Pożar w lesie, zwłaszcza w okresie suszy, to jedno z najbardziej niszczycielskich zagrożeń, które w krótkim czasie może strawić hektary lasu, niszcząc ekosystem i zagrażając życiu ludzi. Gdy ściółka leśna jest przesuszona, las staje się łatwopalny jak materiał na rozpałkę, a nawet najmniejsza iskra może wywołać katastrofę. Latem często słyszymy komunikaty o zagrożeniu pożarowym lasów. Niestety przedłużająca się w Polsce susza sprawia, że niebezpieczeństwo pożaru może wystąpić nie tylko w wakacje, ale również wiosną i jesienią. Warto wiedzieć, jak zachować się, by nie stwarzać zagrożenia, a także co robić, gdy zauważymy ogień w lesie.
Skala Zagrożenia Pożarowego w Polsce i Europie
W Polsce co roku zdarza się około 10 tysięcy pożarów lasów. Pomimo wysiłków i stałej modernizacji oraz uzupełniania systemu ochrony przeciwpożarowej o nowe elementy, na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych (RDLP) w Radomiu w tym roku do 25 czerwca wybuchło 211 pożarów o powierzchni 73 ha, w samym tylko czerwcu 22 o łącznej powierzchni 8,81 ha. W lasach niepaństwowych pożarów było 19 o łącznej powierzchni 180 ha.
Przykłady Pożarów w Polsce
Pożary w Nadleśnictwie Grójec
W środę 26 czerwca kilkanaście godzin trwała akcja gaśnicza w lasach w zasięgu terytorialnym Nadleśnictwa Grójec, na terenie powiatów grójeckiego i przysuskiego. Pożar wybuchł około godziny 12:30. Już około godziny 14:00 linia ognia widziana z samolotu sięgała kilometra. Pożar do godziny 1 w nocy gasiły aż 64 jednostki straży pożarnej. Według danych Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Warszawie zaangażowanych w akcję było 120 strażaków. Około godziny 20:00 udało się opanować pożar. Zarówno mniejszy, którego powierzchnię oszacowano na 2,5 ha lasów państwowych, a także większy o powierzchni aż 64 ha, w tym 8 ha lasów państwowych. Już wiadomo, że przyczyną wybuchu pożarów było podpalenie. To nie pierwszy pożar w tej okolicy. 12 czerwca na skutek podpalenia wybuchł pożar, w którym spłonęło ponad 20 ha lasów niepaństwowych i przyległych 5,85 ha lasów Nadleśnictwa Grójec.
Pożary na Półwyspie Helskim
Do pożaru na Półwyspie Helskim strażacy musieli wyjeżdżać dwa razy. Po sobotniej akcji gaśniczej w niedzielę 3 maja w lesie pojawiły się nowe zarzewia ognia. Sygnał o pożarze lasu trafił do pomorskich ratowników w sobotę, 2 maja. Spaleniu uległo około pół hektara ściółki leśnej. Na miejscu pracowały cztery zastępy straży pożarnej, jak potwierdza mł. kpt. Maciej Kuptz, oficer prasowy Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Pucku. Osób poszkodowanych nie było, a pożar został opanowany. W niedzielę strażacy z Helu i Jastarni otrzymali zgłoszenie i, ponieważ wciąż coś się tliło, pojechali dogaszać.
Pożar w Biebrzańskim Parku Narodowym
Od kilku dni płonie Biebrzański Park Narodowy. Dzięki sprawnej akcji strażaków ogień nie rozprzestrzenia się, ale spłonęło już 6 tysięcy hektarów lasu i łąk.
Pożar w okolicach Krotoszyna i Milicza
Podczas rozpoznania ustalono, że pali się ściółka leśna oraz pojedyncze drzewa. Ogień obejmuje młodnik oraz drzewostan II klasy wiekowej. W momencie dojazdu na miejsce leśniczego ustalono szacunkową powierzchnię pożaru oraz właściwości terytorialne. W momencie gdy warunki pogodowe umożliwiły swobodne poruszanie się po pogorzelisku (nastał świt) leśniczy za pośrednictwem aplikacji zwymiarował miejsce pożaru ustalając, że na terenie powiatu krotoszyńskiego spłonęło około 110 arów ściółki leśnej i częściowo drzewostanu, natomiast po stronie powiatu milickiego 90 arów. Powierzchnia pożaru w pierwszej fazie rozpoznania była niemożliwa do ustalenia z uwagi na dynamiczny rozwój frontu pożaru, trudne warunki terenowe, porę nocną oraz dużą powierzchnię.
Pożary za Granicą: Czechy
Pożar wybuchł w Rynarticach, części gminy Jetrichovice na terenie parku. W okolicy pożaru obowiązuje strefa zakazu lotów. Nad miejscem akcji zabronione jest latanie dronami i innymi bezzałogowymi statkami powietrznymi. Według strażaków płoną drzewa wraz z koronami, a także ściółka leśna. Pożar rozprzestrzenia się pod ziemią, dlatego na dotkniętym obszarze znajduje się kilka ognisk pożaru. Strażacy prowadzą akcję w trudno dostępnym terenie. Obszar objęty żywiołem podzielono na trzy sektory. Wieczorem straż pożarna poinformowała, że w dwóch z nich ogień jest pod kontrolą. Czeskie ministerstwo środowiska zapewniło, że monitoruje sytuację i pozostaje w kontakcie ze strażą pożarną oraz kierownictwem parku narodowego. W razie potrzeby jest gotowe zwołać sztab kryzysowy. Czeskie media przypomniały pożar w Szwajcarii Czeskiej z lata 2022 r. - największy jak dotąd w historii Czech. Ogień rozprzestrzenił się wówczas na obszarze przekraczającym 1 tys. hektarów. Przez 21 dni z płomieniami walczyło 6 tys. strażaków, którzy mieli do dyspozycji 400 sztuk sprzętu. W gaszeniu ognia pomagali m.in. polscy piloci śmigłowców. Konieczna też była wtedy ewakuacja mieszkańców niektórych gmin.
Przyczyny Pożarów Lasów
Czynniki Naturalne: Susza i Upały
Główną przyczyną pożarów nie tylko w Polsce, ale i całej Europie, jest przedłużająca się susza meteorologiczna. Kolejna fala upałów i związana z tym susza w lesie powodują ogromne zagrożenie pożarowe. Pożary lasów zdarzają się zdecydowanie częściej w miesiącach letnich, gdy w okresie upałów i suszy wilgotność ściółki leśnej spada nawet poniżej 20 procent. Jednak należy pamiętać, że w wyniku zmian klimatycznych do takiej sytuacji może dojść o każdej porze roku.
Działalność Człowieka: Podpalenia i Nieostrożność
Niestety zdarza się, że to ludzie zaprószą ogień: rzucą niedopałek lub zostawią w lesie szkło, które przecież pod wpływem promieni słonecznych działa jak soczewka. Jest to tym groźniejsze, że obecnie w lasach wiele osób, szczególnie na terenach wiejskich zbiera jagody. Okres wakacyjny sprzyja także rekreacji i turystyce w lesie. Już wiadomo, że przyczyną wybuchu pożarów w Nadleśnictwie Grójec było podpalenie.
Walka z Ogniem: Akcje Gaśnicze i Systemy Ochrony Przeciwpożarowej
Koordynacja i Zaangażowane Siły
Pożar do godziny 1 w nocy gasiły aż 64 jednostki straży pożarnej, zaangażowanych było 120 strażaków. Leśnicy, policja i straż pożarna współdziałają w celu wykrycia sprawców. Strażacy ogłosili nadzwyczajny stan alarmu, co pozwala na wykorzystywanie w akcji gaśniczej jednostek z całego kraju. Ministerstwo środowiska monitoruje sytuację i pozostaje w kontakcie ze strażą pożarną oraz kierownictwem parku narodowego. W razie potrzeby jest gotowe zwołać sztab kryzysowy.
Pożar lasu (DARMOWY FILM)
Sprzęt i Technologia
Ugaszenie tak rozległych pożarów nie byłoby możliwe bez zadysponowania przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Radomiu samolotów gaśniczych - od początku były to 2 samoloty z leśnych baz lotniczych w Piastowie pod Radomiem i w Masłowie pod Kielcami. Potem ze względu na groźną sytuację leśnicy do akcji włączyli samoloty z sąsiednich dyrekcji Lasów Państwowych - Łodzi i Warszawy. Łącznie 4 samoloty wykonały aż 60 zrzutów. Po zabezpieczeniu terenu działań ratownicy podali dwa prądy gaśnicze wody w natarciu na palące się poszycie leśne. Po dojeździe na miejsce zdarzenia kolejnych zastępów systematycznie zwiększano intensywność podawania środka gaśniczego. W kulminacyjnym punkcie akcji gaśniczej prowadzono natarcie okrążające z wykorzystaniem łącznie 8 prądów wody. Do działań wykorzystano armaturę dedykowaną do pożarów na terenach niezurbanizowanych oraz hydronetki plecakowe. Obecnie trwa akcja zabezpieczania pożarzyska i szacowanie strat.
Koszty Akcji Gaśniczych
Koszty akcji gaśniczej są ogromne, warto wiedzieć, że tylko jedna godzina pracy samolotu gaśniczego kosztuje aż 8,8 tysiąca złotych. Walka z pożarami kosztuje corocznie nadleśnictwa RDLP w Radomiu łącznie 7 mln zł.
System Ochrony Przeciwpożarowej RDLP w Radomiu
System ochrony przeciwpożarowej obejmuje:
- utrzymanie 42 dostrzegalni przeciwpożarowych z obserwatorami lub kamerami,
- 23 punktów alarmowo-dyspozycyjnych, gdzie określana jest lokalizacja pożarów i koordynowana akcja gaśnicza, oraz regionalny punkt alarmowo-dyspozycyjny,
- 9 automatycznych stacji meteorologicznych (wyposażonych w aparaturę do badania wilgotności ściółki, powietrza i określania stopnia pożarowego w lasach),
- samoloty do gaszenia pożarów będące w stałej gotowości w bazie lotniczej Piastów koło Radomia i Masłów koło Kielc,
- samochody gaśnicze,
- setki punktów czerpania wody - zbiorników wodnych i hydrantów,
- utrzymanie dróg przeciwpożarowych,
- tablice informacyjne i ostrzegawcze,
- pasy przeciwpożarowe chroniące tereny leśne przed pożarami i koszty dogaszania pożarów.
Charakterystyka Pożaru Lasu
Typy Pożarów i Ich Rozprzestrzenianie
Pożary w lasach mogą przyjmować różne formy, od powierzchniowych po te obejmujące korony drzew. Gdy pali się ściółka leśna, ogień rozprzestrzenia się z prędkością 1-5 metrów na minutę (zawsze w stronę, w którą wieje wiatr). W przypadku pożaru tzw. całkowitego, kiedy płoną gałęzie drzew i ich korony, prędkość rozprzestrzeniania się ognia może wynosić nawet 4-400 metrów na minutę i to w różnych kierunkach.
Zasady Bezpieczeństwa i Postępowanie w Przypadku Pożaru
Zanim Wejdziesz do Lasu: Poznaj Zagrożenia i Zasady
Pożary lasów zdarzają się zdecydowanie częściej w miesiącach letnich, gdy w okresie upałów i suszy wilgotność ściółki leśnej spada nawet poniżej 20 procent. W Polsce wstęp do lasów jest wolny i każdy może korzystać ze spacerów czy zbierać runo leśne (grzyby, jagody, maliny itp.). Wyjątkiem są sytuacje, gdy zostaje wprowadzony jakiś stopień zagrożenia pożarowego (najwyższy, czyli 3. oznacza całkowity zakaz wstępu i rozpalania ognisk nawet w miejscach do tego przeznaczonych) lub zagrożenie epidemiologiczne. Zakaz wstępu do lasu wprowadza nadleśniczy, jeżeli przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki leśnej mierzona o godzinie 9:00 rano jest niższa od 10%. W pozostałych dniach, kiedy nie obowiązują żadne zakazy związane z pożarem lasu lub zagrożeniem epidemiologicznym, warto korzystać z leśnych przyjemności, jednak zawsze trzeba pamiętać o przestrzeganiu podstawowych zasad.
Wchodząc do lasu, przestrzegaj zasad bezpieczeństwa:
- Nie wolno używać ognia otwartego (palić ognisk, rozpalać grilla) poza wyznaczonymi do tego miejscami. Jeśli takich nie ma, trzeba odsunąć się na odległość minimum 100 metrów od granicy lasu.
- Nie powinno się wjeżdżać autem do lasu (zwłaszcza w okresie letnim), a biwakować wolno wyłącznie w miejscach specjalnie oznaczonych.
- Zawsze trzeba czytać to, co znajduje się na tablicach umieszczonych przy dróżkach - są tam informacje na temat możliwych zagrożeń.
- Meteorolodzy apelują, by nie rozpalać ognisk, zwłaszcza w lasach, a także unikać wyrzucania niedopałków papierosów na ziemię lub używania przenośnych kuchenek.
- Straż pożarna wzywa też do przestrzegania rozporządzeń i zakazów, które gminy i miasta mogą wydać w związku z suszą i zagrożeniem pożarowym.
Pożar w Lesie: Gasić czy Uciekać?
Najważniejsze jest bezpieczeństwo nasze i naszych bliskich. Dlatego, gdy zauważymy ogień w lesie, należy bardzo szybko ocenić, czy jest jakakolwiek szansa na jego samodzielne ugaszenie, czy też najlepszym wyjściem jest jak najszybsza ucieczka i jedynie powiadomienie odpowiednich służb (numer alarmowy 112). Jeśli widzimy, że płonie jakiś niewielki fragment ściółki (np. wokół rozpalonego niefrasobliwie ogniska), a ogień dopiero zaczyna się mocniej rozpalać, można podjąć próbę jego ugaszenia. Najważniejsze w takim momencie jest odcięcie dopływu tlenu i można to zrobić za pomocą koca, kurtki czy grubych gałęzi - należy je narzucić na to miejsce, żeby zdusić pożar. Pamiętajmy jednak, by nie gasić zbyt energicznie, gdyż wówczas ogień dostanie silny strumień powietrza i może się nagle rozprzestrzenić. Warto także przysypać żar piachem czy ziemią - to skuteczny sposób i stosunkowo łatwo dostępny w lesie. Jeśli obszar jest zbyt duży, by zdusić płomień w zarodku, a tli się jedynie ściółka leśna, można rozważyć odsłonięcie wokół tego miejsca 20-30 cm pasa ziemi (jeśli jest grupa kilku osób, można to zrobić dość szybko) po to, aby ogień napotkawszy tę przeszkodę nie miał jak się rozprzestrzenić. Oczywiście, nawet jeśli uda nam się zażegnać niebezpieczeństwo, należy o tym zdarzeniu powiadomić straż pożarną.
Co Robić, Gdy Ogień się Rozprzestrzenia?
Jeśli zaskoczy nas pożar lasu, który jest już na tyle duży, że nie ma szans na jego samodzielne powstrzymanie, nie należy uciekać w panice, gdzie nam przyjdzie do głowy, tylko poświęcić kilkanaście sekund na ocenę sytuacji. Najważniejszy jest kierunek wiatru - zawsze uciekajmy w przeciwną stronę, niż wieje! Pamiętajmy, że ogień rozprzestrzenia się bardzo szybko! Najlepiej uciekać w stronę krańca lasu lub zbiornika wodnego (rzeki czy jeziora), a jeśli dzieje się to w górach, zawsze w kierunku doliny (im wyżej, tym więcej dymu i wyższa temperatura). Gdy znajdziemy się w bezpiecznym miejscu, natychmiast należy powiadomić straż pożarną. Gdy zauważymy ogień, liczy się dosłownie każda minuta. Naprawdę nie ma wówczas czasu na szukanie informacji w internecie i wpisywanie w wyszukiwarkę hasła „pożar lasu - co robić”! Dlatego warto poznać zasady zachowania się w takiej sytuacji, by od razu móc reagować prawidłowo. Od tego zależy nasze zdrowie, a nawet i życie, ale czasem możemy również mieć wpływ także na to, jak duży obszar zostanie objęty kataklizmem.
Jak Wezwać Pomoc w Lesie?
W przypadku pożaru lasu, działaj szybko i zgodnie z poniższymi wskazówkami:
- Zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub do Straży Pożarnej 998.
- Podaj swoje dane: imię i nazwisko oraz numer telefonu, z którego dzwonisz.
- Postaraj się jak najdokładniej określić położenie zagrożonego miejsca:
- Jeśli jest to duży las, często znajdują się w nim słupki z numerami (trzeba je podać).
- Jeżeli masz zasięg internetu, odczytaj swoją pozycję z GPS.
- Gdy las znajduje się w pobliżu drogi, podaj nazwy miejscowości, między którymi jesteś oraz numer drogi i jej kilometr (odczytany ze słupka).
- Odpowiedz na wszystkie zadawane przez dyspozytora pytania i rozłącz się dopiero wówczas, gdy dostaniesz potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia.
- Telefon miej w zasięgu wzroku, bo może się zdarzyć, że służby ratunkowe będą potrzebować jeszcze dodatkowych informacji.
Współdziałanie Służb i Społeczności w Prewencji
Nadleśniczowie nadleśnictw Przysucha i Grójec w związku z zaistniałą sytuacją podjęli szereg dodatkowych działań takich jak ponadplanowe patrole pracowników straży leśnej oraz terenowej służby leśnej, spotkania, wymiana informacji i ustalenia z przedstawicielami Komendy Powiatowej Policji w Przysusze, Posterunku Policji w Nowym Mieście, wspólne patrole straży leśnej i policji, intensyfikacja kontroli na granicy lasów państwowych i lasów niepaństwowych. Ponadto gmina Odrzywół wyznaczyła nagrodę za wskazanie sprawcy podpaleń w wysokości 5 tys. złotych. Leśnicy apelują o ostrożność.