Miasto Choroszcz, położone w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Choroszcz. Miejscowość leży nad rzeką Horodnianką i wchodzi w skład aglomeracji białostockiej. Charakteryzuje się również malowniczym położeniem na granicy Narwiańskiego Parku Narodowego.
Zarys Historyczny Choroszczy
Pierwsze ślady obecności człowieka na tym terenie pochodzą z okresu mezolitu. To tutaj, w gęstej roszczy, czyli puszczy, miał znajdować się Święty Gaj. Wojny z XII i XIII wieku na pograniczu polsko-jaćwiesko-ruskim nie wyludniły zupełnie puszcz, a bartnicy, smolarze, bobrownicy i drwale dostarczali miód, smołę, wosk, potaż, drewno i inne dobra.
W końcu XV wieku Choroszcz z włością stała się własnością bojara z Kijowszczyzny, wojewody Iwana Chodkiewicza. Jego syn Aleksander gospodarzył w swych włościach z rozmachem, karczując puszczę, budując młyny, folusze, osadzając osadników z Rusi i Mazowsza. Z czasem w dobrach Chodkiewiczów powstały takie miejscowości jak Ruszczany, Zastawie, Sienkiewicze, Barszczewo, Jeroniki, Żółtki oraz młyny młynarzy Dzikich w miejscowości Dzikie. W 1506 roku Aleksander nadał Choroszcz z włością klasztorowi w Supraślu. Mnisi wznieśli tu cerkiew i otaczali opieką duszpasterską ludność wiary greckiej. W 1507 roku Choroszcz uzyskała prawa miejskie od króla Zygmunta Starego.
W 1533 roku Choroszcz powróciła do Chodkiewiczów. W XVI wieku miasto rozwijało się intensywnie, a z połowy XVI wieku pochodzą pierwsze wzmianki o osadnikach żydowskich. Choroszcz była wówczas centrum okolicznych dóbr, a trakty łączyły ją ze znaczniejszymi ośrodkami Podlasia. Odbywały się tu targi i odpusty, kwitło życie religijne. Pod koniec XVI wieku Choroszcz była miastem liczącym około 200 domów i 1200 mieszkańców. W 1587 roku Anna Chodkiewiczówna wniosła w posagu dobra choroskie Pawłowi Pacowi. Nie jest znany układ przestrzenny miasta w XVI i XVII wieku, ale życie zapewne koncentrowało się w centrum, wokół rynku, gdzie znajdował się kościół, klasztor, cerkiew i dwór Chodkiewiczów.
Tragiczne Wydarzenia: Pożar w 1683 roku
Wiek XVII zapisał się tragicznie w historii kraju - wojny, epidemie i pożary nie ominęły Choroszczy. Pożar w 1683 roku doszczętnie zniszczył miasto - spłonęło 600 domów, klasztor, kościół i cerkiew.
Choroszcz pod Rządami Branickich i Rozwój Przemysłowy
W 1703 roku Choroszcz wraz z przyległymi wsiami została odkupiona przez Stefana Mikołaja Branickiego z rąk generała Jerzego Mniszcha. W 1709 roku dobra choroskie przeszły na własność hetmana wielkiego koronnego Jana Klemensa Branickiego. Miejscowość ta była na tyle urokliwa, że hetman przez wiele lat, z nakładem ogromnych kosztów, budował tu letnią rezydencję. Obok budowanego z rozmachem zespołu Branicki ufundował murowany barokowy kościół z klasztorem dominikanów. Ufundował również szpital - przytułek i unicką cerkiew. Wtedy też zapewne powstał folwark dworski. Ówczesny rynek miejski okalały kościół, klasztor, ratusz z 6 kramami kupców żydowskich oraz bożnica z żydowską szkołą. W 1771 roku miasto liczyło 126 posesji, z czego 43 należały do Żydów.
Po śmierci hetmana dobra choroskie z majątkiem Rogowo otrzymała w dożywocie księżna Izabella Branicka. Do III rozbioru Choroszcz należała do powiatu grodzieńskiego w województwie trockim i stanowiła enklawę w województwie podlaskim. Po III rozbiorze znalazła się w zaborze pruskim, a po pokoju w Tylży w 1807 roku weszła do zaboru rosyjskiego.
Po śmierci księżnej Branickiej dobra choroskie w części nabyła rodzina Komarów, a część włączono do posiadłości Potockich, którzy wkrótce sprzedali je Tadeuszowi Mostowskiemu. Zalążek manufaktury tekstylnej w majątku hrabiny Mostowskiej dał w 1840 roku początek największej w regionie fabryce sukienniczo-kapeluszniczej rodu Moesów i przemysłowej karierze miasteczka. Wraz z rozwojem fabryki zmieniła się również struktura narodowa i wyznaniowa Choroszczy. W 1886 roku z ogólnej liczby 1512 mieszkańców 765 było wyznania mojżeszowego, ponad 300 katolików, około 200 ewangelików (specjalistów niemieckich pracujących w fabryce) i około 200 prawosławnych. W 1839 roku, w ramach restrykcji za udział w powstaniu listopadowym, uległ kasacji zakon dominikanów. Po powstaniu styczniowym w murach klasztoru znalazła się rosyjska szkoła, zamieszkiwał tu także proboszcz parafii prawosławnej. W 1865 roku rozebrano drewnianą cerkiew. Położone nieopodal Choroszczy wzgórze, zwane „Szubienicą”, było miejscem kaźni 11 powstańców z 1863 roku, a przy drodze na Zastawie „carscy” zabili 3 powstańców.
Okres Wojen Światowych i Czasy Powojenne
Wybuch I wojny światowej był kresem działalności fabryki. Z 5000 mieszkańców sprzed I wojny światowej w 1921 roku zamieszkiwało w Choroszczy tylko 2405 osób. Lata międzywojenne to nowy etap w historii miasta. Po agresji niemiecko-słowacko-radzieckiej dokonanej na Polskę 1 września 1939 roku Choroszcz wraz ze szpitalem trafiła w granice ZSRR. W tym czasie część pacjentów ze szpitala psychiatrycznego w Choroszczy przewieziono w głąb Związku Radzieckiego. W wyniku ataku przeprowadzonego 22 czerwca 1941 roku szpital przeszedł z rąk ZSRR w ręce III Rzeszy. Masowe groby w Nowosiółkach kryją 4000 ofiar: cywilów, partyzantów, wielu księży i zakonnic, zamordowanych w latach 1941-1944 w okresie okupacji niemieckiej. Ludność żydowska miasta została wywieziona do getta w Białymstoku, skąd w listopadzie 1943 roku została wysłana do niemieckiego obozu zagłady w Treblince.
Lata powojenne przyniosły Choroszczy m.in. Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Szczepana, cerkiew prawosławną pw. Matki Bożej Opiekuńczej oraz zespół pałacowy Branickich (obecnie pałac, park z lat 1725-63, przekomponowany w 2. poł. XIX w.). Zespół Fabryki Sukna i Kortów Augusta Moesa, wznoszony w miejscu folwarku dawnych dóbr Branickich po kupieniu ich przez Fryderyka Moesa w 1843 roku, obecnie funkcjonuje jako szpital psychiatryczny. Zachowane pawilony fabryczne wznoszono w latach 1890-1910. Do zabytków zalicza się także kaplica cmentarna pw. Zmartwychwstania Pana Jezusa oraz cmentarz żydowski.
Demografia i Gospodarka Gminy Choroszcz
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku, w Choroszczy zamieszkiwało 2405 osób, wśród których 1679 było wyznania rzymskokatolickiego, 135 prawosławnego, 63 ewangelickiego, 72 greckokatolickiego, 450 mojżeszowego i 6 baptystów. Jednocześnie 1954 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 4 białoruską, 44 niemiecką, 390 żydowską, 13 rosyjską i 1 łotewską.
Obszar gminy Choroszcz wynosi 164 km². Z danych wynika, że w ciągu wymienionego okresu najbardziej wzrósł obszar gruntów zabudowanych i zurbanizowanych do potencjalnego inwestowania. Zmniejszył się natomiast obszar gruntów rolnych, które w dalszym ciągu stanowią dominującą pozycję w strukturze gruntowej i stanowią 63,15% ogólnej powierzchni gminy.
Na dzień 31 sierpnia 2006 roku teren miasta i gminy Choroszcz liczył 12 915 mieszkańców, w tym: miasto 5519 mieszkańców (2734 mężczyzn i 2785 kobiet), natomiast gmina liczyła 7396 mieszkańców (3694 mężczyzn i 3702 kobiet). Można zauważyć, że ludność zarówno w mieście, jak i gminie, w okresie ostatnich czterech lat stopniowo wzrastała. Na terenie miasta i gminy zaszły również zmiany w strukturze wiekowej, gdzie zmniejszyła się grupa ludności w wieku przedprodukcyjnym ze wzrostem w wieku produkcyjnym. W latach 2002-2006 na terenie miasta i gminy zawarto łącznie 288 związków małżeńskich. W analogicznym okresie urodziło się 513 dzieci oraz zmarło 608 osób. Jak wynika z powyższego, ludność gminy w wyniku przyrostu naturalnego zmniejszyła się o 95 osób. Pomimo zmniejszenia się przyrostu naturalnego, ludność gminy Choroszcz wzrosła w ciągu 4 lat o 446 osób w wyniku migracji ludności z innych terenów.
Liczba podmiotów gospodarczych działających na terenie miasta i gminy w okresie czterech lat uległa zwiększeniu, zwłaszcza w sektorze prywatnym. Największą dynamikę wzrostu wykazywały podmioty działające w zakresie budownictwa oraz obsługi firm, nieruchomości i ubezpieczeń. Trudnym problemem, będącym zjawiskiem przemian strukturalnych dla znacznej ilości społeczeństwa, jest brak pracy. W ciągu ostatnich czterech lat następuje jednak znaczny spadek bezrobocia.
Gospodarka finansowa gminy Choroszcz w latach 2002-2006 uległa istotnym przeobrażeniom z uwagi na zmianę ustaw stanowiących podstawy prawne finansów gmin. Zmiany i wejście w życie nowych przepisów zwiększyły zakres zadań realizowanych i finansowanych przez gminę. Od 12 listopada 1994 roku zadaniem własnym gmin jest wypłata dodatków mieszkaniowych. Z dniem 1 stycznia 1996 roku gmina Choroszcz przejęła do prowadzenia i utrzymania szkoły podstawowe z terenu miasta i gminy zgodnie z ustawą z dnia 7 września 1997 roku o systemie oświaty. Na utrzymanie szkół w latach 2002-2006 dofinansowano kwotą 19 213 500 zł ponad środki pochodzące z subwencji oświatowej.
Administracja Lokalna i Działalność Samorządu
Na terenie gminy funkcjonują liczne instytucje publiczne i społeczne, w tym: Urząd Miejski, Bank Spółdzielczy, Urząd Pocztowy, Komisariat Policji, pięć szkół podstawowych, Przedszkole Samorządowe, Zespół Szkół, Dom Pomocy Społecznej, Gminna Spółdzielnia „SCh”, Samodzielny Publiczny Psychiatryczny Zakład Opieki Zdrowotnej, trzy apteki, Lecznica Weterynaryjna, Stacja Doświadczalna Oceny Odmian i Ochrony Roślin w Łyskach, Spółdzielnia Inwalidów Głuchych w Nowosiółkach, Spółdzielnia Mieszkaniowa - Lokatorsko Własnościowa, Spółdzielnia Kółek Rolniczych, Zakład Energetyki Cieplnej, Wodociągów i Kanalizacji, Miejsko Gminne Centrum Kultury oraz 10 jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej, a także szereg przedsiębiorstw i zakładów prowadzących działalność gospodarczą.
Łącznie w latach 2002-2006 Rada Miejska w Choroszczy obradowała na 26 Sesjach, na których podjęto 264 uchwały, dotyczące spraw budżetowych, planowania przestrzennego, gospodarki komunalnej, opieki społecznej, szkolnictwa, podatków i opłat lokalnych, wyboru i funkcjonowania rady oraz innych należących do właściwości Rady Miejskiej.
Pracą Urzędu Miejskiego kieruje Burmistrz, przy pomocy zastępcy Burmistrza, Sekretarza i Skarbnika. Burmistrz, inż. Jerzy Ułanowicz, odpowiedzialny jest za praworządne i efektywne funkcjonowanie Urzędu Miejskiego. Sekretarz gminy, mgr Stefan Bielski, odpowiedzialny jest za zapewnienie warunków organizacyjnych umożliwiających sprawne przygotowanie przez referaty projektów aktów prawnych organów gminy, czuwa nad terminowym i zgodnym z prawem załatwianiem spraw obywateli, organizuje kontrolę wewnętrzną. Skarbnik Gminy, Teresa Lenczewska, prowadzi sprawy dotyczące opracowania projektów budżetu i zmian do budżetu oraz zbiorczych sprawozdań finansowych i wykonywania budżetu.
Inwestycje i Remonty w Gminie (2002-2006)
W okresie minionej kadencji na działalność inwestycyjną przeznaczono kwotę 24 551 991 zł. Z realizacji wydatków budżetowych wynika, iż w latach 2002-2006 osiągnęły one wysoką dynamikę wzrostu. Do kluczowych inwestycji i remontów w tym okresie należały:
- Remont w Przychodni Zdrowia w Złotorii (wymiana okien, drzwi, naprawa dachu, zadaszenie).
- Gruntowny remont klatki schodowej i korytarza w Choroszczy oraz adaptacja pomieszczeń I piętra na gabinety położnej i ginekologa.
- Remont pomieszczeń W-C, polegający na wymianie urządzeń wodno-kanalizacyjnych i pracach wykończeniowych.
- Adaptacja pomieszczeń Filii Biblioteki w Barszczewie w budynku Przychodni Zdrowia.
- Montaż ścianki działowej w Przychodni Zdrowia w Złotorii.
- Roboty remontowe w Przychodniach Zdrowia w Złotorii i Konowałach, obejmujące skuwanie tynków, układanie glazury i gresu, oraz drobne naprawy.
- Wykonanie podjazdu dla osób niepełnosprawnych w Przychodni Zdrowia w Choroszczy - 23 922 zł.
- Wymiana drzwi wejściowych w Przychodni Zdrowia w Złotorii - 4392,00 zł.
- Zakup i montaż windy dla osób niepełnosprawnych w Przychodni Zdrowia w Złotorii - 23 180,00 zł.
- Wykonanie ścianki działowej w Przychodni Zdrowia w Konowałach - 739 zł.
- Przeprowadzenie skucia i uzupełnienia odparzonego tynku zewnętrznego oraz naprawa nawierzchni z polbruku w OSP Klepacze.
- Wykonanie remontu starych posadzek, obejmującego wyrównanie podłoża, wykonanie izolacji ciepłochronnej i przeciwwilgociowej oraz wylewki posadzkowej w świetlicy w Izbiszczach. Ogółem powierzchnia remontowanych pomieszczeń to 81,60 m².
- Remont świetlicy w budynku OSP Rogówek, w zakresie przyłączenia budynku do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, wykonania posadzki betonowej i gresu, budowy zaplecza socjalnego.
- Ułożenie placu z polbruku przed OSP w Choroszczy.
- Wymiana pokrycia dachowego w świetlicy OSP w Pańkach, orynnowanie budynku, zadaszenie nad wejściem i oświetlenie zewnętrzne halogenami - 12 744 zł.
- Remont klatki schodowej w budynku komunalnym w Choroszczy przy ul. Sienkiewicza 29, obejmujący układanie gresu, roboty malarskie, wykonanie schodów wejściowych i naprawę drzwi - 4548,00 zł.
- Wymiana zabezpieczenia przedlicznikowego w instalacji elektrycznej w świetlicy w Izbiszczach - 695 zł.
- Remont pomieszczeń biurowych w budynku Urzędu Miejskiego w Choroszczy (pokoje nr 16, 17, 18, kasa, zaplecze kuchenne), obejmujący szpachlowanie i malowanie ścian, wykonanie sufitów podwieszanych, wymianę posadzek, instalacji elektrycznej, grzejników c.o., stolarki okiennej i drzwiowej, wykonanie mebli biurowych.
- Remont pomieszczeń biurowych w Urzędzie Miejskim w Choroszczy (pokoje nr 11, 12, 13, 21, WC I piętra, klatka schodowa wejściowa, korytarz I piętra, kasa), obejmujący demontaż starych ościeżnic, wyburzanie i murowanie ścian, skuwanie tynku, szpachlowanie i malowanie, sufity podwieszane, wymianę posadzek, instalacji elektrycznej.
Bezpieczeństwo i Życie Społeczne: Rola OSP i Lokalne Inicjatywy
Doskonale z egzaminem poradziło sobie łącznie 30 strażaczek i strażaków z terenu Gminy Choroszcz. Z dumą informujemy też, że do grona druhów OSP dołączył kolejny radny - Dariusz Śliwonik, zasilając szeregi OSP Kruszewo. Tym samym mamy już czterech radnych aktywnie zaangażowanych w działania na rzecz bezpieczeństwa i pomocy mieszkańcom: Robert Wardziński (OSP Choroszcz), Piotr Dojlida (OSP Klepacze), Piotr Krajewski (OSP Choroszcz) oraz Dariusz Śliwonik (OSP Kruszewo). To dowód na to, że radni nie tylko podejmują decyzje w sali obrad, ale także realnie działają w terenie, wspierając lokalną społeczność w najważniejszych momentach.
Do Choroszczy można dojechać linią nr 103, którą operuje Komunalny Zakład Komunikacyjny w Białymstoku. Choroszcz znajduje się około 6 km od granic Białegostoku i 13 km od centrum. Do Choroszczy można także dojechać autobusami niskopodłogowymi. W gminie znajdują się m.in. Szkoła Podstawowa w Choroszczy im., Przedszkole Samorządowe im. oraz Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Szczepana.
W Choroszczy aktywnie rozwija się życie sportowe. Istnieją dwie drużyny występujące na co dzień w rozgrywkach ligi gminnej: LZS Choroszcz i Lambada Choroszcz. W sezonie zimowym na boisku wielofunkcyjnym działa lodowisko. W Choroszczy odbywają się również lokalne turnieje. W jednym z nich, 24 drużyny rywalizowały pod nazwami państw, które biorą udział w prawdziwym turnieju. Zawodnicy grali mecze 2 razy po 10 minut. W finale spotkały się Dania z Hiszpanią, a więc odpowiednio drużyna z Izbiszcz z ekipą z Białegostoku. Zwycięzcę wyłoniła dogrywka, w której padły aż cztery gole - wszystkie dla Danii. Taki obrót spraw w prawdziwych Mistrzostwach Europy oznaczałby ogromną niespodziankę i powtórzenie najlepszego wyniku "Duńskiego Dynamitu" z 1992 roku. Emocji nie brakowało także w rozgrywkach w Choroszczy, a poziom, choć amatorski, był dosyć solidny. W turnieju brały udział zespoły amatorskie z Choroszczy, okolic Choroszczy, a także z Białegostoku, a nawet drużyna z Łomży. Każdy zespół losował swoją reprezentację i według schematu prawdziwych Mistrzostw Europy rozgrywane były mecze. I tak np. Portugalczycy to chłopcy z Choroszczy, a Dania to Izbiszcze.