Powszechny System Sygnalizacji Pożaru (SSP)

System przeciwpożarowy to instalacja, której podstawowym zadaniem jest ochrona ludzi i mienia przed zagrożeniami pożarowymi. We współczesnych budynkach mamy do czynienia z całym zespołem połączonych ze sobą systemów, które ogólnie określa się mianem automatyki pożarowej lub sterowania pożarowego. Wśród nich kluczową rolę odgrywa System Sygnalizacji Pożaru (SSP), często nazywany również Systemem Alarmu Pożarowego (SAP).

SSP to zintegrowany system bezpieczeństwa instalowany w budynkach, mający za zadanie automatyczne wykrycie pożaru na wczesnym etapie jego rozwoju, sygnalizowanie i powiadamianie o zagrożeniu oraz wykonywanie funkcji sterujących. Dzięki niemu minimalizowane są straty materialne i ludzkie, a także zapewniana jest sprawna ewakuacja i zapobieganie rozprzestrzenianiu się ognia. System sygnalizacji pożaru pełni także funkcje informacyjne i monitorujące, wykonywane przez centralę i odpowiednie moduły funkcyjne.

Komponenty Systemu Sygnalizacji Pożaru

Elementy składowe systemu zależą od charakterystyki chronionego obiektu. Najprostsze systemy składają się z centrali, czujek, ręcznych ostrzegaczy pożarowych oraz sygnalizatorów. Bardziej zaawansowane instalacje obejmują także zasilacze pożarowe, moduły monitorujące, moduły sterujące oraz urządzenia do zdalnej transmisji alarmów. Poszczególne elementy dodatkowe różnią się w zależności od producenta i standardu systemu, a elementy różnych producentów zazwyczaj nie są ze sobą kompatybilne.

Centrala Sygnalizacji Pożaru (CSP/SSP)

Centrala (CSP) jest głównym komputerem (tzw. "mózgiem") systemu. Zbiera i analizuje dane z urządzeń detekcyjnych i wykonuje odpowiednie operacje (sterownicze, sygnalizacyjne) stosownie do jej konfiguracji. Nowoczesne centrale umożliwiają swobodną konfigurację scenariusza działania systemu, a producent zapewnia narzędzia do konfiguracji i diagnostyki, zwykle przy pomocy komputera PC.

Centrala SSP wyposażona jest w panel oraz wyświetlacz służący m.in. do identyfikacji zdarzeń (alarmowych i uszkodzeniowych) i ich obsługi. Centrale różnią się ceną i funkcjonalnością, od małych centralki obsługujących kilkadziesiąt elementów, po rozbudowane centrale modułowe mogące pracować w sieci i zdolne obsłużyć tysiące elementów i sterowań. Dobór odpowiedniej centrali powinien być poprzedzony analizą potrzeb inwestora, warunków panujących na obiekcie, poziomu bezpieczeństwa, wymaganych funkcjonalności oraz możliwości finansowych klienta. Należy również wziąć pod uwagę dostępność części zamiennych i wsparcie techniczne systemu.

Na podstawie informacji i wewnętrznych ustawień (konfiguracji) centrala przetwarza informacje, realizuje określone działania i podejmuje decyzje o alarmie pożarowym. Sposób realizacji określa tzw. algorytm pożarowy, czyli zapisany w centrali schemat postępowania w różnych przypadkach. Ogólnie polega on na monitorowaniu i sterowaniu urządzeniami i instalacją zarówno przeciwpożarową, jak i użytkową. Po wykryciu alarmu przez czujkę na danej kondygnacji, centrala może przekazać sygnał do otwarcia klap oddymiających czy drzwi na drodze ewakuacyjnej, załączenia wentylacji nadciśnieniowej, zamknięcia przegród przeciwpożarowych itp. Informacje o wszystkich realizowanych przez centralę funkcjach znajdują się na jej wyświetlaczu, ewentualnie na dołączonym komputerze lub w systemie wizualizacji.

Bardzo istotna jest dokładna lokalizacja miejsca powstania pożaru. Lokalizacja ta odbywa się to poprzez tzw. adresowanie, polegające na przypisaniu każdej czujce pożarowej lub grupie czujek określonego adresu pozwalającego na jej precyzyjną identyfikację oraz lokalizację numeru i rodzaju elementu zainstalowanego w linii dozorowej. Przykładowo, nowoczesne centrale pozwalają na adresowanie do 128 elementów w pętli, z możliwością łączenia wielu central w sieć.

Urządzenia Detekcyjne (Czujki Pożarowe)

Podstawowym elementem każdego systemu sygnalizacji pożaru są urządzenia detekcyjne, służące do wykrywania zagrożenia pożarowego. Nazywa się je czujkami lub detektorami. Dobór odpowiedniego rodzaju detektorów ma kluczowe znaczenie w zapewnieniu optymalnego poziomu zabezpieczenia przy jednoczesnym uniknięciu fałszywych alarmów. W tym celu należy wziąć pod rozwagę szereg czynników specyficznych dla chronionego obiektu.

• Czujki optyczne dymu - wykrywają dym widzialny, powstający zwykle w pierwszej fazie pożaru, pozwalając zidentyfikować źródło zagrożenia przed pojawieniem się otwartego ognia. Działanie opiera się na rejestrowaniu przez odbiornik promienia rozproszonego przez cząstki dymu w komorze czujki. Systemy kompensacji zabrudzeń pomagają uniknąć fałszywych alarmów. Mogą reagować na fałszywe bodźce, takie jak para wodna, pył czy kurz.
• Czujki jonizacyjne - reagują na dym, ale ich działanie opiera się na zmniejszeniu prądu jonizacji powietrza wywołanym przez cząstki dymu. Jonizacja powstaje dzięki elementowi promieniotwórczemu w ich wnętrzu. Lepiej reagują na produkty spalania płomieniowego, jednak ich stosowanie wiąże się z dodatkowymi regulacjami prawnymi i są coraz rzadziej wykorzystywane.
• Czujki ciepła (temperatury) - reagują na przekroczenie progowej wartości temperatury lub jej gwałtowny wzrost. Są mniej czułe niż czujki optyczne, ale bardziej odporne na bodźce mylące (kurz, dym, para wodna).
• Czujki płomienia - wykrywają promieniowanie podczerwone emitowane przez płomień. Są drogie i nie reagują na pożary bezpłomieniowe, przez co stosowane są rzadko, w specjalistycznych zastosowaniach.
• Czujki liniowe - składają się z nadajnika i odbiornika oraz lustra. Nadajnik emituje wiązkę promieniowania podczerwonego, które odbija się od lustra i wraca do odbiornika. Dym zaburza wiązkę, co wyzwala alarm. Ich zaletą jest duży zasięg (50-100 metrów), co pozwala chronić duże obszary (do 1400m²). Wymagają dokładnej kalibracji i okresowego czyszczenia.
• Czujki multisensorowe (np. dualne) - kombinacja kilku sensorów (np. optycznego i temperaturowego) w jednej obudowie. Analiza sygnałów z obu sensorów przez algorytmy pozwala zachować wysoki poziom bezpieczeństwa przy eliminacji fałszywych alarmów. Mogą mieć tryby działania (jeden sensor lub oba jednocześnie). Istnieją również czujki trzy-sensorowe z dodatkowym detektorem tlenku węgla (CO).
• Czujki zasysające - zasysają powietrze z chronionego obszaru poprzez system rur z otworami. Zassane powietrze jest analizowane pod kątem obecności cząstek pożarowych. Oferują bardzo wysoką czułość i są w stanie wykryć pożar najwcześniej ze wszystkich rozwiązań.

Ręczne Ostrzegacze Pożarowe (ROP)

Ręczne ostrzegacze pożarowe (ROP) to przyciski w kolorze czerwonym z napisem „pożar”, które pozwalają na natychmiastowe wywołanie alarmu pożarowego przez użytkownika obiektu. Odpowiednie rozmieszczenie przycisków alarmowych regulują normy projektowe. Podobnie jak inne elementy adresowalne, ROP-y różnych producentów nie są ze sobą kompatybilne.

Sygnalizatory (Syreny)

Sygnalizatory (tzw. syreny) są urządzeniami alarmowymi, które sygnalizują alarm za pomocą dźwięku (sygnalizatory akustyczne), a czasem także światła (sygnalizatory akustyczno-optyczne). Natężenie dźwięku sygnalizatora powinno przekraczać 65dB. Innym sposobem sygnalizowania alarmu jest podłączenie SSP do niezależnego Dźwiękowego Systemu Ostrzegawczego (DSO).

Moduły Sterujące i Monitorujące

Moduły sterujące i monitorujące kontrolują urządzenia peryferyjne, a także integrują SSP z innymi systemami i instalacjami w budynku. Przykładowe akcje realizowane poprzez moduły to:

• Uruchomienie sygnalizacji (dźwiękowej i optycznej).
• Transmisja sygnału pożarowego do zarządcy obiektu, ochrony lub straży pożarnej (monitoring sygnałów alarmowych).
• Przekazanie sygnału do systemu zarządzania obiektem, systemu automatyki budynku, systemu monitoringu wizyjnego CCTV.
• Uruchomienie sterowań SSP do urządzeń wykonawczych, takich jak:
  • Otwarcie klap oddymiających (poprzez centralkę oddymiania) / Otwarcie bram napowietrzających.
  • Zamknięcie klap (bram) odcinających.
  • Otwarcie bram i drzwi ewakuacyjnych (otwarcie rygli systemu kontroli dostępu).
  • Wyłączenie urządzeń niebezpiecznych lub rozprzestrzeniających pożar: urządzeń elektrycznych, grzewczych, wentylacyjnych, gazowych.
  • Sprowadzenie wind na dół.
  • Uruchomienie urządzeń gaszących (tryskaczy, stałych urządzeń gaśniczych SUG).

Zasilacze Pożarowe i Akumulatory

Zasilanie SSP poprzez sieć elektryczną realizowane jest poprzez zasilacze wbudowane do centrali oraz certyfikowane zewnętrzne zasilacze pożarowe. Oprócz tego system musi posiadać akumulatory (zasilanie rezerwowe) pozwalające na nieprzerwaną pracę przez 72 godziny w stanie dozoru oraz dodatkowo co najmniej 30 minut w stanie alarmu.

Wymagania Prawne i Techniczne dla Systemów SSP

System Sygnalizacji Pożaru (SSP) w odróżnieniu od innych systemów teletechnicznych (niskoprądowych) wymaga uwzględnienia określonych wymagań natury technicznej i prawnej. Wykorzystywane urządzenia muszą posiadać odpowiednie certyfikaty i aprobaty, aby można było je zastosować w ochronie pożarowej. Konieczne jest zastosowanie się do wymagań natury technicznej, formalnej i prawnej związanych z projektowaniem, instalacją i eksploatacją systemów sygnalizacji pożaru. Pozwala to z jednej strony zachować wysokie standardy bezpieczeństwa na obiekcie, a z drugiej uniknąć problemów z wypłatą ubezpieczenia oraz odpowiedzialności zarządcy i właściciela budynku w razie tragedii.

Mając na względzie powyższe wymagania, wskazane jest posiadanie przez instalatora i projektanta systemu odpowiednich kwalifikacji, najlepiej potwierdzonych certyfikatami i odpowiednimi autoryzacjami.

Podstawy Prawne i Wytyczne

Podstawy prawne i wytyczne dotyczące projektowania, instalacji i eksploatacji systemów SSP stanowią:

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719).
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690).
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414).
• Zharmonizowana norma europejska hEN 54-x (poszczególne arkusze).
• Aktualnie obowiązująca Norma PKN-CEN TS 54-14: Systemy sygnalizacji pożarowej - wytyczne planowania, projektowania, instalowania, odbioru, eksploatacji i konserwacji.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz. U. Nr 143, poz. 1002).

Kiedy Wymagany Jest System SSP?

Obiekty, w których wymagany jest system sygnalizacji pożaru (SSP, SAP), określa Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (§28, §30 oraz §31 tego Rozporządzenia - Dz. U. Nr 109, poz. 719). Głównym kryterium kwalifikacji obiektu do tej grupy jest jego powierzchnia oraz liczba osób przebywających na jego terenie.

System sygnalizacji pożaru jest wymagany, kiedy budynek spełnia poniższe kryteria:

1. Budynki handlowe lub wystawowe:
   • jednokondygnacyjne o powierzchni strefy pożarowej powyżej 5 000 m².
   • wielokondygnacyjne o powierzchni strefy pożarowej powyżej 2 500 m².
2. Teatry o liczbie miejsc powyżej 300.
3. Kina o liczbie miejsc powyżej 600.
4. Budynki o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 300.
5. Sale widowiskowe i sportowe o liczbie miejsc powyżej 1 500.
6. Szpitale, z wyjątkiem psychiatrycznych, oraz w sanatoriach - o liczbie łóżek powyżej 200 w budynku.
7. Szpitale psychiatryczne o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku.
8. Domy pomocy społecznej i ośrodki rehabilitacji dla osób niepełnosprawnych o liczbie łóżek powyżej 100 w budynku.
9. Zakłady pracy zatrudniające powyżej 100 osób niepełnosprawnych w budynku.
10. Budynki użyteczności publicznej wysokie i wysokościowe.
11. Budynki zamieszkania zbiorowego, w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekracza trzy doby, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 200.
12. Budynki zamieszkania zbiorowego niewymienione w pkt 11, o liczbie miejsc noclegowych powyżej 50.
13. Archiwa wyznaczone przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych.
14. Muzea oraz zabytki budowlane, wyznaczone przez Generalnego Konserwatora Zabytków w uzgodnieniu z Komendantem Głównym Państwowej Straży Pożarnej.
15. Ośrodki elektronicznego przetwarzania danych o zasięgu krajowym, wojewódzkim i w urzędach obsługujących organy administracji rządowej.
16. Centrale telefoniczne o pojemności powyżej 10 000 numerów i centrale telefoniczne tranzytowe o pojemności 5 000-10 000 numerów, o znaczeniu miejscowym lub regionalnym.
17. Garaże podziemne, w których strefa pożarowa przekracza 1 500 m² lub obejmujących więcej niż jedną kondygnację podziemną.
18. Stacje metra i stacje kolei podziemnych.
19. Dworce i porty, przeznaczone do jednoczesnego przebywania powyżej 500 osób.
20. Banki, w których strefa pożarowa zawierająca salę operacyjną ma powierzchnię przekraczającą 500 m².
21. Biblioteki, których zbiory w całości lub w części tworzą narodowy zasób biblioteczny.

Wymienione obiekty zobligowane do instalacji SSP stanowią tylko część tych, które w praktyce stosują system sygnalizacji pożaru. Wiele obiektów instaluje system dobrowolnie w celu zminimalizowania zagrożenia pożarowego lub ze względu na wymagania ubezpieczyciela.

Znaczenie i Korzyści z Posiadania SSP

Pożar to jedno z najpoważniejszych zagrożeń, jakie mogą wystąpić w każdym budynku. Statystyki Państwowej Straży Pożarnej pokazują, że w Polsce rocznie dochodzi do kilkudziesięciu tysięcy pożarów w budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej. System sygnalizacji pożaru (SSP) to nie tylko technologia - to gwarancja, że w sytuacji kryzysowej czas będzie naszym sprzymierzeńcem.

1. Ochrona życia ludzkiego: Najcenniejszą wartością, jaką chroni SSP, jest ludzkie życie. Dym i toksyczne gazy są znacznie groźniejsze niż sam ogień - to one odpowiadają za większość ofiar pożarów. Czujki dymu czy temperatury reagują natychmiast, gdy tylko pojawią się pierwsze symptomy zagrożenia, dając cenne sekundy, a czasem minuty przewagi na ewakuację.
2. Aspekt prawny i finansowy: Systemy sygnalizacji pożaru to nie tylko kwestia zdrowego rozsądku, ale często również obowiązek prawny. Inwestor, który pominie SSP, naraża się nie tylko na zagrożenie życia ludzi, ale także na konsekwencje prawne i finansowe. Odbiór budynku może zostać wstrzymany, a w razie pożaru ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania.
3. Minimalizacja strat materialnych: SSP nie ugasi ognia, ale daje szansę na szybkie podjęcie działań - czy to przez domowników, pracowników, czy straż pożarną. Dzięki temu ogień nie rozprzestrzenia się bez kontroli, a straty są znacznie mniejsze.
4. Poczucie bezpieczeństwa i wizerunek: Świadomość, że w razie zagrożenia system zareaguje, daje mieszkańcom komfort psychiczny. Wizerunek firmy również zyskuje, gdy inwestor pokazuje, że nie oszczędza na ochronie ludzi.
5. Integracja z innymi systemami: Dzisiejsze systemy sygnalizacji pożaru to nie tylko samodzielne instalacje. Coraz częściej stają się częścią szerszego ekosystemu - łączą się z systemami zarządzania budynkiem (BMS), monitoringiem czy automatycznymi systemami gaśniczymi. Dzięki temu w chwili zagrożenia mogą np. uruchomić system tryskaczy lub stałych urządzeń gaśniczych w miejscu wykrycia ognia, otworzyć klapy dymowe, okna i bramy napowietrzające. Dla inwestora oznacza to, że SSP można stopniowo rozbudowywać i dostosowywać do rosnących potrzeb.

Orientacyjne koszty systemu SSP dla domu jednorodzinnego to od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. W biurze lub obiektach usługowych koszty są wyższe i sięgają od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy złotych, a w halach i w obiektach przemysłowych mogą przekraczać 100 tys. zł, w zależności od skali.

Podsumowując, system sygnalizacji pożaru to nie luksus i nie zbędny wydatek. To realna inwestycja w bezpieczeństwo - życie ludzi, ochronę mienia i stabilność biznesu. System sygnalizacji pożaru jest w obiekcie systemem nadrzędnym, który współpracuje z innymi urządzeniami ppoż. (np. system oddymiania, drzwi i bramy przeciwpożarowe, przegrody ppoż., system gaszenia). Od jego sprawności zależy życie i zdrowie ludzi. Głównym celem tego systemu jest wczesne wykrycie pożaru, natychmiastowe powiadomienie osób znajdujących się w chronionym obiekcie, zawiadomienie Państwowej Straży Pożarnej oraz uruchomienie współpracujących systemów ppoż.

Konserwacja i Serwis Systemu SSP

System sygnalizacji pożaru wymaga regularnej konserwacji. Przepisy prawne nakładają na właścicieli, zarządców lub użytkowników obiektu obowiązek wykonywania regularnego przeglądu technicznego i konserwacji. Przegląd oraz konserwacja SSP powinna być wykonywana co najmniej raz do roku, lub jeżeli takie są zalecenia producenta - nawet częściej. O częstotliwości konserwacji SSP decyduje typ systemu, stabilność pracy systemu, poziom bezpieczeństwa, a także wartość mienia. Do wykonania instalacji i konserwacji systemów SSP niezbędna jest pomoc profesjonalnych firm serwisowych.

tags: #powszechny #system #pozarowy