Zaniedbane kominy mogą doprowadzić do tragedii. Rokrocznie w okresie grzewczym dochodzi do licznych pożarów, podtruć, a nawet wypadków śmiertelnych. Rozpoczęty sezon grzewczy przypomina o konieczności regularnych kontroli stanu technicznego urządzeń grzewczych i przewodów kominowych.
Czym jest pożar sadzy w kominie i jakie są jego przyczyny?
Pożar sadzy w kominie to zjawisko, któremu towarzyszy bardzo głośny szum, dudnienie dochodzące z przewodu kominowego, spowodowane trwającą gwałtowną reakcją spalania. Temperatura wewnątrz przewodu kominowego może wtedy przekroczyć 1000°C.
Przyczyny powstawania pożarów sadzy
Pożary sadzy w kominach najczęściej wynikają z niewłaściwego użytkowania urządzeń grzewczych oraz stosowania nieodpowiedniego paliwa. Do głównych przyczyn zalicza się:
- Spalanie mokrego drewna, które generuje znaczne ilości osadów sadzy w przewodzie kominowym.
- Spalanie materiałów niewłaściwych do tego celu, takich jak płyty wiórowe, śmieci, odpady komunalne, tworzywa sztuczne i guma.
- Spalanie węgla w zbyt niskiej temperaturze, co prowadzi do powstawania łatwopalnych osadów.
- Brak regularnego czyszczenia przewodów kominowych od pieców na paliwo stałe.
Jak rozpoznać pożar sadzy w kominie?
Pożar sadzy w kominie można rozpoznać po kilku wyraźnych i charakterystycznych objawach:
- Z okolic komina dochodzą bardzo głośne dźwięki, takie jak szum, trzaskanie czy syczenie, będące efektem intensywnego spalania.
- Podwyższenie temperatury ścian komina, które mogą nagrzewać się do ekstremalnych wartości.
- Wydobywające się z wylotu komina strzelające iskrami płomienie ognia lub jęzory ognia.
- Gęsty, czarny dym oraz intensywny zapach spalenizny.
- Powstawanie pęknięć w kominie.
Skutki pożaru sadzy
Skutki pożaru sadzy w kominie mogą być niezwykle poważne, a w niektórych przypadkach wręcz katastrofalne. Ogień, rozprzestrzeniając się poza komin, może doprowadzić do pożarów budynków oraz podtrucia tlenkiem węgla (czadem), co stanowi poważne zagrożenie dla życia i mienia. Niedrożność komina może również prowadzić do zatrucia czadem.
Film instruktażowy nr 65 – Pożary kominów
Obowiązki właściciela nieruchomości w zakresie kontroli kominów
Regularne przeglądy kominów to nie tylko zalecenie, ale przede wszystkim obowiązek każdego właściciela nieruchomości. Zaniechanie tego może skutkować wysokimi mandatami oraz odmową wypłaty odszkodowania.
Częstotliwość przeglądów i czyszczenia kominów
Obowiązkowa kontrola stanu technicznego przewodów wentylacyjnych, dymowych i spalinowych musi być przeprowadzana przynajmniej raz w roku. Dodatkowo, w zależności od rodzaju paliwa:
- W domach ogrzewanych paliwami stałymi (np. węglem, drewnem), czyszczenie komina powinno być wykonywane przynajmniej raz na kwartał (cztery razy w roku).
- Jeśli w przewodzie kominowym powstają twarde lub krystaliczne osady, konieczne jest specjalistyczne czyszczenie mechaniczne.
Powyższe wymogi nakłada na właścicieli nieruchomości § 34 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 z późn. zm.).
Podstawy prawne obowiązkowych przeglądów
Przepisy prawa budowlanego jasno określają, że przeglądy kominów są obowiązkowe. Zgodnie z art. 62 ust. 1 pkt 1c ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 z późn. zm.), właściciele i zarządcy obiektów budowlanych są zobowiązani do utrzymywania obiektów w należytym stanie technicznym.
Kary i konsekwencje braku obowiązkowego przeglądu kominiarskiego
Mandaty za zaniedbania
Nie warto oszczędzać na przeglądzie kominiarskim, którego koszt wynosi zazwyczaj około 100-200 złotych. Brak obowiązkowego przeglądu może skutkować nałożeniem mandatu karnego w wysokości do 500 zł przez powiatowego inspektora nadzoru budowlanego. Policja i Państwowa Straż Pożarna (PSP) również mają uprawnienia do nakładania mandatów. PSP może wystawić mandat podczas czynności kontrolno-rozpoznawczych, gdy strażak stwierdzi nieprawidłowości z zakresu przepisów przeciwpożarowych.
Przykładem jest interwencja policji i straży pożarnej w jednym z domów na terenie Lęborka, gdzie doszło do pożaru sadzy w kominie. Właścicielka posesji, która nie zadbała o okresowe obowiązkowe czyszczenie przewodu kominowego, została ukarana mandatem karnym.
Odmowa wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela
Brak aktualnego protokołu przeglądu kominowego może mieć poważne konsekwencje finansowe w przypadku pożaru. Większość ubezpieczeń obejmuje zdarzenia takie jak pożar, jednak pod warunkiem, że właściciel nieruchomości przestrzega obowiązujących przepisów prawa budowlanego.
Ubezpieczyciel ma prawo odmówić wypłaty odszkodowania, jeśli udowodni, że pożar był wynikiem zaniedbania obowiązków, np. braku regularnych kontroli komina. Dokumentacja potwierdzająca przeprowadzenie przeglądów okresowych jest kluczowa w procesie uzyskania odszkodowania.
Jak postępować w przypadku pożaru sadzy w kominie?
Natychmiastowe działania
W przypadku pożaru sadzy w kominie kluczowe jest szybkie i zdecydowane działanie zgodnie z zasadami bezpieczeństwa:
- Natychmiast poinformuj straż pożarną, dzwoniąc pod numer alarmowy 998 lub 112, podając dokładny adres.
- Ewakuuj wszystkich domowników i zwierzęta z budynku - nie wracaj po rzeczy osobiste.
- Jeśli jest to bezpieczne, zamknij drzwiczki paleniska i przepustnice powietrza.
- Jeśli to możliwe, wygasić ogień w urządzeniu grzewczym, np. zasypując palenisko solą kuchenną, piaskiem lub używając gaśnicy proszkowej. Ważne jest zamknięcie dopływu powietrza do komina zarówno od dołu (przy piecu), jak i od góry (jeśli to możliwe).
Czego absolutnie nie wolno robić?
Pod żadnym pozorem nie wolno wlewać wody do komina ani do paleniska! Gwałtowne ochłodzenie rozgrzanego przewodu kominowego może spowodować jego rozerwanie, co może prowadzić do rozprzestrzenienia się ognia na cały budynek i stanowić zagrożenie dla mieszkańców i ratowników.
Działania straży pożarnej
Po przybyciu na miejsce strażacy podejmują szereg specjalistycznych działań, które mają na celu opanowanie sytuacji, ochronę budynku oraz zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom:
- W pierwszej kolejności wygaszają piec, eliminując źródło ciepła.
- Wygaszają sadzę od strony wylotu komina lub wyczystki, wykorzystując sita kominowe, piasek, proszek gaśniczy lub bomby proszkowe.
- Monitorują przebieg akcji kamerami termowizyjnymi, aby wykryć żarzące się pozostałości sadzy lub niewygaszone punkty.
- Sprawdzają elementy konstrukcyjne budynku (stropy, belki) w pobliżu komina, aby upewnić się, że ogień nie przeniósł się na inne materiały.
- Monitorują atmosferę w budynku za pomocą mierników wielogazowych, wykrywających m.in. tlenek węgla.
- Na zakończenie akcji sporządzają protokół z informacjami o działaniach i zaleceniami.
Akcja gaśnicza może trwać od kilkudziesięciu minut do kilku godzin. W przypadku, gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie dla mieszkańców, straż pożarna może zdecydować o zamknięciu budynku i ewakuacji lokatorów.
Po ugaszeniu pożaru sadzy
Po ugaszeniu pożaru sadzy nie można od razu wrócić do użytkowania komina. Konieczne jest obowiązkowe sprawdzenie komina przez kominiarza, często z użyciem kamery inspekcyjnej, aby ocenić, czy nie powstały pęknięcia lub inne uszkodzenia. W przypadku poważnych uszkodzeń może być konieczna naprawa lub przebudowa komina. Kierujący działaniem ratowniczym może zalecić wyłączenie urządzenia grzewczego oraz komina z użytkowania do czasu naprawy lub uzyskania pozytywnej opinii kominiarskiej.
Usuwanie sadzy po pożarze wymaga zastosowania odpowiednich metod. W trudniejszych sytuacjach, lub gdy zabrudzenia są rozległe, warto skorzystać z usług firm specjalizujących się w dekontaminacji.
Zapobieganie pożarom sadzy w kominie
Aby zminimalizować ryzyko pożarów sadzy i związanych z nimi konsekwencji, należy przestrzegać kilku podstawowych zasad:
- W urządzeniach grzewczych nie wolno spalać odpadów, takich jak śmieci, tworzywa sztuczne, płyty wiórowe, czy inne materiały nieprzeznaczone do tego celu.
- Używaj tylko suchego, odpowiedniego paliwa (np. suchego drewna, węgla w odpowiedniej temperaturze spalania).
- Przeprowadzaj regularne czyszczenie przewodów kominowych zgodnie z wymogami prawnymi - przynajmniej raz na kwartał dla paliw stałych.
- Wykonuj coroczne przeglądy kominiarskie całej instalacji, potwierdzane protokołem.
Regularne przeglądy i czyszczenie komina pozwalają zapobiec pożarom, zwiększyć efektywność ogrzewania (czysty komin zapewnia lepszy ciąg, niższe zużycie paliwa) oraz zapobiec zatruciu tlenkiem węgla, który może cofać się do pomieszczeń przez niedrożny komin. Warto pamiętać o tym nie tylko, żeby uniknąć mandatu, ale przede wszystkim, by zadbać o własne zdrowie i bezpieczeństwo.