Sezon zimowego ogrzewania mieszkań w budynkach wielo- i jednorodzinnych to każdego roku okres zwiększonej ilości interwencji strażaków w domach i mieszkaniach, czyli tam, gdzie teoretycznie powinniśmy się czuć najbezpieczniej. Statystyki Państwowej Straży Pożarnej odnotowują wtedy wzrost liczby ofiar śmiertelnych i osób poszkodowanych. Zagrożenia te wynikają zarówno z bezpośredniego działania ognia, jak i z niewyczuwalnych, lecz śmiertelnych produktów spalania, takich jak tlenek węgla, oraz wszechobecnego dymu.
Cichy Zabójca: Tlenek Węgla (Czad)
Czym jest czad?
Tlenek węgla jest bezbarwnym i bezwonnym, silnie trującym gazem. Tlenek węgla jest gazem niewyczuwalnym zmysłami człowieka, ponieważ jest bezwonny, bezbarwny i pozbawiony smaku. Dostaje się do organizmu przez układ oddechowy, a następnie jest wchłaniany do krwiobiegu, co czyni go niezwykle niebezpiecznym i trudnym do wykrycia bez specjalistycznych urządzeń.
Jak chronić się przed czadem? Czujniki tlenku węgla
W trosce o własne bezpieczeństwo, warto rozważyć zamontowanie w domu czujników tlenku węgla. Urządzenia te nie zapobiegają wprawdzie powstaniu pożaru, ale skutecznie mogą zaalarmować lokatorów o zagrożeniu. Czujniki tlenku węgla wyprodukowane po 30 grudnia 2020 r. przeznaczone do zamontowania w obiektach budowlanych lub ich częściach (m.in. w budynkach i pomieszczeniach mieszkalnych) muszą spełniać wymagania określone w polskiej normie PN-EN 50291-1:2018 oraz być oznaczone znakiem budowlanym B przed wprowadzeniem do obrotu lub udostępnieniem na rynku krajowym. Dlatego decydując się na zakup, należy wybierać wyłącznie produkty, które pozytywnie przeszły proces krajowej oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobów budowlanych z wymaganiami polskiej normy PN-EN 50291-1:2018 przeprowadzony przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowy Instytut Badawczy. Czujniki tego typu należy montować zgodnie z zaleceniami producenta. Montaż większości z nich producenci zalecają na wysokości około 1,5 m od podłogi.
Zapobieganie Pożarom w Domu
Podstawowe zasady bezpieczeństwa
Przyczyny pożarów od lat ciągle się powtarzają. Aby zminimalizować ryzyko, należy przestrzegać podstawowych zasad bezpieczeństwa:
- Nie przechowuj butli z gazem w pomieszczeniach usytuowanych poniżej poziomu terenu (np. w piwnicach).
- Nie stosuj krat w drzwiach i oknach, na klatkach schodowych i przejściach między nimi oraz wyjściach na dach - krata utrudni ewakuację podczas pożaru oraz wydłuży czas oczekiwania na pomoc strażaków. Jeżeli musisz, zakładaj kraty, które można otworzyć od wewnątrz.
- Nie gaś wodą urządzeń elektrycznych, grozi to porażeniem prądem. Staraj się wyciągnąć z gniazdka przewód zasilający.
Domowe czujki dymu to prosty sposób na zabezpieczenie domu przed pożarem. W Polsce co roku, w pożarach domów jednorodzinnych ginie dziesiątki osób. 60-70% przypadków to ofiary zetknięcia z dymami i toksycznymi produktami spalania, takimi jak tlenek węgla, chlorowodór, cyjanowodór. Urządzenia te, wprawdzie nie zapobiegają powstaniu pożaru, ale skutecznie mogą zaalarmować lokatorów mieszkania, w którym powstał pożar. Prosta instalacja i łatwa konserwacja to dodatkowe atuty przemawiające za zainstalowaniem czujki w każdym domu. W Polsce nie ma obowiązku instalowania tego typu urządzeń w domach, tak jak ma to miejsce w niektórych krajach na świecie.
Postępowanie w Przypadku Pożaru i Ewakuacji
Pierwsze kroki podczas pożaru
W przypadku powstania pożaru należy przystąpić niezwłocznie, przy użyciu miejscowych środków gaśniczych, do gaszenia i nieść pomoc osobom zagrożonym. W razie konieczności, należy przystąpić do ewakuacji ludzi i mienia.
Znaczenie rozwagi i organizacji
Panika może być przyczyną niepotrzebnych i tragicznych w skutkach wypadków w trakcie prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych. Dlatego prowadząc jakiekolwiek działania w przypadku powstania pożaru, należy kierować się rozwagą w podejmowaniu decyzji. Celem ewakuacji ludzi jest zapewnienie osobom szybkiego i bezpiecznego opuszczenia strefy zagrożonej lub objętej pożarem. Poza ewakuacją ludzi niejednokrotnie zachodzi konieczność ewakuacji mienia. Celem ewakuacji mienia jest zabezpieczenie cennych przedmiotów oraz ważnych dokumentów przed zniszczeniem lub uszkodzeniem w przypadku pożaru lub innego zagrożenia. Ewakuowane przedmioty i dokumenty należy umieszczać tak, aby nie były narażone na zniszczenie lub uszkodzenie. Działania ewakuacyjne muszą być prowadzone w sposób skoordynowany, nie powodujący utrudnień w innych działaniach.
Niebezpieczeństwa Dymu i Wielkopowierzchniowe Pożary Lasów
Szkodliwe działanie dymu
Dym z pożaru przemieszcza się na znaczne odległości, co prowadzi do gigantycznego zadymienia i utrudnia oddychanie. Gryzący dym może zasłonić słońce i powodować dotkliwe objawy, takie jak szczypanie oczu, nudności oraz coraz cięższe oddychanie. Z minuty na minutę oddycha się coraz ciężej, skóra, włosy i ubrania kompletnie przesiąkają smrodem dymu. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa często wysyła alerty do mieszkańców zagrożonych obszarów, zalecając, aby nie otwierać okien i słuchać poleceń służb ze względu na duże zadymienie.
Wyzwania w walce z pożarami lasów (na przykładzie Puszczy Solskiej)
Pożary lasów, zwłaszcza te wielkopowierzchniowe, stanowią ogromne wyzwanie. Puszcza Solska to rozległy obszar leśny, cenny przyrodniczo z dominacją borów, gdzie drzewostany tworzą głównie sosny. Geograficznie zajmuje część Kotliny Sandomierskiej oraz niewielkie fragmenty Roztocza, o powierzchni ponad 79 tys. ha, położona jest w województwie lubelskim i podkarpackim.
Długotrwały brak opadów, niska wilgotność powietrza oraz wysoka temperatura to główne czynniki zwiększające ryzyko pożarów lasów. W województwie lubelskim często obowiązuje trzeci - najwyższy poziom zagrożenia pożarowego, a wilgotność ściółki waha się w krytycznych przedziałach. Suchy, ciepły wiatr, wiejący w porywach nawet 60 km/h, jest potencjalnym zarzewiem rozprzestrzeniania się ognia i stanowi bardzo duże wyzwanie dla strażaków, błyskawicznie przenosząc ogień na kolejne połacie wysuszonego lasu.
Pożar może mieć charakter mieszany, to znaczy wierzchołkowy i ściółkowy, co zależy od siły i kierunku wiatru. Pożar wierzchołkowy, przenoszący się koronami drzew, jest znacznie trudniejszy do uchwycenia i opanowania, ponieważ nie działają na nim tradycyjne pasy przeciwpożarowe, czyli odcinki przeoranej ziemi. W takich warunkach ogień rozprzestrzenia się znacznie szybciej.
Śmigłowce gaśnicze CH-53 zrzucają wodę na pożar lasu
Skala działań ratowniczych
Walka z żywiołem wymaga zaangażowania setek ratowników i rozbudowanych sił. W działaniach gaśniczych biorą udział strażacy Państwowej Straży Pożarnej, żołnierze Wojsk Obrony Terytorialnej, policjanci i leśnicy. Wspierają ich jednostki lotnicze, takie jak policyjne śmigłowce Black Hawk wyposażone w zbiornik Bambi Bucket o pojemności 3 tys. litrów, śmigłowce i samoloty Dromader Lasów Państwowych. Akcję wspomagają specjalistyczne jednostki, w tym kompanie gaśnicze SMOK z województw oraz Moduły GFFF (zespoły ratownicze przeznaczone do zwalczania wielkopowierzchniowych pożarów lasów). W obliczu dynamicznie zmieniającej się sytuacji, sztaby kryzysowe są przenoszone, aby usprawnić zarządzanie działaniami ratowniczymi.
Tragedia w powietrzu to niestety realne ryzyko; podczas akcji gaśniczej może dojść do wypadku samolotu gaśniczego, w wyniku czego ginie pilot maszyny. Takie wydarzenia podkreślają ekstremalne niebezpieczeństwo pracy służb ratowniczych.
W obliczu dużego zadymienia istnieje możliwość prewencyjnej ewakuacji. Służby informują mieszkańców o takiej opcji, jeśli ktoś czuje się zagrożony i chce opuścić swój dom, choć pełnoskalowa ewakuacja mieszkańców nie zawsze jest zarządzana. Konieczna bywa również ewakuacja zwierząt z zagrożonych przytulisk. Dodatkowo, w celu ochrony zdrowia i życia oraz usprawnienia działań, nadleśnictwa wprowadzają okresowe zakazy wstępu do lasu na terenach objętych pożarem lub dotkniętych jego skutkami.
