Hydrant to kluczowe źródło wody, niezbędne strażakom do gaszenia pożaru. Jest to urządzenie wyposażone w specjalny zawór oraz złącze umożliwiające doczepienie węża, służące do bezpośredniego poboru wody z głównych przewodów sieci wodociągowej. Hydranty przeciwpożarowe przeznaczone są do czerpania wody i napełniania nią pojazdów strażackich, co umożliwia zwalczanie wszystkich faz pożaru. Musi być umieszczony w takim miejscu, aby strażacy mogli się do niego szybko dostać. Nie wolno zastawiać go pojazdami i zabudowywać.
Hydrant zewnętrzny jest częścią sieci wodociągowej, stanowiącej źródło wody do celów przeciwpożarowych. Hydrant zakupić można w hurtowni sprzętu przeciwpożarowego, gdzie pracownik pomoże podjąć decyzję podczas wybierania odpowiedniego modelu urządzenia.
Podstawy prawne i odpowiedzialność
Istnieje szereg przepisów regulujących lokalizację hydrantów oraz sposób ich używania. Prawo budowlane stanowi, że obiekt budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach oraz zgodnie z zasadami techniki, zapewniając spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego.
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących hydranty zewnętrzne w Polsce, omawiając kluczowy akt prawny, wymagania dotyczące instalacji, lokalizacji, oznakowania, dokumentacji oraz typów hydrantów.
W rozporządzeniu znajdują się szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi, w tym średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, wytycznych dotyczących średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, jak i dokładnych regulacji co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych - w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu, w którym będą one zainstalowane.
Ciekawostka: Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - hydrantów zewnętrznych i hydrantów wewnętrznych - są uszczegółowieniem regulacji, jakie znajdziemy w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Dokumentacja techniczna hydrantu
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Odpowiedzialność za stan techniczny i możliwości wykorzystania wody
To gmina odpowiada za stan techniczny sprzętu. Zdarza się, że można do niej wystąpić o zlecenie wydania warunków technicznych na pobór wody z hydrantu przeciwpożarowego. Sprawdza się to, gdy woda potrzebna jest do realizacji inwestycji drogowych (np. remontów i modernizacji drogi, mostu), ewentualnie do podlewania zieleni na terenie miasta lub niezbędna jest dla obsługi tymczasowych obiektów, jak cyrk.
Wymagania dotyczące lokalizacji i instalacji hydrantów
Rozporządzenie MSWiA z 2009 roku jednoznacznie określa, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Hydranty muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe.
Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia). Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy również obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Hydranty montowane są przy ulicach z zachowaniem odpowiedniej odległości między krawędzią jezdni i chodnikiem, a także w obiektach budowlanych produkcyjnych i magazynowych oraz garażach.
Schemat działania odżelaziacza wody Ecoperla Sanitower | ECOPERLA 💎
Wymagane parametry wody i sieci
Dla niektórych obiektów konieczne jest zapewnienie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru. W rozporządzeniu znajdują się również informacje dotyczące sposobów określania wymaganej ilości wody do celów przeciwpożarowych. Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.
Sieci wodociągowe będące źródłem wody do celów przeciwpożarowych powinny być zasilane z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymagania wydajności i odpowiednie ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny. Przepisy wskazują, że przeciwpożarowe sieci wodociągowe powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s, dopuszczalna jest jednak budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych.
Odległości dla lokalizacji hydrantów zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny, czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach, tak od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.
Rodzaje hydrantów zewnętrznych i ich specyfikacja
Hydranty zewnętrzne to urządzenia umożliwiające pobór wody do celów przeciwpożarowych bezpośrednio z sieci wodociągowych. Zgodnie z normami europejskimi EN, które dostosowane zostały na potrzeby polskie - w ramach Polskich Norm dotyczących hydrantów zewnętrznych - przy drogach i chodnikach spotkać można:
- hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne - norma PN-EN 14384:2009,
- hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne - norma PN-EN 14339.
Hydrant zewnętrzny podziemny
Hydrant podziemny to kolumna umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego - który jednocześnie umożliwia otwieranie hydrantu i jego zamykanie przez ruch obrotowy. Cała konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp, przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W. Aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Hydrant zewnętrzny nadziemny
Hydranty zewnętrzne nadziemne są łatwe do zauważenia. Hydrant jest kolumną obustronnie zakończoną nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym) - co wyróżnia go z otoczenia.
Kiedy stosować hydrant podziemny, a kiedy nadziemny?
Co do zasady, zaleca się - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, a do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane.
Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Możliwe jest instalowanie hydrantów podziemnych DN 80, jeśli instalacja hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudniona lub niewskazana, np. w obiektach budowlanych produkcyjnych i magazynowych, w których wymagana ilość wody do celów przeciwpożarowych wynosi dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 5 dm³/s. Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150.
Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykany jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Tutaj spotkać można hydrant PN 10 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Oznakowanie hydrantów: Klucz do szybkiej identyfikacji
Ciekawostka: Dlaczego hydranty w naszej przestrzeni są tak ważne? Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami - w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania - takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i szybkie ugaszenie pożaru.
Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami - każde zatem oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie - niezależnie od miejscowości, w której się znajdujemy, będą takie same. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach.
Oznakowanie hydrantów zewnętrznych
Do oznakowania hydrantów zewnętrznych stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D).
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym i dużą, czarną literą H w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty. Hydrant zewnętrzny nadziemny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku - takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu - można dojrzeć go z dużej odległości, co pomocne jest podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłaniać może sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym, czy przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Oznakowanie hydrantów wewnętrznych i tabliczki orientacyjne
Do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej. Dla znaków ochrony przeciwpożarowej obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01.
Gdzie umieszcza się informacje na temat instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych? W tym celu stosuje się tabliczki orientacyjne. Na czerwonych umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci.
Hydrant na prywatnej posesji: Zasady, konserwacja i korzyści
Lokalizacja hydrantu przeciwpożarowego na prywatnym terenie podlega ścisłym przepisom prawnym, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa oraz efektywności w przypadku wystąpienia pożaru. Przepisy dotyczące umiejscowienia hydrantów określone są przede wszystkim w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, gdzie szczegółowo opisane są wymogi co do ich instalacji zarówno w przestrzeni publicznej, jak i na prywatnych posesjach.
Kolejnym elementem, na który warto zwrócić uwagę, są minimalne odległości od budynków oraz dróg dojazdowych, które także regulują przepisy. Ważne jest również zapewnienie odpowiednich oznakowań, które wskazują na obecność hydrantu, co pomaga w jego szybkim zlokalizowaniu w sytuacjach awaryjnych.
Zabezpieczenie i konserwacja hydrantów
Zabezpieczenie i konserwacja hydrantów na prywatnych posesjach są kluczowe dla zapewnienia ich niezawodnego działania w razie potrzeby. Regularna konserwacja hydrantów obejmuje przede wszystkim kontrolę elementów mechanicznych oraz usuwanie wszelkich przeszkód utrudniających dostęp. Przy konserwacji ważne jest również regularne testowanie hydrantu przeciwpożarowego, aby upewnić się, że woda przepływa bez zakłóceń.
Właściciele powinni być świadomi, że zaniedbanie konserwacji może skutkować nie tylko uszkodzeniem sprzętu, ale również narażeniem mieszkańców na niebezpieczeństwo w sytuacjach awaryjnych.
Korzyści z posiadania hydrantu na własnej posesji
Posiadanie hydrantu przeciwpożarowego na własnej posesji niesie ze sobą szereg korzyści, które znacząco podnoszą poziom bezpieczeństwa mieszkańców. Przede wszystkim taki hydrant w sytuacji zagrożenia pożarem pozwala na szybką i efektywną reakcję, co jest kluczowe dla minimalizacji strat materialnych oraz ochrony życia.
Odstępstwa i alternatywne źródła wody
W przypadku obiektów takich jak silosy zbożowe czy inne konstrukcje wymagające specyficznych warunków, często pojawiają się pytania dotyczące możliwości spełnienia wymagań dotyczących odległości hydrantów. Przykładowo, rolnik może nie mieć najbliższego hydrantu w odległości 75 m od silosu oraz dalszego w odległości 150 m, co wynika z rozporządzenia.
W takich sytuacjach, jak wyjaśniło MSWiA, w przypadku braku możliwości spełnienia tych wymagań, ale również w przypadku, gdy wydajność wodociągu stanowiącego źródło wody do celów przeciwpożarowych nie zapewnia wymaganej ilości wody do zewnętrznego gaszenia pożaru, przepisy rozporządzenia MSWiA przewidują odstępstwa. Mogą one polegać m.in. na stosowaniu tzw. uzupełniających źródeł wody, zlokalizowanych w odległości nie większej niż 250 m od chronionego obiektu budowlanego (np. silosu).
Aby udowodnić, że obiekt ma zapewniony dostęp do wody, którą można wykorzystać podczas pożaru, należy zgłosić się oraz złożyć wniosek do komendanta powiatowej straży pożarnej. Komendant może przygotować rozwiązania zamienne, ale tylko wówczas, jeżeli zapewniają one niepogorszenie warunków ochrony przeciwpożarowej.
Jako zastępcze źródło wody do celów przeciwpożarowych można wymienić m.in. naturalny lub sztuczny zbiornik wody, studnię lub ciek wodny, wyposażone w stanowisko czerpania wody wraz z dojazdem, jeżeli zapewnia ono możliwość prowadzenia działań gaśniczych z użyciem sił i środków dostępnych w rejonie działania najbliższej jednostki ochrony przeciwpożarowej.
Według MSWiA nie ma konieczności zmiany w rozporządzeniu w tym zakresie, gdyż można zastosować w tym przypadku indywidualne podejście do każdego wniosku, uwzględniając stanowisko powiatowego komendanta straży pożarnej.