Pożar a odłączenie prądu: Kluczowe zasady bezpieczeństwa

Współczesne życie trudno sobie wyobrazić bez urządzeń elektrycznych. Ekspres do kawy, czajnik elektryczny czy żelazko to sprzęty, po które sięgamy niemal automatycznie. Jednak eksperci od bezpieczeństwa ostrzegają: to właśnie te niewielkie, często używane urządzenia gospodarstwa domowego mogą stanowić poważne zagrożenie. Nawet wtedy, gdy wydają się wyłączone, wciąż pobierają energię, nagrzewają się i mogą powodować zwarcia.

Zagrożenia pożarowe w gospodarstwach domowych

Codzienne urządzenia elektryczne jako źródło ryzyka

Niepozorne, ale używane każdego dnia - właśnie one znalazły się na liście sprzętów wymagających szczególnej ostrożności. Nie trzeba dużego sprzętu AGD, aby powstało zagrożenie - wystarczy chwila nieuwagi i pozostawienie podłączonego tostera, w którym nagromadziły się okruszki, albo czajnika z wilgocią w podstawie. Żelazko podpięte do gniazdka bez nadzoru bywa szczególnie groźne - w każdej chwili może dojść do przegrzania i iskrzenia. Pozostawione bez nadzoru, stają się potencjalnym źródłem pożaru.

Dlaczego odłączanie urządzeń jest kluczowe?

Sprzęty elektryczne pozostawione w gniazdku działają w trybie czuwania, co oznacza dwa niekorzystne skutki. Po pierwsze - pobierają energię, która podnosi rachunki za prąd. Po drugie - cały czas obciążają domową instalację elektryczną. Odłączanie urządzeń z kontaktu nie jest przesadą, lecz jednym z najprostszych i najskuteczniejszych środków ochrony domu. Tego rodzaju rutyna nie wymaga żadnych kosztów ani wysiłku, a znacząco zwiększa bezpieczeństwo. Co więcej, przedłuża żywotność samego sprzętu, który mniej się nagrzewa i wolniej zużywa. Odłączanie tych urządzeń przed wyjściem z domu zmniejsza ryzyko pożaru i dodatkowo chroni instalację elektryczną. Takie działania ograniczają zarówno ryzyko techniczne, jak i zużycie energii. To szczególnie ważne w sytuacji, gdy w wielu domach jednocześnie pracuje kilkanaście sprzętów elektrycznych. Eksperci podkreślają, że odłączanie urządzeń z gniazdka powinno stać się codziennym nawykiem, tak samo naturalnym jak gaszenie światła czy zamykanie drzwi.

Świadomość użytkowników ratuje domy

Tragiczne pożary wybuchające z powodu urządzeń AGD nie są rzadkością. W wielu przypadkach winne nie są instalacje elektryczne, lecz codzienne sprzęty - ekspres, czajnik czy żelazko. Ich awaria zaczyna się często niepozornie: od przegrzanego kabla, resztki wody czy pozostawionego przewodu w kontakcie. Codzienne korzystanie z urządzeń elektrycznych sprawia, że przestajemy zwracać uwagę na ryzyko. A przecież wystarczy chwila nieuwagi, by niewielki sprzęt wywołał poważny pożar. Świadomość zagrożenia i konsekwentne stosowanie profilaktyki to najlepsza ochrona. Eksperci przypominają, że bezpieczeństwo zaczyna się od prostych działań. Wyciągnięcie wtyczki z gniazdka jest najmniej skomplikowanym, a jednocześnie najskuteczniejszym krokiem w stronę ochrony domu i rodziny. Odłączanie ekspresów, czajników i żelazek od prądu to obowiązek, który realnie zmniejsza zagrożenie.

Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) - Podstawa bezpieczeństwa w obiektach

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w obiektach przemysłowych, mieszkalnych i użyteczności publicznej jest jednym z najważniejszych aspektów zarządzania ryzykiem. Jednym z podstawowych elementów systemu ochrony przeciwpożarowej jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu. Choć często bywa niedoceniany, jego rola jest kluczowa w zapobieganiu rozprzestrzenianiu się ognia oraz minimalizacji szkód powstałych wskutek pożaru.

Czym jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu?

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to specjalne urządzenie elektryczne przeznaczone do szybkiego i bezpiecznego odcięcia zasilania elektrycznego w sytuacji zagrożenia pożarowego. Jego zadaniem jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do instalacji i urządzeń, które mogą być źródłem zapłonu lub podtrzymywać pożar. W praktyce wyłącznik ten jest stosowany w obiektach, gdzie istnieje ryzyko pożaru, np. w zakładach produkcyjnych, magazynach, halach przemysłowych, a także w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i użyteczności publicznej. Nazwa „wyłącznik” użyta jest w tym przypadku w znaczeniu potocznym, a nie jako definicja rodzaju łącznika.

Obowiązek montażu PWP - regulacje prawne

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) jest wymagany w budynkach i obiektach, w których istnieje podwyższone ryzyko pożaru oraz tam, gdzie przepisy określają obowiązek stosowania takich zabezpieczeń. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury dotyczącym warunków technicznych budynków (WT 2021) oraz normami przeciwpożarowymi, PWP musi być stosowany w obiektach takich jak:

• Hale produkcyjne i magazyny z materiałami łatwopalnymi,
• Pomieszczenia techniczne i serwerownie,
• Parking podziemny lub garaże wielopoziomowe,
• Budynki użyteczności publicznej o dużym natężeniu ruchu osób,
• Obiekty o zwiększonym ryzyku pożaru, np. laboratoria, stacje paliw, kotłownie,
• Budynki mieszkalne wielorodzinne powyżej określonej wysokości (np. powyżej 12 m), gdzie konieczne jest szybkie odcięcie zasilania w razie pożaru,
• Szpitale i placówki ochrony zdrowia.

W tych miejscach przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest nie tylko zalecany, ale stanowi element wymogów ochrony przeciwpożarowej oraz warunków technicznych użytkowania budynków. Dodatkowo, w pomieszczeniach z instalacjami o podwyższonym ryzyku iskier, np. kotłownie, serwerownie, pomieszczenia techniczne, stosowanie PWP jest wręcz obowiązkowe ze względu na ryzyko zapłonu. W niektórych branżach, np. przemysł chemiczny czy petrochemiczny, wymogi mogą być jeszcze bardziej restrykcyjne i określone w szczegółowych przepisach lub standardach branżowych.

Wybór i instalacja PWP

Przy wyborze przeciwpożarowego wyłącznika prądu należy uwzględnić:

• prąd znamionowy i wytrzymałość prądową urządzenia,
• typ wyłącznika - ręczny, automatyczny lub hybrydowy,
• stopień ochrony IP dopasowany do warunków środowiskowych,
• możliwość integracji z systemami alarmowymi,
• posiadanie wymaganych certyfikatów i norm.

Montaż wyłącznika powinien wykonać wykwalifikowany elektryk zgodnie z projektem i przepisami. Regularne przeglądy i konserwacja są niezbędne, aby zapewnić niezawodne działanie urządzenia w sytuacji awaryjnej.

Zalety stosowania PWP

Główne zalety stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu obejmują:

• Zwiększenie bezpieczeństwa osób i mienia - szybkie odcięcie prądu eliminuje ryzyko iskier i zapłonu.
• Minimalizacja szkód pożarowych - ogranicza rozprzestrzenianie ognia przez przewody elektryczne.
• Ochrona sprzętu i instalacji - zapobiega uszkodzeniom urządzeń elektrycznych.
• Spełnienie wymogów prawnych i norm - zgodność z przepisami BHP i przeciwpożarowymi.
• Ułatwienie akcji ratowniczej - pozwala na bezpieczniejsze działania straży pożarnej.

Podstawy prawne i interpretacje

Zagadnienia związane z zasilaniem urządzeń przeciwpożarowych oraz przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu regulowane są przez szereg aktów prawnych i norm. Należą do nich wydane na podstawie ustawy Prawo budowlane rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, wraz z przywołanymi w nim normami, a także rozporządzenia wydane na podstawie ustawy o ochronie przeciwpożarowej, dotyczące ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów oraz wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia.

W świetle obowiązujących przepisów, urządzenia przeciwpożarowe to stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie, urządzenia służące do zapobiegania powstaniu, wykrywania, zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków. Do tej kategorii zaliczają się m.in. stałe i półstałe urządzenia gaśnicze, urządzenia inertyzujące, dźwiękowe systemy ostrzegawcze, systemy sygnalizacji pożarowej, instalacje oświetlenia ewakuacyjnego, hydranty, pompy w pompowniach przeciwpożarowych, przeciwpożarowe klapy odcinające, urządzenia oddymiające, kurtyny dymowe, drzwi i bramy przeciwpożarowe z systemami sterowania, dźwigi dla ekip ratowniczych oraz właśnie przeciwpożarowe wyłączniki prądu. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu jako urządzenie nie wymaga dopuszczenia, ponieważ jak dotąd nie znalazł się w wykazie wyrobów wymagających dopuszczenia do użytkowania.

Rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów nakłada na właścicieli, zarządców lub użytkowników budynków (z wyjątkiem mieszkalnych jednorodzinnych) obowiązek wyposażenia obiektów w przeciwpożarowe wyłączniki prądu. Zapisano w nim, że:

• przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem,
• przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany,
• odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku.

W obowiązujących regulacjach prawnych nie zdefiniowano wprost celu, jakiemu przeciwpożarowy wyłącznik prądu ma służyć. Zgodnie z zapisem w rozporządzeniu, przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien odcinać dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, co potwierdzałoby tezę o ochronie przed porażeniem prądem elektrycznym gaszących pożar. Decyzję o jego użyciu podejmuje kierujący akcją gaśniczą. Zapis rozporządzenia nakazuje wyłączenie wszystkich obwodów niezwiązanych z urządzeniami pożarowymi, ale wydaje się, że przy przyjęciu pewnych uwarunkowań, niektóre obwody mogą, a nawet powinny pozostać zasilane. Obwody, w których środkiem ochrony przeciwporażeniowej jest bardzo niskie napięcie zapewnione przez SELV albo PELV (o ile źródła dla tych obwodów nie są zasilane napięciem sieciowym), nie muszą być wyłączane. Podobnie, znajdujące się poza budynkiem oprawy oświetlenia zewnętrznego, które ułatwiają prowadzenie ewakuacji i akcji gaśniczej, nie wymagają wyłączenia, o ile zasilające je obwody są wyprowadzone na zewnątrz budynku bezpośrednio z pomieszczenia wydzielonej pożarowo rozdzielni głównej lub są prowadzone w budynku w ognioochronnych kanałach kablowych i nie zasilają równocześnie innych urządzeń montowanych w budynku lub na budynku. Wyłączanie obwodów za lokalnymi, stanowiskowymi bezprzerwowymi zasilaczami UPS, ze względu na zbyt skomplikowane i nieuzasadnione ekonomicznie rozbudowanie instalacji, nie jest stosowane w praktyce.

Rozporządzenie stanowi, że przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³. Ponieważ nie określono, że musi być stosowany dla każdej strefy oddzielnie, dopuszczalne są rozwiązania, w których jeden wyłącznik jest wspólny dla wszystkich stref (całego obiektu), kilku stref lub każdej strefy oddzielnie, zależnie od charakteru obiektu. Również lokalizacja przeciwpożarowego wyłącznika prądu jest często powodem kontrowersji w związku z zapisem o konieczności umieszczenia go w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza. Powstają wątpliwości czy wewnątrz budynku, czy może na zewnątrz oraz co to znaczy "w pobliżu". Lokalizacja powinna być przemyślana i dostosowana do charakteru i funkcji obiektu oraz innych czynników, np. czy obiekt podlega całodobowej ochronie. Lokalizowanie go w miejscu ogólnodostępnym, w obudowie umożliwiającej łatwe jego użycie, np. przez zbicie szybki i naciśnięcie przycisku w obiekcie użytku publicznego, może spowodować nieobliczalne skutki.

Oznakowanie i oświetlenie PWP

Ważny jest sposób oznakowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Warunki techniczne stanowią, że PWP powinien być odpowiednio oznakowany. Rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej nakazuje oznaczanie miejsca usytuowania urządzeń przeciwpożarowych, a PWP do takich się zalicza, znakami zgodnymi z Polskimi Normami. Stosowną normą jest PN-N-01256-4:1997 "Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe", która zawiera pod nr 219 znak przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Jest to jedyny, wymagany przepisami sposób oznaczania przeciwpożarowego wyłącznika prądu.

Użycie jako przeciwpożarowych wyłączników prądu łączników z członem wyzwalającym z przyciskami w obudowach koloru czerwonego z szybką, łudząco przypominającymi ręczne ostrzegacze pożarowe, jest niedopuszczalne i niebezpieczne. Może to sprawić, że wyłączenia dokonają, często w dobrej wierze, osoby nieuprawnione. Przedwczesne wyłączenie zasilania, niewynikające z prowadzenia akcji gaśniczej, przynosi więcej szkody niż pożytku, np. przez utrudnienie ewakuacji. Zbyt rzadko, w przypadku stosowania oddzielnych przeciwpożarowych wyłączników prądu dla poszczególnych stref, zamieszcza się w jego pobliżu przejrzystą informację, która strefa pożarowa jest wyłączana tym wyłącznikiem, np. przez umieszczenie przy wyłącznikach schematycznych planów z oznaczeniem stref.

Poza odpowiednim oznaczeniem miejsce zainstalowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu powinno być odpowiednio oświetlone. Norma PN-EN 1838:2005 "Zastosowania oświetlenia. Oświetlenie awaryjne" stanowi, że oprawy oświetlenia awaryjnego ewakuacyjnego powinny być umieszczone w pobliżu urządzenia przeciwpożarowego. Ponadto, jeżeli urządzenia przeciwpożarowe nie znajdują się na drodze ewakuacyjnej ani w strefie otwartej, powinny być tak oświetlone, aby natężenie oświetlenia na podłodze w ich pobliżu wynosiło co najmniej 5 lx. Sformułowanie „w pobliżu” jest jednoznacznie zdefiniowane - należy je rozumieć jako w obrębie dwóch metrów mierzonych w poziomie.

Stosowane rozwiązania techniczne PWP

Najczęściej funkcję przeciwpożarowego wyłącznika prądu pełnią rozłączniki. W przypadku stosunkowo prostych obiektów stanowiących jedną strefę pożarową, z jednym wejściem do budynku, niewymagających stosowania urządzeń przeciwpożarowych z napędem elektrycznym i niewyposażonych w zasilacze UPS, stosuje się rozłącznik zainstalowany na wewnętrznej linii zasilającej między złączem a rozdzielnicą główną. W przypadku obiektów bardziej złożonych stosuje się sterowane zdalnie, najczęściej przyciskami, rozłączniki lub wyłączniki z wyzwalaczami wzrostowymi lub zanikowymi bądź styczniki. Stosując jako przeciwpożarowy wyłącznik prądu łącznik ze zdalnym wyzwalaniem, należałoby lokalizować go poza strefą, w której są wyłączane obwody, czyli np. w rozdzielnicy głównej na wewnętrznej linii zasilającej rozdzielnicę piętrową w strefie, a nie w samej rozdzielnicy piętrowej. Dzięki temu rozdzielnica znajdująca się w strefie pozostanie rzeczywiście bez napięcia.

W niektórych sytuacjach, np. w przypadku wielu zasilań, funkcję przeciwpożarowego wyłącznika prądu pełni kilka łączników. Wówczas do ich wyzwalania może służyć kilka przycisków we wspólnej obudowie lub jeden wspólny dla wszystkich, z wykorzystaniem wielu styków lub dodatkowego układu przekaźników. Zwolennicy stosowania wyzwalaczy zanikowych kierują się przy wyborze pewnością zadziałania łącznika nawet w sytuacji uszkodzenia przewodu między przyciskiem a łącznikiem. Rozwiązanie to jednak bywa uciążliwe w trakcie normalnej eksploatacji obiektu. Każdy zanik czy wahnięcie napięcia powoduje zadziałanie łącznika.

Procedury i bezpieczeństwo podczas pożaru z udziałem prądu

Po wybuchu pożaru urządzenia elektryczne i linie elektryczne mogą znajdować się pod napięciem. Jeśli nie zachowa się ostrożności, może to spowodować porażenie prądem. Zgodnie z warunkami panującymi na miejscu, jeśli można odciąć zasilanie, należy odciąć ogień; jeżeli nie można odciąć prądu, ogień należy ugasić prądem.

Natychmiastowe odcięcie zasilania - kiedy i jak?

W przypadku pożaru urządzeń elektrycznych lub obwodów elektrycznych, jeśli dopływ prądu nie zostanie w porę odcięty, ciało strażaka lub sprzęt trzymany przez strażaka może dotknąć części pod napięciem i spowodować porażenie prądem. Użycie przewodzących środków przeciwpożarowych, takich jak strumienie wody prądu stałego z pistoletów na wodę i piana z gaśnic pianowych, do części pod napięciem może również spowodować porażenie prądem. Po wystąpieniu pożaru może dojść do zwarcia urządzeń elektrycznych na skutek uszkodzenia izolacji; obwód elektryczny może zostać zwarty do masy na skutek przerwanych przewodów, co może spowodować naładowanie zwykle nienaładowanej metalowej ramy i uziemienia, a także może spowodować ryzyko porażenia prądem elektrycznym przy napięciu kontaktowym lub napięciu krokowym.

Dlatego w przypadku stwierdzenia pożaru pierwszą rzeczą, którą należy zrobić, to odciąć dopływ prądu. Podczas odłączania zasilania należy zwrócić uwagę na następujące punkty:

1. Po wystąpieniu pożaru spowodowanego wilgocią i dymem, zdolność izolacyjna rozdzielnicy ulegnie zmniejszeniu. Dlatego do obsługi rozdzielnicy najlepiej jest używać narzędzia izolującego.
2. W przypadku wysokiego napięcia należy najpierw uruchomić wyłącznik automatyczny zamiast wyłącznika, aby odciąć zasilanie; przy niskim napięciu należy w pierwszej kolejności uruchomić rozrusznik elektromagnetyczny zamiast wyłącznika nożowego, aby odciąć dopływ prądu, aby nie spowodować zwarcia łukowego.
3. Miejsce odcięcia zasilania powinno być tak dobrane, aby po odcięciu zasilania nie miało to wpływu na prace gaśnicze.
4. Podczas przecinania przewodów przewody różnych faz należy przyciąć w różnych miejscach, aby uniknąć zwarcia.

Gaszenie pożaru pod napięciem - środki ostrożności

Czasami, aby zyskać czas na ugaszenie pożaru i zapobiec jego rozprzestrzenianiu się, jest już za późno na odcięcie zasilania; lub ze względu na potrzeby gaszenia i produkcji nie można odciąć prądu, dlatego konieczne jest ugaszenie pożaru energią elektryczną. Podczas gaszenia żywego pożaru należy zwrócić uwagę na następujące punkty:

1. Odpowiednie gaśnice należy wybrać w zależności od charakterystyki miejsca. Środki gaśnicze zawarte w gaśnicach na dwutlenek węgla i gaśnicach proszkowych są nieprzewodzące i można je stosować do gaszenia żywego pożaru. Środek gaśniczy (roztwór wodny) gaśnicy pianowej ma pewną przewodność i wpływa na izolację sprzętu elektrycznego, dlatego nie nadaje się do gaszenia pożaru na żywo.
2. W przypadku używania pistoletu na wodę do gaszenia pożaru zaleca się użycie pistoletu na wodę natryskową. Prąd upływowy tego pistoletu na wodę przepływający przez słup wody jest niewielki i bezpieczniej jest ugasić żywy ogień. W przypadku używania zwykłego pistoletu na wodę na prąd stały do gaszenia pożaru, aby zapobiec przedostawaniu się prądu upływu przez słup wody do ciała człowieka, dyszę pistoletu na wodę można uziemić (tzn. pistolet na wodę można podłączyć do zakopanego korpusu uziemiającego lub podłączonego do płytki uziemiającej sieci uziemiającej lub podłączonego do osłony buta sieciowego z grubego drutu miedzianego); Strażacy mogą również nosić rękawice izolacyjne, buty izolacyjne lub kombinezony wyrównujące ciśnienie.
3. Zachowaj niezbędną bezpieczną odległość pomiędzy ciałem ludzkim a ciałem naładowanym. Podczas gaszenia pożaru wodą odległość dyszy pistoletu wodnego od naładowanego ciała: dla napięcia 10kV i mniejszego nie powinna być mniejsza niż 3m, a dla napięcia 220kV i wyższego nie powinna być mniejsza niż 5 m.

Pożary sprzętu elektrycznego wypełnionego olejem

Urządzenia elektryczne, takie jak transformatory mocy i wyłączniki bogate w olej, są wypełnione dużą ilością oleju. Olej ze sprzętu elektrycznego napełnionego olejem ma zwykle temperaturę zapłonu pomiędzy 130 a 140 stopni, co jest stosunkowo niebezpieczne. Po pożarze może nastąpić wtrysk oleju lub nawet eksplozja, co powoduje rozprzestrzenienie się płomienia i rozszerzenie zasięgu pożaru. Jeżeli pożar powstał wyłącznie na zewnątrz urządzenia, do ugaszenia pożaru można użyć gaśnic na dwutlenek węgla i proszek. Jeżeli pożar jest duży, należy odłączyć zasilanie i ugasić ogień wodą. Jeżeli zbiornik paliwa jest uszkodzony, wtrysk paliwa pali się, a pożar jest bardzo silny, oprócz odcięcia zasilania, w przypadku przypadkowego składowania oleju należy spróbować zalać olej do zbiornika oleju. Pożar oleju w dole i na ziemi można ugasić pianą.

tags: #pozar #a #odlaczenie #pradu