Wiosną i latem problem suszy i związanego z nią zagrożenia pożarowego w lasach staje się coraz bardziej palący. W obliczu zmian klimatycznych, które powodują, że wysoka wilgotność ściółki leśnej może utrzymywać się przez dłuższy czas, pożary lasów zdarzają się częściej, i to nie tylko w miesiącach letnich. W Polsce co roku odnotowuje się od 3 do 10 tysięcy pożarów lasów.
Przyczyny pożarów w lesie
Pożary lasów rzadko powstają samoistnie. W zdecydowanej większości przypadków są one efektem działań lub zaniechań człowieka, choć zdarzają się również przyczyny naturalne.
Czynniki naturalne
- Wyładowania atmosferyczne: Pioruny są odpowiedzialne za zaledwie około 1% pożarów w polskich lasach. Uderzenie pioruna w suche drzewo lub ściółkę może natychmiast zapalić materiał organiczny.
- Okresy suszy: Wysoka temperatura i brak opadów zwiększają zasięg rozprzestrzeniania się ognia. W upalny dzień, gdy susza osiąga szczyt, nawet mała iskra może doprowadzić do ogromnego pożaru.
Działania człowieka
Ludzkie zachowania odpowiadają za zdecydowaną większość pożarów lasów, powodując ogromne koszty i straty. Szacuje się, że 84% pożarów lasów jest spowodowanych przez:
- Niewygaszone ogniska i grille: Używanie otwartego ognia w miejscach do tego nieprzeznaczonych, zwłaszcza w odległości do 100 metrów od granicy lasu.
- Palenie papierosów: Niewypały i niedopałki papierosów rzucone na suchą ściółkę.
- Celowe podpalenia: Umyślne działania.
- Pozostawione szkło: Szklane butelki pozostawione na słońcu mogą działać jak soczewka, skupiając promienie słoneczne i zapalając suchą ściółkę.
- Wypalanie roślinności: Wczesnowiosenne wypalanie traw i pozostałości roślinnych na terenach leśnych jest surowo zabronione.
- Wjazd samochodem do lasu: Rozgrzany silnik może doprowadzić do zapłonu suchej ściółki pod samochodem lub w jego pobliżu.
Zagrożenie pożarowe w lasach
Zagrożenie pożarowe w lasach jest związane z nagminnym naruszaniem przepisów przeciwpożarowych oraz panującymi warunkami pogodowymi. Wpływają one na wilgotność ściółki, której spadek poniżej 28% znacznie zwiększa podatność na zapalenie. Lasy są doskonałym materiałem palnym, a duża część pożarów występuje przy najwyższym III stopniu zagrożenia pożarowego.
Jak sprawdzić zagrożenie pożarowe?
Przed wejściem do lasu należy sprawdzić, czy na danym obszarze nie obowiązuje zagrożenie pożarowe oraz czy las nie jest objęty okresowym zakazem wstępu. Informacje te można znaleźć na mapach udostępnianych na stronach Lasów Państwowych.
Zakazy wstępu do lasu
Zakaz wstępu do lasu..O co chodzi?
W przypadku utrzymującego się katastrofalnego zagrożenia pożarami, występującego najczęściej w okresie wakacyjnym, wprowadzane są okresowe zakazy wstępu do lasu. Nadleśniczy lub dyrektor parku narodowego wprowadza zakaz wstępu do lasu, gdy przez pięć kolejnych dni wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9:00 jest niższa niż 10%. Jest to ściśle określona procedura wynikająca z przepisów prawa i nie jest decyzją uznaniową. Lasy objęte zakazem wstępu oznaczane są tablicami z napisem „zakaz wstępu”. Zakaz może być wprowadzony również ze względu na zniszczenie lub znaczne uszkodzenie drzewostanów czy degradację runa leśnego.
Jak zmniejszyć ryzyko pożaru w lesie?
Zapobieganie pożarom jest kluczowe, a większość z nich można uniknąć, zachowując ostrożność i podejmując środki prewencyjne. Koszty środowiskowe i ekonomiczne pożarów lasów mają długotrwały skutek.
Zasady bezpieczeństwa w lesie
- Ogniska i grille tylko w wyznaczonych miejscach: Nigdy nie rozpalaj ogniska czy grilla w miejscu, które nie jest do tego przeznaczone. Jeśli palisz ognisko na wyznaczonym obszarze, zachowuj czujność.
- Nie pal tytoniu: Jeśli musisz zapalić, zrób to na utwardzonej drodze i nigdy nie wyrzucaj niedopałków papierosów na ściółkę.
- Nie śmieć: Szczególnie niebezpieczne są szklane butelki, które mogą działać jak soczewki.
- Poruszaj się po wyznaczonych szlakach: Ta zasada odnosi się zwłaszcza do parków narodowych. Unikaj wchodzenia na uprawy leśne i do młodników o wysokości do 3 metrów.
- Czytaj komunikaty i stosuj się do nich: Zwracaj uwagę na tablice informacyjne o zakazach wstępu.
- Miej ze sobą naładowany telefon: Musisz mieć możliwość zawiadomienia służb w razie potrzeby.
- Zachowuj czujność: Nawet podczas relaksu w lesie, zwłaszcza w gorące i suche dni, zachowaj świadomość otoczenia.
- Nie wjeżdżaj samochodem do lasu: Pozostaw pojazd w wyznaczonym miejscu, aby rozgrzany silnik nie zapalił suchej ściółki.
- Reaguj na nietypowe zachowania: Zwracaj uwagę na osoby, które mogą stwarzać zagrożenie pożarowe.
Co robić, jeśli zauważysz pożar w lesie?
Szybka reakcja jest kluczowa, ponieważ ogień w lesie, zwłaszcza w okresie suszy, rozprzestrzenia się błyskawicznie.
Pierwsze kroki
- Oceń zagrożenie: Spokojnie oceń sytuację. Jeśli pali się tylko niewielki fragment ściółki i jesteś w stanie stłumić ogień, spróbuj to zrobić. Możesz użyć koca, kurtki, grubych gałęzi, piachu lub ziemi, aby odciąć dopływ tlenu. Nie gasić zbyt energicznie, by ogień nie dostał silnego strumienia powietrza. Jeśli tli się ściółka na większym obszarze, spróbuj odsłonić pas ziemi wokół miejsca pożaru, aby ogień nie miał jak się rozprzestrzenić.
- Nie ryzykuj: Jeśli pożar jest zbyt duży lub nie masz pewności, czy dasz radę go ugasić, natychmiast uciekaj. Twoje bezpieczeństwo jest najważniejsze.
Ewakuacja
Jeśli pożar jest już duży i nie ma szans na samodzielne powstrzymanie:
- Uciekaj w kierunku przeciwnym do wiatru. Ogień rozprzestrzenia się bardzo szybko (od 1-5 metrów na minutę dla pożarów ściółki do 4-400 metrów na minutę dla pożarów koron drzew).
- Najlepiej uciekać w stronę krańca lasu lub zbiornika wodnego (rzeki, jeziora). W górach zawsze uciekaj w kierunku doliny, ponieważ im wyżej, tym więcej dymu i wyższa temperatura.
- Oddal się od ognia w bezpiecznej odległości.
- Priorytetem jest bezpieczeństwo, nie próbuj wracać po rzeczy.
Jak zgłosić pożar w lesie?
Kiedy tylko znajdziesz się w bezpiecznym miejscu, natychmiast powiadom straż pożarną. Nawet jeśli uda Ci się ugasić zarzewie pożaru, zawiadom o zdarzeniu służby.
- Numery alarmowe: Zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub bezpośrednio do Straży Pożarnej 998.
- Podaj swoje dane: Imię i nazwisko oraz numer telefonu, z którego dzwonisz.
- Dokładna lokalizacja:
- Jeśli to duży las, poszukaj słupków z numerami i podaj ich numery.
- Jeśli masz zasięg internetu, odczytaj swoją pozycję z GPS.
- Jeśli las znajduje się w pobliżu drogi, podaj nazwy miejscowości między którymi jesteś oraz numer drogi i jej kilometr (odczytany ze słupka).
- W terenie górskim lub odludnym opisz najbliższe charakterystyczne punkty (rozdroże, parking, rzeka).
- Dodatkowe informacje: Podaj widoczne objawy (dym, ogień), możliwy zasięg pożaru, kierunek wiatru. Odpowiedz na wszystkie pytania dyspozytora.
- Pozostań dostępny: Rozłącz się dopiero po potwierdzeniu przyjęcia zgłoszenia i trzymaj telefon w zasięgu wzroku, ponieważ służby mogą potrzebować dodatkowych informacji.
- Oczekuj na służby: Jeśli możesz, dotrzyj na drogę dojazdową do lasu i tam oczekuj na straż.
Skutki pożarów lasów
Pożary lasów mają natychmiastowy i długotrwały wpływ na środowisko.
- Jakość wody: Pożary wpływają na jakość wód powierzchniowych (rzeki, jeziora, strumienie). Gleba staje się hydrofobowa, co hamuje wchłanianie wody, a zanieczyszczenia i osady są przenoszone do większych zbiorników wodnych.
- Powodzie: Gwałtowne powodzie po pożarze stają się poważnym zagrożeniem, a metale ciężkie z gleby przedostają się do dróg wodnych.
- Roślinność: Pożary znacząco wpływają na roślinność, w zależności od temperatury i pory roku. Rośliny i drzewa uszkodzone przez płomienie tracą odporność i stają się podatne na grzyby i owady.
- Zwierzęta: Płomienie zagrażają przetrwaniu wielu zwierząt, niszcząc ich źródła pożywienia i domy. Szczególnie zagrożone są młode ssaki, płazy, gady i owady, które nie są w stanie uciec.
- Jakość powietrza: Pożary lasów zanieczyszczają powietrze emisjami szkodliwymi dla zdrowia ludzkiego.
Monitoring i zabezpieczenia
Leśnicy aktywnie uczestniczą w akcjach gaśniczych i prowadzą stały monitoring terenów leśnych. Od wczesnej wiosny do jesieni we wszystkich nadleśnictwach uruchamiany jest system monitorowania oraz pełnione są dyżury pożarowe w punktach dyspozycyjno-alarmowych. Leśnicy zabezpieczają lasy przed pożarami poprzez utrzymanie sieci dróg dojazdowych, pasów przeciwpożarowych i punktów czerpania wody. Utrzymują również w gotowości flotę lotniczą do prowadzenia obserwacji i gaszenia ewentualnych pożarów. Wsparcie, jakiego udzielają strażakom leśnicy, bezpośrednio przekłada się na wysoką skuteczność przeprowadzanych akcji gaśniczych.