Pożary samochodów, choć często pomijane w codziennych doniesieniach, zdarzają się stosunkowo często. Rocznie w Polsce dochodzi do ponad 7000-8000 tego typu zdarzeń, co oznacza, że każdego dnia płonie około 20-27 aut, a średnie straty z powodu pożaru jednego pojazdu wynoszą około 15 tysięcy złotych.
Mimo że w mediach najgłośniej jest o pożarach samochodów elektrycznych, stanowią one absolutny margines - w 2023 roku było ich zaledwie 21, co jest znikomą liczbą w porównaniu do ponad 2500 aut spalinowych, które spłonęły w tym samym okresie. Częściej od diesli i benzyniaków palą się hybrydy oraz auta wyposażone w instalacje LPG. Warto również zaznaczyć, że pożar auta z instalacją gazową nie jest dużo bardziej niebezpieczny od pożaru samochodu z silnikiem benzynowym, gdyż zbiorniki LPG należą do najsolidniejszych elementów pojazdu. Głośno o pożarach robi się zazwyczaj wtedy, kiedy są ofiary śmiertelne, płonie egzotyczne auto, lub jest to samochód elektryczny, tak jak w przypadku Lucida Air, który niedawno doszczętnie spłonął w centrum Warszawy w wyniku wypadku, mimo że przy podobnym wypadku auta spalinowego ryzyko pożaru również byłoby duże.
Dzięki błyskawicznej reakcji policjantki z Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji w Łodzi, która zauważyła płonący pojazd, opanowany został pożar samochodu, a funkcjonariuszka zapobiegła zagrożeniu dla innych uczestników ruchu. Natychmiast zatrzymała swój samochód, chwyciła za gaśnicę i ruszyła na pomoc. Zanim przystąpiła do gaszenia auta, upewniła się, że w środku nie znajdują się żadne osoby ani zwierzęta, a jednocześnie zadzwoniła na numer alarmowy 112, przekazując szczegółowe informacje.
Najczęstsze Przyczyny Pożarów Samochodów
Przyczyn pożarów pojazdów może być wiele. Samozapłon samochodu może być spowodowany zarówno drobnymi usterkami, jak i poważniejszymi wadami.
Wycieki paliwa (benzyna, olej napędowy, LPG)
Zarówno benzyna, jak i olej napędowy są łatwopalne. W przypadku aut benzynowych ryzyko pożaru jest znacznie większe, ponieważ do zainicjowania ognia wystarczy iskra lub kontakt paliwa z mocno rozgrzanym elementem, np. kolektorem wydechowym. Nowoczesne diesle mają w komorach silników mnóstwo materiałów wygłuszających (mat, pianek), które w razie najmniejszych wycieków paliwa mogą tygodniami nasiąkać, a później, pod wpływem iskry lub przegrzania, zamienić się w trudną do ugaszenia pochodnię.
Auta wyposażone w instalację LPG są szczególnie narażone na pożary, jednak wynika to nie ze specyfiki tego paliwa, a z tego, że większość instalacji jest montowana w warunkach warsztatowych, a kultura montażu i jakość zastosowanych komponentów bywają bardzo różne (źle przeprowadzone przewody, źle spasowane osłony).
Uwaga! Od kilku lat paliwa mają coraz wyższą domieszkę biokomponentów (aktualnie standardowa benzyna ma nawet do 10 proc. domieszki alkoholu), a przewody paliwowe i uszczelnienia często nie są kompatybilne z takimi paliwami, co może prowadzić do ich parcienia, rozpuszczania się i w efekcie do wycieków paliwa. Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest korozja zbiorników paliwa, szczególnie w starszych autach z metalowymi zbiornikami. Zapach paliwa wyczuwalny w pobliżu auta to poważny sygnał alarmowy, którego nie wolno ignorować.
Zwarcia w instalacji elektrycznej
Najczęściej źródłem problemów bywają niefachowe modyfikacje i naprawy, a także montaż niefabrycznych akcesoriów, np. alarmów, sprzętu car-audio, czy instalacji LPG. Do pożaru doprowadzić mogą również m.in. brak masy, przetarta izolacja przewodów, zaśniedziałe czy luźne styki. Pożar w wyniku zwarcia może wybuchnąć nawet w parkującym samochodzie. Przyczyną zwarć może być też zalanie lub popowodziowa przeszłość auta.
Przegrzanie elementów
Nie chodzi tu tylko o skutki przegrzania silnika wynikającego z usterki układu chłodzenia lub braku smarowania. Również w całkowicie sprawnym aucie może dojść do przegrzania elementów, np. wystarczy, że auto podczas dopalania filtra cząstek stałych zatrzyma się w korku, a między filtrem a nadwoziem brakuje osłony termicznej, albo wydech jest przesunięty dosłownie o kilka centymetrów od prawidłowej pozycji. Od rozgrzanej turbosprężarki czy katalizatora mogą zapalić się nasiąknięte olejem wygłuszenia pod maską.
Wyciek oleju silnikowego
Chłodny olej nie jest łatwopalny, ale opary oleju skapującego na rozgrzany kolektor mogą zapalić się od najmniejszej iskry albo nawet pod wpływem samego ciepła. Wyciekający olej może też nasączać maty i pianki wygłuszające, przez co stają się one łatwopalne.
Wady konstrukcyjne i fabryczne
Wady fabryczne mogą dotyczyć zarówno elektryki i elektroniki (np. zwarcia w pompie ABS), układu paliwowego, jak i układu oczyszczania spalin. W ostatnich latach do największej serii pożarów aut doprowadziła wada fabryczna występująca w wielu silnikach diesla marki BMW, gdzie źródłem zagrożenia jest nieszczelna chłodniczka układu recyrkulacji spalin (EGR). Przez nią wycieka płyn zawierający glikol, który miesza się z zebraną w dolocie sadzą i olejem, tworząc mieszaninę nasączającą maty wygłuszające, co pod wpływem wysokich temperatur może doprowadzić do zapłonu. W razie wykrycia wad grożących pożarem producenci prowadzą zakrojone na szeroką skalę akcje przywoławcze - w autach regularnie serwisowanych zagrożenie powinno być szybko usunięte.
Wypadek drogowy
W przypadku poważnej kolizji uszkodzeniu mogą ulec przewody paliwowe lub zbiornik paliwa, a w nowszych modelach aut także akumulatory trakcyjne (zarówno w pojazdach elektrycznych, jak i hybrydowych). Warto jednak wiedzieć, że obudowy takich akumulatorów są dosyć pancerne i aby doszło do uszkodzenia ogniw, uderzenie musi być naprawdę potężne. Na skutek wypadku doszło do głośnego pożaru elektrycznego Lucida Air w centrum Warszawy. Uwaga! Pożary to też często skutek niefachowych napraw powypadkowych.
Awaria elektroniki nadzorującej akumulator trakcyjny (EV/hybrydy)
W przypadku aut pożary podczas ładowania zdarzają się niezwykle rzadko. Jednak w przypadku elektrycznych hulajnóg czy skuterów ryzyko jest poważne, dlatego taki sprzęt należy podłączać do ładowarki w miejscach, gdzie wokół nie ma niczego łatwopalnego.
Procedura Postępowania w Przypadku Pożaru Auta
Wydobywający się spod maski samochodu dym to zwykle pierwszy sygnał nadchodzącego niebezpieczeństwa.
Jak ugasić pożar samochodu? Pierwsza pomoc na drodze
Pierwsze kroki - bezpieczeństwo przede wszystkim
- Jeśli do pożaru dochodzi podczas jazdy, zwykle najpierw pojawia się dym (czasem na początku tylko smród spalenizny), czasem też zapalają się kontrolki sygnalizujące awarię. Jak najszybciej zatrzymaj auto w bezpiecznym miejscu. Lepiej zostawić auto na środku drogi, niż stawać w pobliżu innych samochodów czy w wąskiej uliczce. Miejsce powinno być takie, żeby straż pożarna mogła zbliżyć się do auta i żeby w pobliżu nie było innych samochodów, które mogłyby się zająć.
- Wyłącz silnik, włącz światła awaryjne, odblokuj maskę (to może później ułatwić pracę strażakom), ale jej nie otwieraj.
- Ewakuuj natychmiast pasażerów (na autostradzie czy drodze szybkiego ruchu koniecznie za barierki ochronne).
- Nie wdychaj dymu - może być śmiertelnie trujący.
- Wezwij pomoc (numer 112 lub 998) - poinformuj, o jakie auto chodzi (spalinowe, elektryczne, z instalacją LPG).
Próba gaszenia - kiedy i jak?
Gaszenie płonącego auta pojedynczą, podręczną gaśnicą jest z reguły nieskuteczne. Jeżeli masz gaśnicę i dym wydobywa się spod maski albo spod deski rozdzielczej (w starszych autach spalinowych), możesz podjąć próbę gaszenia. Musisz jednak pamiętać, że kilogramowa gaśnica wystarcza tylko na kilka sekund gaszenia, a tańsze modele gaśnic (zwykle te bez manometru) wymagają ścisłego przestrzegania instrukcji i działają często tylko w określonej pozycji. Gaśnica może najwyżej pomóc w opanowaniu pożaru instalacji 12 V w kabinie auta lub zalążka ognia.
Jeśli chcesz gasić pożar pod maską, nigdy całkowicie jej nie otwieraj, bo w ten sposób wprowadzisz do zarzewia ognia więcej powietrza, co dodatkowo pogorszy sytuację. Środek gaśniczy aplikuj przez lekko uchyloną maskę (na wysokość kilku centymetrów). Pamiętaj, że od pojawienia się dymu spod maski, do momentu, kiedy płomienie obejmą auto, mija zwykle kilka-kilkanaście minut, jest czas na spokojne oddalenie się od samochodu. Zupełnie inaczej jest, kiedy np. do pożaru doszło na skutek wypadku i rozszczelnienia zbiornika - tu pożar może się rozprzestrzenić niemal natychmiast.
Jeśli to możliwe, zadbaj o pomoc, zatrzymaj innych kierowców, najlepiej będzie, jeśli uda Ci się zatrzymać ciężarówkę lub autobus - pojedynczą, kilogramową gaśnicą wiele nie zdziałasz, ale już kilka gaśnic, szczególnie tych większych, które są w ciężarówkach, wyraźnie zwiększy szanse powodzenia. Ważne, by aktywować wszystkie gaśnice w tym samym momencie lub jedną po drugiej - bez przerw.
Procedura użycia gaśnicy:
- Gaśnica z manometrem: Oderwij zawleczkę zabezpieczającą dźwignię. Następnie skieruj koniec dyszy w stronę źródła pożaru i naciśnij dźwignię.
- Gaśnica bez manometru: Zerwij zawleczkę, naciśnij dźwignię przez chwilę i zwolnij nacisk. Skieruj koniec dyszy w kierunku źródła pożaru i znowu naciśnij dźwignię.
Specyfika pożarów aut z instalacją LPG
Jeśli Twoje auto jest napędzane LPG, zamknij zaworem dopływ gazu. Gdy w samochodzie z instalacją LPG rozwija się pożar, odsuń się od pojazdu na odległość co najmniej kilkunastu metrów. Nieszczelna instalacja i wydobywający się gaz stwarzają zagrożenie wybuchem w tak rozległym promieniu dookoła auta.
Zagrożenia związane z nowymi czynnikami chłodzącymi (R1234yf)
Uwaga! Od 2015 roku niemal wszystkie nowe auta są wyposażone w klimatyzację wypełnioną łatwopalnym czynnikiem R1234yf, który nie dość, że sam może spowodować pożar, jeśli wydostanie się np. na rozgrzany kolektor czy turbosprężarkę, to jeszcze podczas spalania tego czynnika wytwarza się ekstremalnie toksyczny i groźny kwas fluorowodorowy. Wystarczy jeden wdech takich oparów, żeby doszło do poważnego zagrożenia zdrowia. Jeśli nie jest to konieczne np. dla ratowania życia zakleszczonych w aucie pasażerów, to dla własnego bezpieczeństwa lepiej zrezygnować z samodzielnych prób gaszenia pożarów pod maskami takich aut. Niech zajmą się tym odpowiednio wyposażone i przeszkolone służby.
Co zrobić, gdy jesteś świadkiem płonącego samochodu?
Każdy, kto jest świadkiem wypadku, ma prawny obowiązek udzielenia pierwszej pomocy. Przed pomocą ofiarom wypadku, których samochód płonie, niektórych świadków powstrzymuje myśl o ewentualnym wybuchu. Tymczasem jego ryzyko jest minimalne, bo samochody budowane są tak, by nawet w skrajnych przypadkach do eksplozji nie dochodziło. Można z grupy gapiów stworzyć grupę ratunkową, która razem może ugasić nieduży pożar, szczególnie w jego zarodku. Do płonącego auta bezpieczniej będzie zbliżyć się od strony, z której wieje wiatr. W ten sposób unikniesz poparzenia przemieszczającymi się płomieniami. Jeśli zauważysz plamy benzyny, postaraj się zasypać je piaskiem i czekać na pomoc w bezpiecznej odległości od pojazdu.
Po ugaszeniu pożaru
Nawet gdy uda się ugasić samochód, to nie próbuj go ponownie uruchamiać. Wezwij lawetę!
Pożary Samochodów Elektrycznych i Hybrydowych - Wyjątkowe Wyzwania
Budowa akumulatorów trakcyjnych
Akumulatory trakcyjne w autach elektrycznych i hybrydach to nie "pojedyncze" akumulatory, takie jak w samochodach z napędem spalinowym, ale zamknięte w masywnych obudowach pakiety składające się z wielu ogniw. Wystarczy, że uszkodzone zostanie jedno z ogniw, żeby doszło do katastrofy!
Zjawisko "Thermal Runaway"
Problemem jest zjawisko określane jako "Thermal Runaway" - czyli niestabilność termiczna. To niezwykle trudna do zatrzymania "reakcja łańcuchowa". Wystarczy, że w jednym ogniwie wystąpi zwarcie lub nadmierny wzrost napięcia (np. na skutek uszkodzenia mechanicznego, przebicia obudowy podczas kolizji), ale też w wyniku nieprawidłowego działania BMS-u (układu nadzorującego działanie i ładowanie akumulatora), żeby ogniwo zaczęło gwałtownie się nagrzewać. Najpierw dochodzi do uszkodzenia separatora, przez co jeszcze bardziej wzrasta temperatura, podgrzana katoda uwalnia tlen, który wchodzi w reakcję z elektrolitem, co prowadzi do zapłonu. Ciepło uwolnione w wyniku zapalenia jednego ogniwa powoduje przegrzanie kolejnych ogniw zamkniętych we wspólnej obudowie, co prowadzi do kolejnych pożarów. Zwykłe metody gaszenia, np. za pomocą gaśnicy czy piany gaśniczej niewiele dają, bo cały ten proces przebiega wewnątrz zamkniętej obudowy, a nadciśnienie wydobywających się przy tym gazów sprawia, że do środka nie dostaje się środek gaśniczy. Odcięcie dopływu powietrza też nie spowoduje ugaszenia pożaru, bo tlen pochodzi z reakcji zachodzących w podgrzewanych ogniwach.
Nowoczesne metody gaszenia i działania służb
Dobra wiadomość jest taka, że zarówno producenci, jak i straże pożarne zrobili w ostatnich latach sporo, żeby to ryzyko ograniczać - zmodyfikowano konstrukcję akumulatorów, obudowy wyposażone są w specjalne pokrywy, które topią się przy niezbyt wysokich temperaturach, pozwalając zalać wnętrze akumulatora środkiem gaśniczym. Jednostki gaśnicze mają coraz częściej na wyposażeniu sprzęt pozwalający przebić obudowy akumulatorów. Dzięki nowym metodom gaszenie auta elektrycznego trwa niewiele dłużej od gaszenia samochodu spalinowego, chociaż później chłodzenie nadpalonego akumulatora, żeby uniemożliwić powtórny zapłon wraku, może trwać godzinami. Coraz rzadziej używane są kadzie, do których niegdyś wrzucano palące lub tlące się auta elektryczne.
Warto wiedzieć, że od uszkodzenia ogniwa np. podczas wypadku, do wystąpienia niestabilności termicznej skutkującej pożarem, może minąć wiele godzin, a czasem nawet dni. Auto elektryczne po wypadku może zacząć palić się z opóźnieniem.
Jak Zapobiegać Pożarom Samochodów?
Dbałość o stan techniczny i profesjonalne naprawy
Najważniejsze jest dbanie o stan techniczny samochodu, regularne przeglądy i profesjonalne naprawy. Mechanicy sprawdzają dokładnie instalacje elektryczne i paliwowe, co jest kluczowe w zapobieganiu pożarom. Samodzielne, niestarannie wykonane naprawy i przeróbki, bez udziału doświadczonego mechanika, mogą znacząco zwiększyć ryzyko.
Obowiązkowa gaśnica samochodowa i jej przegląd
Pamiętajmy o gaśnicy w samochodzie. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z 31.12.2002r. gaśnica musi znajdować się w każdym samochodzie w łatwo dostępnym miejscu. Podstawowa 1-kilogramowa to absolutne minimum. Czasem warto dołożyć kilka złotych i kupić większą, najlepiej 4-6 kg. Im większa gaśnica, tym lepsza wydajność i zdolność do gaszenia, zwłaszcza w przypadku zwarcia instalacji elektrycznej lub wycieków oleju czy benzyny. Oczywiście warunkiem jest wiedza, jak szybko użyć taką gaśnicę.
Chociaż przepisy nie określają, że gaśnicę należy okresowo poddawać kontroli, prawo o ruchu drogowym (art. 66 ust. 2) mówi, że "urządzenia i wyposażenie pojazdu [...] powinny być utrzymane w należytym stanie oraz działać sprawnie i skutecznie". W praktyce policjanci często sprawdzają datę ważności gaśnicy, powołując się na ten zapis. Nie można otrzymać mandatu za brak przeglądu gaśnicy, jedynie za jej brak w ogóle. Za gaśnicę bez przeglądu możemy otrzymać co najwyżej pouczenie. Jednak zdrowy rozsądek podpowiada, że warto zatroszczyć się o swoje bezpieczeństwo i mieć sprawną gaśnicę.
Dodatkowe środki ostrożności
Nie palmy papierosów w samochodzie! Historia pokazuje, że nie raz przyczyną pożaru był niedopałek rzucony na tylne siedzenie.
tags: #pozar #auta #na #aleksandrowskiej