwane przez co najmniej dwie osoby: jedna rozwija wąż i celuje w ogień, a druga odkręca zawór hydrantowy.

Porównanie z gaśnicą

Żaden przepis nie zabrania stosowania hydrantu do gaszenia pożaru w pierwszej fazie jego rozwoju, jednak należy pamiętać, że użycie gaśnicy jest zazwyczaj szybsze, bezpieczniejsze i powoduje znacznie mniej szkód. Gaśnica jest wygodniejsza w użyciu i ma tak dobraną wielkość, by mogła ją obsłużyć samodzielnie jedna osoba.

Konieczność odłączenia prądu

Użycie hydrantu do gaszenia pożaru wodą wiąże się z poważnym ograniczeniem: przed rozpoczęciem akcji należy odłączyć dopływ prądu do budynku. Wymaga to zaangażowania dodatkowej osoby, która zlokalizuje i wyłączy przeciwpożarowy wyłącznik prądu. PWP, czyli przeciwpożarowy wyłącznik prądu, w budynkach jednorodzinnych, dwurodzinnych i niskiej zabudowie osiedlowej nie występuje. W takich przypadkach najłatwiej znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej. Zawsze obowiązuje zasada odcięcia energii elektrycznej (i gazowej).

Ryzyka związane z amatorskim gaszeniem

Samo zjawisko pożaru niesie ze sobą poważne zagrożenia, a podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim bywa nadmiernym ryzykiem. Strażacy dysponują odpowiednim przeszkoleniem i środkami ochrony, których brakuje przeciętnym użytkownikom. Z tych powodów hydranty wewnętrzne są stosowane rzadko przez osoby cywilne; najczęściej interweniuje już straż pożarna.

Przepisy prawne i normy

Kwestie związane z hydrantami wewnętrznymi są regulowane przez szereg przepisów prawnych i norm.

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. nr 109, poz. 719) [1]. Jest to podstawowy akt prawny.
• Norma PN-EN 671: Polskie przepisy i normy, w tym PN-EN 671, wyróżniają trzy główne rodzaje hydrantów.
• Norma PN-EN ISO 7010:2012: reguluje zasady oznakowania ppoż. na hydrantach wewnętrznych.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1422), zmienione m.in. Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 14 listopada 2017 r. (Dz. U. poz. 2285) [2]. Określa definicje kategorii zagrożenia ludzi (ZL), przemysłowo-magazynowych (PM) i innych.

Kategorie zagrożenia

Kategorie zagrożenia ludzi (ZL) oraz przemysłowo-magazynowe (PM) są kluczowe przy określaniu wymagań dotyczących stosowania hydrantów.

• ZL I: budynki użyteczności publicznej lub ich części, w których może przebywać jednocześnie ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami, a nieprzeznaczonych do jednoczesnego przebywania więcej niż 50 osób, np. dyskoteki, kina, teatry.
• ZL II: budynki lub ich części przeznaczone do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się, np. przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej.
• ZL III: budynki użyteczności publicznej, niezaliczane do ZL I i ZL II, np. biura, urzędy, banki.
• ZL IV: budynki mieszkalne.
• ZL V: budynki zamieszkania zbiorowego, np. hotele, internaty.
• PM: budynki produkcyjne i magazynowe.

Kiedy stosowanie hydrantów wewnętrznych jest wymagane?

Wymagania dotyczące montażu hydrantów wewnętrznych nie są kwestią wyboru, lecz twardych regulacji prawnych. Podstawę stanowi Rozporządzenie MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r.

• W strefach ZL I, ZL II lub ZL V: hydranty należy stosować, gdy strefa pożarowa o danej kategorii ZL przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku.
• W strefach ZL III (użyteczności publicznej):
  • Jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m², hydrant jest wymagany.
  • W budynkach niskich (do 12 m wysokości) w strefie ZL III hydranty są wymagane dopiero, gdy strefa pożarowa przekracza 1000 m².
• W garażach: stosowanie hydrantów DN 33 ma dwa kryteria. W garażu jednokondygnacyjnym, zamkniętym, hydranty należy stosować, gdy jest przeznaczony dla więcej niż 10 stanowisk postojowych.
• W budynkach przemysłowo-magazynowych (PM): obowiązek stosowania hydrantów wynika z gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej oraz powierzchni tej strefy. Kryterium granicznym dla Qd jest 500 lub 1000 MJ/m² (przeliczeniowo 25 lub 50 kg drewna na powierzchni jednego metra kwadratowego), a dla powierzchni - 100 lub 200 m². Zawory hydrantowe DN 52 stosuje się w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony tych stref pożarowych, które zaliczono do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.

Stosowanie hydrantów nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów. Zależy to od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar, które rośnie z wielkością i wysokością budynku, a także z liczbą osób w nim przebywających lub ilością materiałów palnych.

Estetyka i funkcjonalność szafek hydrantowych

Hydranty wewnętrzne są charakterystyczne; wyglądają jak blaszana szafka, często czerwona, umieszczona w ścianie. Bęben hydrantowy, czyli zwijadło, na które nawinięty jest wąż, jest uchylny na zawiasach, co pozwala mu wychylić się poza lico szafki w razie potrzeby. Jednocześnie wąż jest połączony z zaworem przez elastyczne złącze, a bęben zwijadła jest obrotowy, co zapobiega ukręceniu węża.

Rodzaje montażu

Montaż hydrantu we wnęce ściennej (hydrant wnękowy) pozwala zyskać przestrzeń w pomieszczeniu, co ma znaczenie w wąskich korytarzach. Taki typ montażu jest również oceniany jako bardziej estetyczny i chroni hydrant przed potrąceniem lub uszkodzeniem. Jeśli ściana nie jest dostatecznie gruba do wpuszczenia hydrantu, można rozważyć wariant smukły, tzw. slim, który redukuje grubość szafki z 25 cm do 18 cm.

Kolorystyka i personalizacja

Co do zasady, szafki hydrantów wewnętrznych są czerwone, jak każdy sprzęt przeciwpożarowy. Przepisy dopuszczają jednak inny kolor (np. szary, biały), pod warunkiem odpowiedniego oznakowania znakiem hydrantu. Dostępne są również ozdobne hydranty, tzw. kameleon, na których froncie można umieścić dowolny obraz. Takie rozwiązania są często wybierane do hoteli, przedszkoli czy żłobków, gdzie ważne jest zachowanie estetyki wnętrz.

Szafki z miejscem na gaśnicę

W każdym budynku musi znajdować się gaśnica. Jeśli montuje się hydrant wewnętrzny, można zdecydować się na wariant z dodatkową przestrzenią na gaśnicę. Gaśnica może być umieszczona bezpośrednio w nieco powiększonej skrzynce hydrantowej albo w osobnej komorze z osobnymi drzwiczkami. Ważne jest jednak, aby to miejsce było oznaczone odpowiednim znakiem „gaśnica”.

Konserwacja i przeglądy hydrantów wewnętrznych

Zgodnie z polskim prawem, z hydrantów zewnętrznych oraz wewnętrznych mogą korzystać jedynie wyszkolone do tego służby. Właściciel obiektu odpowiada za to, by w razie pożaru z węża poleciała woda pod odpowiednim ciśnieniem.

Przeglądy hydrantów muszą być wykonywane regularnie, przez osoby kompetentne, posiadające odpowiednią wiedzę i sprzęt pomiarowy (np. hydrotest). Zaleca się, aby byli to konserwatorzy sprzętu przeciwpożarowego. Za niesprawną instalację przeciwpożarową, w tym brak ciśnienia w hydrancie, grozi mandat karny nakładany przez Państwową Straż Pożarną.

Alternatywne rozwiązania domowe (zastępcze)

Mimo że stosowanie hydrantów wewnętrznych nie jest wymagane we wszystkich budynkach (np. w większości domów jednorodzinnych), można wyposażyć budynki mieszkalne czy inwentarskie w namiastkę hydrantu. Każde gospodarstwo domowe dysponujące kranem z wodą i wężem do podlewania ogrodu posiada już namiastkę hydrantu wewnętrznego, choć zazwyczaj nie spełnia on wymaganych parametrów (mniejsza średnica węża, niższe ciśnienie).

Aby zwiększyć jego skuteczność, warto rozważyć:

• Zakup węża na zwijadle: jest to większy wydatek niż wąż luzem, ale zapewnia wygodę użytkowania, oszczędność czasu na rozplątywanie i dłuższą żywotność.
• Zastosowanie prądowniczki: dobrze jest założyć prądowniczkę dającą jak najbardziej rozproszony prąd wody. Sztyca metrowej długości pozwoli na bezpieczne gaszenie z większej odległości.
• Naukę odłączania energii elektrycznej: w przypadku pożaru należy umieć odłączyć dopływ energii elektrycznej (i gazowej) do budynku. W budynkach, gdzie nie ma przeciwpożarowego wyłącznika prądu, najłatwiej znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej.

tags: #podwieszany #hydrant #rodzaje