Procedury w przypadku wystąpienia miejscowych zagrożeń pożarowych

Zagrożenia pożarowe stanowią poważne ryzyko dla życia, zdrowia, mienia oraz środowiska naturalnego. Bagatelizowanie przepisów przeciwpożarowych i odkładanie spraw związanych z ochroną przed pożarem na później może prowadzić do niebezpiecznych i tragicznych w skutkach zdarzeń. Konieczność sprostania przepisom przeciwpożarowym jest często postrzegana przez właścicieli i użytkowników budynków jako sprawa małej wagi. Taka sytuacja może powodować zagrożenie dla naszego życia i zdrowia, a także dla naszych najbliższych osób oraz najemców czy klientów sklepów, galerii handlowych, czy też zagrożenia dla pracowników biur, hal produkcyjnych, fabryk, magazynów.

Pożar może wywołać następstwa wtórne, np. zagrożenie życia i zdrowia, zniszczenie mienia, skażenie środowiska, a także panikę. Dlatego niezwykle ważne jest przestrzeganie procedur i zasad bezpieczeństwa pożarowego.

Podstawowe zasady zapobiegania pożarom

Aby w skuteczny sposób zapobiegać pożarom i innym miejscowym zagrożeniom, każdy właściciel lub zarządca budynku, obiektu czy też terenu musi stosować się do odpowiednich przepisów prawa gwarantujących bezpieczeństwo osobom znajdującym się na jego terenie.

• W miarę możliwości wyposaż swój dom w urządzenia zabezpieczające, tj. detektory tlenku węgla i gazu ziemnego. Instaluj je przy piecach gazowych (np. w kotłowniach lub łazienkach z junkersami).
• Nie ustawiaj na klatkach schodowych jakichkolwiek przedmiotów utrudniających ewakuację.
• Nie zamykaj drzwi ewakuacyjnych w sposób uniemożliwiający ich natychmiastowe użycie.
• Nie używaj benzyny, ropy, nafty itp. do rozpalania ognia.
• Należy pamiętać o okresowych przeglądach instalacji oraz sprzętu gaśniczego, co zabezpieczy nas przed niemiłymi niespodziankami.
• Dla zakończenia procesu palenia, należy ze środowiska usunąć co najmniej jeden z trzech czynników koniecznych do podtrzymania ognia (paliwo, utleniacz, źródło zapłonu).

Postępowanie w przypadku pożaru lub innego zagrożenia

Osoby, które zauważyły pożar lub inne miejscowe zagrożenie, mają obowiązek natychmiast zaalarmować wszystkich znajdujących się w strefie zagrożenia oraz odpowiednie służby ratunkowe, przede wszystkim Straż Pożarną. Po zaalarmowaniu służb należy przystąpić niezwłocznie, przy użyciu miejscowych środków gaśniczych, do gaszenia pożaru i nieść pomoc osobom zagrożonym. W przypadku konieczności należy przystąpić do ewakuacji ludzi i mienia.

Pierwsze działania i gaszenie wstępne

• Palący się tłuszcz lub ogień powstały w kuchni gaś sodą oczyszczoną lub solą kuchenną - jeśli ogień powstał w naczyniu (np. w patelni lub garnku).
• Podczas gaszenia pożaru należy pamiętać, aby kierować strumień środka gaśniczego na palące się przedmioty lub obiekty od skraju ognia w kierunku środka.
• Należy pamiętać, że przy użyciu gaśnic (żadnego typu) nie można gasić płonących na ludziach ubrań (należy to robić przy użyciu koca gaśniczego).
• Obowiązuje również całkowity zakaz gaszenia przy użyciu wody lub gaśnic pianowych urządzeń pod napięciem, ponieważ grozi to porażeniem prądem, metali oraz karbidu. Gaśnicami wodnymi nie gasić urządzeń będących pod napięciem!

Gaśnice i ich rodzaje

Gaśnice są ważnym elementem w całym systemie bezpieczeństwa pożarowego. Są szczególnie użyteczne, a wręcz niezastąpione we wczesnym stadium pożaru, czyli do gaszenia ognia w zarodku. Gaśnice pozwalają jednej osobie wykonać szybkie i skuteczne natarcie na ogień.

Gaśnice oznakowane są symbolami literowymi adekwatnymi do rodzaju palącego się materiału:

• A - Pożary materiałów stałych, zwykle pochodzenia organicznego (np. drewno, papier, tkaniny).
• B - Pożary cieczy (np. benzyna, olej, farby) oraz stałych materiałów topiących się (np. parafina).
• C - Pożary gazów (np. metan, propan, acetylen).
• D - Pożary metali (np. magnez, sód, potas, aluminium w proszku).

Ewakuacja ludzi i mienia

Ewakuacja jest bardzo ważnym aspektem podczas akcji ratowniczo-gaśniczej. Celem ewakuacji ludzi jest zapewnienie im szybkiego i bezpiecznego opuszczenia strefy zagrożonej lub objętej pożarem. Do celów ewakuacji ludzi służą korytarze - poziome drogi ewakuacji i klatki schodowe - pionowe drogi ewakuacyjne, z których istnieje możliwość bezpośredniego wyjścia na zewnątrz. Drogi i wyjścia ewakuacyjne muszą być oznakowane pożarniczymi tablicami informacyjnymi zgodnie z PN-92/N-01256/02 "Znaki Bezpieczeństwa - Ewakuacja". Oznakowanie to musi być dobrze widoczne i trwałe.

Czynności ewakuacyjne należy wykonywać w taki sposób, aby nie doszło do powstania paniki, jaka może ogarnąć ludzi będących w zagrożeniu, które wywołuje u ludzi ogień i dym. Panika może być przyczyną niepotrzebnych i tragicznych w skutkach wypadków w trakcie prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych. Dlatego prowadząc jakiekolwiek działania w przypadku powstania pożaru, należy kierować się rozwagą w podejmowaniu decyzji.

• Gdy obudzi cię sygnał pożaru (np. alarmu przeciwpożarowego), jeśli to możliwe, pozostań nisko przy podłodze, ponieważ dym i gorące powietrze unoszą się do góry, a czystsze i chłodniejsze powietrze jest na dole!
• W przypadku odcięcia drogi wyjścia z mieszkania, udaj się do pomieszczenia posiadającego okno lub balkon, usytuowanego jak najdalej od pożaru.
• Zabierz ze sobą, jeśli to możliwe, mokry koc; zamknij za sobą drzwi do innych pomieszczeń (nie zamykaj ich na klucz); wzywaj pomoc przez okno lub z balkonu.
• W przypadku zaistnienia pożaru lub innego zagrożenia budynku lub jego części, osoby niebiorące udziału w akcji ratowniczej powinny opuścić strefę zagrożenia.
• Osoby ewakuowane muszą podporządkować się poleceniom ratowników, to jest osobom prowadzącym ewakuację: strażakom, pracownikom służby zabezpieczenia obiektu.

Ewakuacja mienia

Poza ewakuacją ludzi, niejednokrotnie zachodzi konieczność ewakuacji mienia. Celem ewakuacji mienia jest zabezpieczenie cennych przedmiotów oraz ważnych dokumentów przed zniszczeniem lub uszkodzeniem w przypadku pożaru lub innego zagrożenia. Ewakuowane przedmioty i dokumenty należy umieszczać tak, aby nie były narażone na zniszczenie lub uszkodzenie. Działania ewakuacyjne muszą być prowadzone w sposób skoordynowany, nie powodujący utrudnień w innych działaniach.

Do czasu przybycia straży pożarnej, kierowanie akcją spoczywa na właścicielu obiektu, jego zarządcy lub osobie wyznaczonej. Jednak w przypadku wystąpienia pożaru należy bezwzględnie stosować się do poleceń osób kierujących akcją ratunkową.

Kontrole i przepisy przeciwpożarowe

Odpowiedzialność za realizację obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej, stosownie do obowiązków i zadań powierzonych w odniesieniu do budynku, obiektu budowlanego lub terenu, przejmuje - w całości lub w części - ich zarządca lub użytkownik, na podstawie zawartej umowy cywilnoprawnej ustanawiającej zarząd lub użytkowanie. Podstawowym aktem prawnym regulującym zagadnienia ochrony przeciwpożarowej w Polsce jest Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.

Kategorie zagrożenia ludzi - budynki ZL

Budynek ZL to kategoria zagrożenia ludzi i jest przypisana budynkom ze względu na przeznaczenie i sposób użytkowania, takim jak: budynki mieszkalne, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej oraz części budynków stanowiące odrębne strefy pożarowe. Odrębne wymogi będą konieczne do stosowania w zakresie określonej konstrukcji budynku i konieczności dostosowania go do wymogów przepisów przeciwpożarowych, szczególnie bezpieczeństwa jego użytkowników. Nie są to proste zagadnienia i wymagają wnikliwej analizy faktycznej, prawnej i techniczno-organizacyjnej.

Państwowa Straż Pożarna (PSP) - zakres działalności

Kontrole przestrzegania przepisów przeciwpożarowych m.in. w budynkach ZL reguluje art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. 2019, Nr 1499 tekst jednolity ze zm.). Prawo do przeprowadzania czynności kontrolno-rozpoznawczych mają strażacy PSP upoważnieni przez właściwego komendanta Państwowej Straży Pożarnej.

Czynności kontrolno-rozpoznawcze

Czynności kontrolno-rozpoznawcze są przeprowadzane przez Państwową Straż Pożarną w zakresie:

1. Kontroli przestrzegania przepisów przeciwpożarowych.
2. Oceny zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej rozwiązań technicznych zastosowanych w obiekcie budowlanym.
3. Oceny zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym.
4. Ustalania spełnienia wymogów bezpieczeństwa w zakładzie o zwiększonym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej lub zakładzie o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, na zasadach ustalonych dla kontroli w art. 269 oraz art. 269a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska.
5. Rozpoznawania możliwości i warunków prowadzenia działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej.
6. Rozpoznawania innych miejscowych zagrożeń.
7. Wstępnego ustalania nieprawidłowości, które przyczyniły się do powstania pożaru oraz okoliczności jego rozprzestrzenienia się.
8. Zbierania informacji niezbędnych do wykonania analizy poważnej awarii przemysłowej i formułowania zaleceń dla prowadzącego zakład.
9. Postępowania z substancjami zubożającymi warstwę ozonową, fluorowanymi gazami cieplarnianymi i pozostałymi fluorowanymi gazami cieplarnianymi w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych (Dz. U. poz. 881, z 2016 r. poz. 1579 i 1948 oraz z 2017 r. poz.).

Przeprowadzanie kontroli

Czynności kontrolno-rozpoznawcze mogą być przeprowadzane po doręczeniu kontrolowanemu upoważnienia do przeprowadzenia tych czynności przynajmniej na 7 dni, a w przypadkach, o których mowa w ust. 2 pkt 5 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, przynajmniej na 3 dni - przed terminem ich rozpoczęcia. Upoważnienie może być doręczone kontrolowanemu w chwili przystąpienia do czynności kontrolno-rozpoznawczych, jeżeli:

1. Powzięto informację o możliwości występowania w miejscu ich przeprowadzania zagrożenia życia ludzi lub bezpośredniego niebezpieczeństwa powstania pożaru, lub poważnej awarii przemysłowej.
2. Przeprowadzenie czynności kontrolno-rozpoznawczych jest niezbędne w celu dokonania ustaleń w zakresie określonym w ust. 1 pkt 7.

Kontrolujący podlega obowiązującym w obiektach i pomieszczeniach kontrolowanego przepisom o bezpieczeństwie i higienie pracy, o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie przeciwpożarowej. Kontrolowany lub osoba przez niego upoważniona mają prawo wniesienia zastrzeżeń do protokołu przed jego podpisaniem. Kontrolujący doręcza oryginał protokołu bez zbędnej zwłoki właściwemu miejscowo komendantowi powiatowemu (miejskiemu) Państwowej Straży Pożarnej. Kopię protokołu kontrolujący doręcza kontrolowanemu lub osobie przez niego upoważnionej, a także - w przypadku gdy kontrola dotyczyła działalności polegającej na gospodarowaniu odpadami w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - właściwemu miejscowo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Do kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy stosuje się przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.

Prawa i obowiązki kontrolowanego

Kontrolowany powinien udzielić niezbędnych informacji i wyjaśnień w zakresie tych czynności, zapewnić odpowiednie warunki do pracy kontrolerom, umożliwić dostęp do obiektów, zapewnić wgląd w dokumentację, umożliwić sporządzenie kopii niezbędnych dokumentów oraz pozwolić na prowadzenie dokumentacji fotograficznej.

Zakres weryfikacji bezpieczeństwa pożarowego

W zakresie działań rozpoznawczo-kontrolnych związanych z budynkami ZL, strażak PSP lub osoba uprawniona przeprowadzająca czynności kontrolne sprawdzi przede wszystkim, czy w razie niebezpieczeństwa pożarowego da się z niego prawidłowo wyprowadzić ludzi. Skontroluje więc m.in. następujące aspekty:

• długość i szerokość dróg ewakuacyjnych;
• obudowę i wystrój korytarzy i pomieszczeń (przepustowość korytarzy, szerokość drzwi, rozmieszczenie podręcznego sprzętu gaśniczego oraz oznakowanie piktogramami gaśnic, hydrantów, urządzeń przeciwpożarowych, sygnalizacji alarmującej o zagrożeniu pożarowym, oznakowanie drzwi przeciwpożarowych, a także działanie systemów przeciwpożarowych znajdujących się w obiekcie);
• obudowę i zabezpieczenie przed dymem klatek schodowych (czyli tzw. pionowych dróg ewakuacyjnych);
• oświetlenie awaryjne (szczególnie pomiary w zakresie przeprowadzenia sprawności oświetlenia awaryjnego);
• podręczny sprzęt gaśniczy (szczególnie protokoły z przeprowadzonych badań technicznych sprawności podręcznego sprzętu gaśniczego, gaśnic, agregatów gaśniczych, jeśli znajdują się w obiekcie);
• wewnętrzne instalacje wodociągowe - przeciwpożarowe (hydranty) oraz zaopatrzenie w wodę, w tym szczególnie protokoły z przeprowadzonego badania sprawności technicznej i funkcjonalnej - istniejącego ciśnienia i wydajności hydrantów, oznakowania hydrantów, ich dostępności oraz szczelności węży; strażacy sprawdzą także możliwość dostępu do skrzynek hydrantowych (zamknięcie, dostępność kluczyka do skrzynki hydrantowej);
• stałe urządzenia gaśnicze (np. tryskacze);
• instalacje sygnalizacyjno-alarmowe (protokoły z przeglądu sprawności oraz dokumentację techniczną);
• drogi pożarowe (czy są zastawione, czy są dostępne, np. zamykana brama na kłódkę itp.);
• stan dróg ewakuacyjnych (czy nie są zastawione, czy nie składuje się na nich materiałów palnych, czy są właściwie oznakowane zgodnie z instrukcją bezpieczeństwa pożarowego);
• czy została sporządzona instrukcja bezpieczeństwa pożarowego obiektu, czy obiekt został w niej prawidłowo zaklasyfikowany do klasy budynków ze względu na zagrożenia pożarowe i ilość użytkowników: ZLI, ZLII, ZLIII, ZLIV, ZLV;
• czy prawidłowo zostały określone budynki jako budynki niskie, średnio-wysokie, wysokie i czy właściwie zastosowano zabezpieczenia przeciwpożarowe do rodzaju i wysokości budynku;
• czy prawidłowo zostały oznaczone drogi pożarowe, drogi ewakuacyjne, a także hydranty zewnętrzne (także w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego);
• czy plany ewakuacyjne w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego posiadają wszystkie niezbędne informacje (np. rozmieszczenie środków gaśniczych, kierunki ewakuacji, ilość osób mogących przebywać w pomieszczeniach);
• czy prawidłowo wyznaczono strefy pożarowe;
• czy są przeprowadzane okresowe badania instalacji;
• czy we właściwych miejscach znajdują się instrukcje bezpieczeństwa pożarowego;
• czy pracownicy zostali zapoznani z treścią instrukcji bezpieczeństwa pożarowego;
• czy rozmieszczenie gaśnic spełnia wymogi odległości pomiędzy nimi (30 metrów), czy gaśnice nie są zastawione i czy jest do nich swobodny dostęp o szerokości minimum 1 metra;
• czy prowadzony jest wykaz prac pożarowo niebezpiecznych i wypełniane są obowiązki zawarte w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego;
• czy są dokonywane aktualne przeglądy instalacji przewodów kominowych (drożność w częstotliwości 1, 3, lub 6 miesięcznej w zależności od palenisk i rodzaju stosowanego opału stałego lub płynnego lub gazowego) oraz stan techniczny (minimum raz na rok) przez uprawnionego kominiarza (protokoły przeglądów);
• czy jest wykaz telefonów alarmowych lub instrukcji postępowania na wypadek pożaru;
• czy są przeprowadzane próbne ewakuacje (protokoły z przeprowadzania próbnej ewakuacji);
• aktualizacje instrukcji bezpieczeństwa pożarowego;
• protokoły z przeglądów sprawności prądowej obiektu: skuteczności ochrony przeciwpożarowej, sprawności instalacji odgromowej; pomiary instalacji elektrycznych powinny być przeprowadzane okresowo (art. 62 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo budowlane): co najmniej raz w roku, w celu sprawdzenia stanu technicznej sprawności instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne lub niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania budynku, i co najmniej raz na 5 lat, poświęcone badaniu instalacji elektrycznej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony przeciwporażeniowej, rezystancji izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów;
• czy sprawnie działa sygnalizacja pożaru (SSP) elektrycznie - jeśli obiekt jest w nią wyposażony.

Dokumentacja wymagana podczas kontroli

Podczas kontroli prowadzonej przez PSP wymagane są następujące dokumenty:

• w zakresie przestrzegania przepisów przeciwpożarowych: książka obiektu budowlanego (z załączoną dokumentacją z budowy, powykonawczą, pozwolenie na użytkowanie obiektu, protokoły okresowych kontroli stanu technicznego - w tym instalacji);
• protokoły sprawdzeń i badań urządzeń ppoż.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego nie jest wymagana dla obiektów lub ich części, o których mowa w § 6 ust. 9 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Konsekwencje naruszenia przepisów

W razie stwierdzenia nieprawidłowości, strażacy PSP lub osoby uprawnione przeprowadzające kontrolę z ramienia Komendanta PSP mogą zgodnie z art. 26 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej zawrzeć ustalenia kontroli w protokole. Następnie Komendant Powiatowy PSP wydaje decyzję administracyjną nakazującą ich usunięcie i wyznacza termin, w którym trzeba to zrobić. Może też nakazać wstrzymanie robót, zakazać używania maszyn, urządzeń lub środków transportowych albo eksploatacji pomieszczeń, obiektów lub ich części. Stanie się tak wtedy, gdy uchybienia mogą zagrażać życiu ludzi lub powodować bezpośrednie niebezpieczeństwo pożaru (np. w trakcie prac remontowych budynku ZL). Decyzja taka podlega natychmiastowemu wykonaniu. Można się od niej jednak odwołać, a instancją odwoławczą jest Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej.

Strażacy PSP przeprowadzający czynności kontrolno-rozpoznawcze w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów przeciwpożarowych mają prawo do nakładania grzywny w drodze mandatu karnego (art. 23 ust. 6 u. PSP). Sprawca wykroczenia może odmówić przyjęcia mandatu karnego. Wówczas odpowiednia jednostka straży pożarnej wystąpi do sądu z wnioskiem o ukaranie i to sąd podejmie ostatecznie decyzję o odpowiedzialności sprawcy za popełnione wykroczenie.

Ochrona funkcjonariuszy i sankcje za utrudnianie działań

Strażak Państwowej Straży Pożarnej w związku z pełnieniem obowiązków służbowych korzysta z ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych (art. 57 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej), która sankcjonuje, iż „Kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną, podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku” (art. 226 §1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny). Natomiast kto uniemożliwia lub utrudnia przeprowadzenie czynności kontrolno-rozpoznawczych z zakresu ochrony przeciwpożarowej przez uprawnionego strażaka Państwowej Straży Pożarnej, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny (art. 82a §3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń).

Podsumowanie i akty prawne

Bez względu na to, jak skuteczne mamy środki gaśnicze, należy pamiętać, że lepiej, taniej, łatwiej i bezpieczniej jest chronić niż gasić. Wszelkie zasady bezpieczeństwa pożarowego mają na celu minimalizowanie ryzyka i zapewnienie bezpieczeństwa osobom oraz mieniu.

Podstawowe akty prawne regulujące ochronę przeciwpożarową:

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. 1991 nr 81 poz. 351 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009, Nr 12, poz. 68 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1974 nr 24 poz. 141 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. Nr 109, poz. 719 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690 z późn. zm.).

tags: #postepowania #w #przypadku #wystapienia #miejscowego #zagrozen