Hamulec ręczny, znany również jako hamulec postojowy lub awaryjny, jest kluczowym elementem układu hamulcowego, zapewniającym bezpieczeństwo pojazdu podczas postoju oraz w sytuacjach awaryjnych. Niestety, jego awarie mogą prowadzić do poważnych konsekwencji, włącznie z pożarem samochodu, co pokazał niedawny incydent na autostradzie A4.
Groźny incydent na autostradzie A4
W poniedziałek, 14 lutego, na autostradzie A4, na granicy województw opolskiego i śląskiego, doszło do pożaru samochodu Renault Scenic. Kierująca pojazdem kobieta, podróżująca z dwójką małych dzieci, wykazała się niezwykłą zimną krwią, zjeżdżając z trasy na MOP Proboszczowice. Wszystko wskazuje na to, że przyczyną pożaru była awaria układu hamulcowego.
Około godziny 8:30 strażacy zostali poinformowani o pożarze samochodu osobowego na MOP Proboszczowice. Kiedy dotarli na miejsce, auto stało już w płomieniach. Prowadzącej Renault Scenic kobiecie oraz dwójce podróżujących z nią dzieci udało się opuścić samochód bez obrażeń. Pojazd zaczął płonąć jeszcze w trakcie jazdy, a kobieta, posiłkując się hamulcem awaryjnym, zdołała zatrzymać auto dopiero po przejechaniu parkingu, na terenie zielonym.
Jak wynika z informacji przekazanych przez rzecznika Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Strzelcach Opolskich, Piotra Zdziechowskiego, przyczyną pożaru był najprawdopodobniej zapieczony zacisk hamulcowy, który zablokował okładzinę. W wyniku tarcia i skokowego wzrostu temperatury doszło do stopienia elastycznego przewodu i wycieku płynu hamulcowego, a ostatecznie do zapłonu pojazdu. Gaszenie Renault Scenic zajęło strażakom ze Strzelec Opolskich, Pyskowic i okolicznych OSP około godziny.
Hamulec postojowy - budowa i funkcje
Hamulec postojowy, powszechnie nazywany "ręcznym", to element układu hamulcowego, który umożliwia bezpieczne parkowanie samochodu, zwłaszcza na terenie pochyłym. Jest to również dodatkowe zabezpieczenie, w przypadku pozostawienia auta na samym biegu, który może przeskoczyć, doprowadzając do stoczenia się pojazdu. Hamulec ręczny pozwala także ruszyć pod górę, bez obawy, że auto zsunie się i uderzy w samochód znajdujący się za nim.
Ponadto, w sytuacji awarii standardowego układu hamulcowego, na przykład z powodu utraty płynu hamulcowego, hamulec postojowy umożliwia zatrzymanie pojazdu. Warto pamiętać, że hamowanie z użyciem hamulca postojowego nie powoduje zapalenia się tylnych świateł stop.
Elementy składowe hamulca ręcznego:
- Dźwignia hamulca ręcznego: Umieszczona w kabinie samochodu, w tunelu środkowym, za dźwignią zmiany biegów. W dolnej części dźwigni, pod osłoną, znajduje się mechanizm sterujący oraz śruba regulacyjna. Zaciągnięcie dźwigni uruchamia hamulec.
- Linka hamulca ręcznego: Jest to stalowa, sztywna linka wykonana zgodnie z zasadą cięgna Bowdena, osadzona w otoczce z tworzywa sztucznego, redukującego tarcie. Z zewnątrz cięgno jest okryte pancerzem (osłoną) z elastycznego tworzywa sztucznego. W samochodach mogą być zastosowane dwie linki (każda do jednego koła) lub jedna, która biegnie do rozdzielacza w tylnej części pojazdu, a następnie jest rozdzielana na dwie i przekazywana do każdego koła. Linka odpowiada za zaciąganie i odpuszczanie hamulca ręcznego.
- Sprężyna powrotna: Jest obecna na każdym bębnie lub zacisku hamulcowym i odpowiada za powrót linki do pierwotnego położenia po zwolnieniu hamulca, co sprawia, że hamulec przestaje blokować koła.
- Mechanizm hamulca ręcznego: Element wykonawczy montowany na tylnych kołach. W samochodach z tarczowym układem hamulcowym do zacisków tylnych kół doprowadzone są linki hamulcowe. Po zaciągnięciu dźwigni linka porusza się i powoduje wypchnięcie tłoczka w zacisku. W przypadku zastosowania tarczo-bębnów na tylnej osi, standardowy układ hamulcowy wykorzystuje tarcze.
Objawy awarii hamulca ręcznego
Awarie hamulca ręcznego mogą objawiać się na różne sposoby, wskazując na konieczność wizyty w warsztacie samochodowym. Do typowych objawów należą:
- Konieczność bardzo silnego zaciągnięcia dźwigni: Sprawny hamulec ręczny powinien zatrzymać auto lub zablokować je przy zaciągnięciu dźwigni na trzeciej zapadce. Jeśli wymaga większej siły lub zaciągania do oporu, może to świadczyć o zużyciu.
- Brak działania hamulca: Mimo zaciągnięcia hamulca z pełną siłą, auto stacza się lub nie hamuje.
- Zablokowanie hamulca ręcznego: Całkowity brak możliwości zwolnienia dźwigni hamulca, auto nie może ruszyć lub musi pokonać duży opór tylnych hamulców, aby móc jechać. Może to prowadzić do przegrzania układu hamulcowego i uszkodzenia elementów ciernych.
Przyczyny awarii hamulca ręcznego
Istnieje kilka powodów, dla których hamulec postojowy przestaje działać prawidłowo:
- Korozja: Rdzewienie linki hamulcowej lub blokowanie elementów hamulcowych w zaciskach lub bębnach jest częstą przyczyną awarii. Uszkodzenie zewnętrznego pancerza linki pozwala na dostanie się wilgoci, co prowadzi do korozji metalowej linki.
- Uszkodzone sprężyny powrotne: Z upływem czasu sprężyny ulegają zużyciu i tracą swoją sprężystość, co uniemożliwia zwolnienie hamulca ręcznego. Mogą również zostać mechanicznie uszkodzone, zgięte lub pęknąć.
- Zapieczona dźwignia hamulca ręcznego na zacisku: W sytuacji, gdy dźwignia zamontowana na obu zaciskach ulegnie zapieczeniu, uniemożliwia to zwolnienie hamulca postojowego.
- Zablokowany zacisk: W samochodach z hamulcami tarczowymi może dojść do usterki zacisku hamulcowego.
- Nieużywanie hamulca postojowego: Paradoksalnie, nawet nieużywanie hamulca ręcznego może prowadzić do jego awarii, na przykład przez unieruchomienie mechanizmów.
- Agresywne użycie hamulca ręcznego: Sportowa jazda z częstym i gwałtownym użyciem hamulca ręcznego może przyspieszyć jego zużycie.
- Zerwanie lub zamarznięcie linki: Linka hamulca ręcznego może ulec zerwaniu lub zablokowaniu na skutek zamarznięcia, zwłaszcza w niskich temperaturach.
Naprawa i konserwacja hamulca ręcznego
Naprawa hamulca ręcznego zależy od rodzaju uszkodzenia. Jeśli hamulec nie trzyma i trzeba go zaciągać bardzo wysoko, rozwiązaniem może być regulacja. Polega ona na odpowiednim ustawieniu śruby regulacyjnej w bębnie lub tarczo-bębnie, odpowiadającej za ustawienie stopnia rozparcia szczęk hamulcowych. Druga śruba regulacyjna znajduje się pod maskownicą, przy dźwigni hamulca ręcznego.
W przypadku poważniejszych awarii, takich jak skorodowana linka, uszkodzone sprężyny czy zablokowane zaciski, konieczna jest wymiana uszkodzonych elementów. Jazda z uszkodzonym hamulcem ręcznym jest skrajnie niebezpieczna i może prowadzić do przegrzania układu hamulcowego, a nawet pożaru, jak w opisanym wcześniej przypadku. Regularne kontrolowanie hamulca ręcznego oraz jego prawidłowe używanie są kluczowe dla bezpieczeństwa.
Stan i poprawność działania hamulca ręcznego jest sprawdzana podczas corocznego przeglądu w Stacji Kontroli Pojazdów. Samochód z niesprawnym hamulcem ręcznym nie przejdzie przeglądu.
Kontrolka hamulca na desce rozdzielczej
Kontrolka hamulca najczęściej świeci się z powodu zaciągniętego hamulca ręcznego i ma za zadanie ostrzegać przed rozpoczęciem jazdy. Może być również wywołana przez:
- Uszkodzony przełącznik: Awaria przełącznika wykrywającego zaciągnięcie hamulca.
- Niezupelnie opuszczona dźwignia: Nawet delikatne uniesienie dźwigni może aktywować kontrolkę.
- Zablokowany hamulec: Gdy hamulec ręczny jest zablokowany i nie odpuszcza.
- Niski poziom płynu hamulcowego: Kontrolka hamulca może również sygnalizować zbyt niski poziom płynu hamulcowego w zbiorniczku wyrównawczym.
- Awaria czujnika poziomu płynu: Uszkodzenie czujnika może powodować błędne odczyty.
- Nierówne ciśnienie płynu: Układ hamulcowy jest podzielony na kilka niezależnych linii, a nierównomierne ciśnienie może aktywować kontrolkę.
Jeśli kontrolka świeci się, mechanik powinien sprawdzić cały układ hamulcowy, włączając w to dźwignię, przełącznik, zbiorniczek wyrównawczy, czujnik i poziom płynu hamulcowego. Chociaż hamulec ręczny nie wpływa bezpośrednio na bezpieczeństwo użytkowania samochodu, świecąca się kontrolka może oznaczać awarię innych elementów podstawowego układu hamulcowego, co może być naprawdę niebezpieczne.