Beńkowa Wisznia jako centrum życia rodziny Fredrów
Beńkowa Wisznia, położona w pobliżu Rudek, była miejscem wczesnego dzieciństwa hrabiego Aleksandra Fredry. To właśnie tutaj, w domu rodzinnym, przyszły komediopisarz pobierał nauki pod okiem guwernerów, nigdy nie uczęszczając do szkół publicznych. Jak sam wspominał w swoim dziele Trzy po trzy: „Świat mego dziecinnego i młodocianego wieku cały w Beńkowej Wiszni. Dom tam rodziców moich był to dom prawdziwy polsko-szlachecki, zamożny bez zbytku, cichy a gościnny”.
Rodzice Aleksandra, Jacek i Marianna Fredrowie, sprowadzili się do majątku w 1797 roku. Beńkowa Wisznia wraz z pobliskimi Rudkami stanowiła centrum życia rodzinnego, kulturalnego i gospodarczego rodu. Na miejscu spalonej budowli, staraniem Aleksandra Fredry, wzniesiono nowy pałac. Prace rozpoczęto w 1828 roku, a ukończono w 1835 roku. Pałac w stylu neorenesansowym usytuowano na wzniesieniu, którego stok matka Aleksandra - Marianna Fredrowa - obsadziła dziewięcioma świerkami na pamiątkę swoich dzieci.
Tragedia w Beńkowej Wiszni
Historia majątku naznaczona jest dramatycznym wydarzeniem. 12 stycznia 1806 roku w pożarze dworu w Beńkowej Wiszni zginęła matka Aleksandra Fredry, Marianna Fredrowa. Dla pisarza, który miał wówczas niespełna 13 lat, była to największa trauma dzieciństwa. Aleksander Fredro tak opisywał te dramatyczne chwile:
„Świece po pokojach w Beńkowej Wiszni tlały czerwono… pakowano spiesznie… Dzieci zbite w gromadkę płakały, bo i starsi płakali, a płakali rzewnie. Ojciec opuszczał swój dom, bo przed godziną ostatnim westchnieniem ostatnie dała nam błogosławieństwo najlepsza, najtroskliwsza matka.”
Losy majątku i dziedzictwo pisarza
Po śmierci Andrzeja Fredry (wnuka Aleksandra) w 1898 roku majątek odziedziczyła wdowa Felicja ze Szczepańskich. W 1919 roku pałac sprzedano Małopolskiemu Towarzystwu Rolniczemu, które utworzyło tam Zakład Ogrodniczy zwany Fredrowem. Po 1945 roku w budynku powstała szkoła rolnicza, a obecnie obiekt jest siedzibą Wiszniańskiego Kolegium Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Rolniczego. Warto zaznaczyć, że pałac jest restaurowany przez polskie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Ochrona polskiego dziedzictwa narodowego poza granicami kraju”.
| Wydarzenie | Data |
|---|---|
| Przeprowadzka rodziny Fredrów do Beńkowej Wiszni | 1797 |
| Pożar dworu i śmierć Marianny Fredrowej | 12 stycznia 1806 |
| Ukończenie budowy nowego pałacu | 1835 |
| Sprzedaż pałacu Małopolskiemu Towarzystwu Rolniczemu | 1919 |
Miejsce spoczynku w Rudkach
Rodzina Fredrów spoczywa w krypcie kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Rudkach. Po II wojnie światowej świątynia została zamieniona na hurtownię, co doprowadziło do dewastacji grobowców. Dopiero starania profesora Bogdana Zakrzewskiego w latach 70. i 80. XX wieku pozwoliły na ocalenie pamięci o wybitnym komediopisarzu. We wrześniu 1990 roku odbył się uroczysty ponowny pochówek Aleksandra Fredry i członków jego rodziny w nowym sarkofagu.