Znaczenie Lasów Amazońskich
Lasy Amazonii, zwane również Zielonymi Płucami Ziemi, odgrywają kluczową rolę w globalnym ekosystemie. Ich ogromne znaczenie wynika nie tylko z rozległości i bogactwa gatunkowego, ale przede wszystkim z funkcji, jakie pełnią. Amazonia stanowi potężny magazyn węgla, pochłaniając go z atmosfery i tym samym spowalniając postępujący kryzys klimatyczny. Lasy te są źródłem nie tylko tlenu, ale także domem dla niezliczonych gatunków roślin, zwierząt oraz rdzennych mieszkańców.
Obszar lasu deszczowego Amazonii obejmuje około 5,5 miliona km² i rozciąga się na terytorium dziewięciu krajów: Brazylii, Peru, Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. Na tym terenie żyje około 20% wszystkich znanych gatunków ptaków i roślin, 10% gatunków ssaków oraz nawet 15 razy więcej gatunków ryb niż w Europie. Region ten jest domem dla blisko miliona rdzennych mieszkańców. Główną rzekę, Amazonkę, zasila około 1250 dopływów, z czego siedemnaście przekracza 1500 km długości. Panuje tu wilgotny klimat równikowy, charakteryzujący się wysoką sumą opadów (do 4000 mm rocznie) i średnimi rocznymi temperaturami w zakresie 24-27°C.
Przyczyny pożarów w Amazonii
W ostatnich latach Lasy Amazońskie są trawione przez pożary w rekordowym tempie. Od początku roku 1989 zanotowano znaczący wzrost liczby pożarów w porównaniu do roku poprzedniego. Źródłem pożarów są głównie susze, ale mówi się także o celowych podpaleniach. W okresie suchej pory deszczowej w Brazylii pożary pojawiają się często, nierzadko są rozniecane celowo w celu uzyskania terenów pod hodowlę bydła.
Według danych Greenpeace, od stycznia do sierpnia 1989 roku zanotowano o 145% więcej pożarów niż w tym samym okresie roku ubiegłego. Inne źródła podają, że w Brazylii doszło do ponad 74 tysięcy pożarów w bieżącym roku. Intensywność pożarów była tak duża, że dym pochodzący z płonących lasów w stanach Amazonas i Rondonia 19 sierpnia wywołał godzinny blackout w oddalonym o 2700 kilometrów Sao Paulo.
Konsekwencje wylesiania i pożarów
Konsekwencje wylesiania i pożarów Amazonii są wielorakie. Wylesianie prowadzi do zmian klimatycznych i anomalii pogodowych. Las absorbuje dwutlenek węgla, a proces ten jest kluczowy w walce z globalnym ociepleniem. Szacuje się, że jeden hektar lasu wchłania rocznie 140-250 ton CO2. Lasy Amazonii dostarczają do atmosfery około 20% tlenu.
Badania wskazują, że prawdziwym zagrożeniem dla różnorodności biologicznej Amazonii jest szkodliwa działalność człowieka, taka jak selektywny wyrąb drzew, rolnictwo czy hodowla zwierząt. Naukowcy analizujący fragmenty puszczy amazońskiej na zlecenie brazylijskiego stanu Pará doszli do wniosków, że bioróżnorodność terenów objętych działalnością ludzką jest mocno naruszona w porównaniu do dzikich lasów. Naruszenie warunków pełnego zalesienia prowadzi do powstawania wzmożonych wiatrów, suszy i pożarów. Szkody wyrządzone ekosystemowi przez działalność ludzką są porównywalne do wycinki 92 000-139 000 km² lasów.
Zniszczenie lasów deszczowych może doprowadzić do nieodwracalnego wymarcia nawet połowy dżungli, jeśli wycinka przekroczy 20-25% jej powierzchni (dotychczas wycięto 17%). Bez tropikalnych lasów deszczowych efekt cieplarniany byłby prawdopodobnie jeszcze wyraźniejszy, a zmiany klimatu mogłyby się znacznie pogłębić.
Reakcje i oskarżenia
Prezydent Brazylii, Jair Bolsonaro, oskarżył organizacje pozarządowe o podkładanie ognia w lasach, twierdząc, że odcięcie ich finansowania mogło być motywem działania. Prezydent, sceptycznie podchodzący do problemów ochrony środowiska, stawia na rozwój Amazonii i dąży do likwidacji obszarów chronionych. Naukowcy ostrzegają jednak, że polityka ta może mieć katastrofalne skutki dla kontynentu i planety. Warto zaznaczyć, że Bolsonaro zobowiązał się wobec wielkich brazylijskich właścicieli ziemskich i hodowców bydła, że otworzy dla nich dziewicze tereny Amazonii.
Głos w sprawie pożarów Amazonii zabrały również organizacje międzynarodowe i instytucje. Sekretarz generalny ONZ, Antonio Guterres, wyraził "głębokie zaniepokojenie". Biskupi Ameryki Łacińskiej (CELAM) podkreślili, że "to, co dzieje się w Amazonii, nie jest tylko sprawą lokalną, lecz wydarzeniem o globalnym zasięgu". Prezydent Francji również zabrał głos w tej sprawie.
Jak bardzo powinniśmy się martwić pożarami w Amazonii?
Amazonia - dom dla życia i kultury
Amazonia jest nie tylko domem dla niezliczonych gatunków zwierząt i roślin, ale także dla rdzennych mieszkańców. Od tysięcy lat ludzie wykorzystywali zamieszkiwane w lasach owady i rośliny w celach leczniczych. Rdzenni mieszkańcy, tacy jak Yanomamo, udoskonalili stosowanie związków chemicznych występujących w roślinach i zwierzętach, a wiedza ta jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Wiele składników lekarstw dostępnych na całym świecie pochodzi właśnie z tego regionu.
Przykładem znaczenia rdzennych kultur jest sytuacja Indian w Brazylii. Kiedy odkryto Brazylię w 1500 roku, żyło w niej 6 milionów Indian, obecnie jest ich 300 tysięcy, a dwie trzecie tej populacji mieszka w rezerwatach na terenie Amazonii. W lasach amazońskich wciąż żyje wiele izolowanych plemion.
Problemy karczowania lasów, budowania elektrowni wodnych, dróg i kolonizacji dotyczą tego regionu od lat, potęgując negatywne skutki pożarów i wylesiania.