Lokalizacja Pożaru w Działaniach Gaśniczych

Pojęcie lokalizacji pożaru jest kluczowe w straży pożarnej i oznacza moment, od którego pożar lub miejscowe zagrożenie przestaje się rozwijać. Na Stanowisku Kierowania Komendanta (PSK) podaje się informację, że pożar jest opanowany lub zlokalizowany, co oznacza, że dyspozytor wie o tym etapie działań. Jest to podstawowa wiedza przekazywana już na kursach podstawowych dla strażaków. Lokalizacja to chwila, w której dowódca akcji ma pewność, że od danej chwili więcej się już nie spali, chociaż to, co się pali, może palić się nadal. W przypadku miejscowych zagrożeń, moment lokalizacji następuje, gdy czynnik zagrażający został usunięty.

Taktyka Gaszenia Pożarów Samochodów

Podczas akcji gaśniczej, gdy spod maski samochodu wydobywa się dym, pierwszą i najważniejszą zasadą jest nie otwieranie maski samochodu gwałtownie. Może to spowodować gwałtowny wzrost intensywności palenia, a także poparzenie, gdyż ogień może buchnąć na strażaków. Najlepszym środkiem do gaszenia jest sama woda lub woda ze środkiem pianotwórczym. Użycie gaśnicy proszkowej nie jest zalecane, jeśli jest dostęp do wody, ponieważ generuje to większe koszty dla straży pożarnej oraz właściciela, który będzie musiał dokładnie czyścić wnętrze samochodu i usuwać przypalony proszek.

Procedura Gaszenia Komory Silnika

Gaszenie należy rozpocząć od delikatnego uchylenia maski samochodu i wprowadzenia środka gaśniczego przez powstałą szczelinę. W przypadku stosowania wody najlepiej użyć prądu kroplistego. Gdy pożar zostanie zlokalizowany, maskę należy otworzyć w całości i dogasić. Należy także pamiętać o odłączeniu akumulatora.

W sytuacji pożaru komory silnika, zwłaszcza w starszych pojazdach, można rozwinąć linię gaśniczą W52 lub szybkie natarcie (wysokociśnieniowe). Dwóch strażaków powinno założyć aparaty oddechowe. Jeśli aparaty znajdują się w kabinie załogi, to bez problemu ci dwaj rozwiną szybkie natarcie. Jeżeli aparaty nie są w kabinie, to dwóch strażaków zakłada je, a w tym czasie reszta załogi rozwija linię gaśniczą, po czym zaczyna z zewnątrz, prądem kroplistym chłodzić maskę samochodu (jeśli jest zamknięta) lub gasić ogień z pewnej odległości, aby uniknąć wdychania dymu. Rota w aparatach przejmuje linię gaśniczą i kończy gaszenie z bliska. Jeśli maska jest zamknięta, można ją ostrożnie otworzyć, np. posługując się bosakiem sufitowym lub podobnym narzędziem.

Zastosowanie Różnych Środków Gaśniczych i Sprzętu

Koncentracja na oponach jest ważna, gdyż palą się one najdłużej. Jeżeli cieknie benzyna, należy ułożyć poduszkę piany, aby zapobiec wtórnym zapaleniom. Zawsze trzeba sprawdzić, czy pojazd nie posiada instalacji gazowej i w razie potrzeby zakręcić zawory. W przypadku starszych samochodów, np. Polonezów, wiele z nich miało instalacje gazowe.

Użycie gaśnic śniegowych (CO2) do gaszenia pożaru samochodu jest nieuzasadnione ekonomicznie i mało skuteczne. Napełnienie gaśnicy CO2 kosztuje około 20 zł, podczas gdy woda jest darmowa. Poza tym, trudno jest ugasić samochód jedną gaśnicą śniegową, a CO2 jest cięższe od powietrza i ulotni się pod samochód, nie przynosząc pożytku. Próba "wbicia się" prądem kroplistym o małym kącie stożkowym (prawie prąd zwarty) przez wlot powietrza od przodu samochodu również nie ma sensu, ponieważ nie da się uzyskać takiego efektu gaśniczego jak po otworzeniu maski i podaniu środka bezpośrednio do środka.

Do gaszenia samochodów można stosować wodę z niewielką zawartością syntetycznego środka pianotwórczego. Zdarza się również, że stosowany jest system IFEX, choć skuteczność tego urządzenia budzi wątpliwości wśród strażaków. Sensowne zastosowanie IFEX-u bywa rozważane dla motocykli straży pożarnej, które mają za zadanie jak najszybciej dotrzeć do wypadku pomimo korków.

Bezpieczeństwo Strażaków - Aparaty Oddechowe

Pytanie o stosowanie aparatów oddechowych przy gaszeniu samochodów jest zasadne. Wdychanie produktów spalania, wydzielających się podczas takiego pożaru (np. z tworzyw sztucznych), skraca życie. W przypadku wybuchu samochodu (np. zbiornika z gazem), strażak może odruchowo wciągnąć powietrze wraz z ogniem, co prowadzi do poparzeń dróg oddechowych. Według wszelkich prawideł powinno się stosować aparaty oddechowe, jednak w praktyce w Polsce nie zawsze się to spotyka. Należy mieć na uwadze, że zbiornik z gazem w płonącym samochodzie wybucha bardzo rzadko, chyba że instalacja jest bez atestu.

Brak aparatów oddechowych uważa się za problem wynikający z długiej drogi do realizacji pełnego wyposażenia jednostek, zwłaszcza OSP. Założenie aparatów dla dwóch ratowników angażuje dwóch dodatkowych strażaków, co może opóźnić inne działania.

Pożar Samochodu w Warunkach Karambolu

W przypadku karambolu z udziałem wielu samochodów, gdzie jeden z nich zaczyna się palić, a jednostka GBA 2,5/16 jest pierwsza na miejscu i nie ma środka pianotwórczego, pierwszym działaniem jest wezwanie dodatkowych sił i środków. Następnie należy przystąpić do natarcia na płonący samochód. Brak środka pianotwórczego utrudni zabezpieczenie przed ponownym pojawieniem się ognia, ale nie zmienia zasadniczych działań gaśniczych. Równocześnie przeprowadza się rozpoznanie w celu ustalenia, czy i gdzie w samochodach uwięzieni są ludzie. Jeśli w środku nie ma ludzi i inni nie są zagrożeni, można rozważyć inne priorytety. Jeśli jest więcej poszkodowanych, można to zakwalifikować jako wypadek masowy, który rządzi się innymi prawami, gdzie ratowanie osób o wątpliwych szansach przeżycia może ustąpić miejsca tym, których da się uratować. Niemniej jednak, płonący samochód w karambolu musi zostać ugaszony, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się pożaru i wybuchom.

Teoretyczne Podstawy Pożarnictwa

Spalanie to złożony, fizykochemiczny proces wzajemnego oddziaływania materiału palnego (paliwa) i powietrza (utleniacza), charakteryzujący się wydzielaniem ciepła i światła. W zależności od stanu skupienia paliwa wyróżnia się spalanie bezpłomieniowe (heterogeniczne), gdy substancje nie przechodzą w stan lotny, oraz spalanie płomieniowe (homogeniczne), gdy substancje przechodzą w stan lotny (np. drewno, guma, ciecze palne, gazy palne). Szybkość spalania zależy od dyfuzji powietrza do strefy spalania. Wyróżnia się również spalanie kinetyczne, w którym substancja palna jest wstępnie zmieszana z utleniaczem. Zapalenie cieczy następuje, gdy osiągnięte zostanie odpowiednie stężenie par cieczy w otaczającym powietrzu i pojawi się bodziec energetyczny. Gazy palne charakteryzują się największą szybkością spalania i zdolnością do zapalenia.

Strefy Pożarowe i Rozwój Pożaru

Spalaniu towarzyszy wydzielanie dużych ilości ciepła. W pożarze wyróżnia się trzy główne strefy:

• Strefa spalania: Przestrzeń, w której następuje spalanie materiałów palnych (wytworzona faza lotna - płomień). W pożarach wewnętrznych jest ograniczona elementami konstrukcyjnymi.
• Strefa oddziaływania cieplnego: Część przestrzeni wokół strefy spalania, gdzie wydzielające się ciepło stwarza niebezpieczeństwo zmian w sytuacji pożarowej i zagrożenie ludzi.
• Strefa zadymienia: Przestrzeń wypełniona dymem, w której prowadzenie działań jest utrudnione i występuje zagrożenie zdrowia i życia. Jej rozmiary zależą od wielkości pożaru, ilości dymu oraz warunków meteorologicznych. W pożarach wewnętrznych strefa zadymienia tworzy się początkowo powyżej strefy spalania.

Rozwój pożaru to intensyfikacja procesów spalania. Szybkość spalania to ilość substancji palnej spalającej się w jednostce czasu. Temperatura pożaru wewnętrznego jest zmienna i zależy od wielu czynników. W fazie I pożaru materiał ogrzewa otoczenie, powodując rozprzestrzenianie się ognia. Gdy stężenie gazów palnych i temperatura przekroczą pewne wartości, następuje zjawisko rozgorzenia - przejście z lokalnego pożaru do sytuacji, w której palą się wszystkie materiały w pomieszczeniu. W fazie II materiał pali się z niemal jednakową intensywnością; czas trwania tej fazy zależy od dopływu powietrza i ilości materiału palnego.

Mechanizmy Gaszenia i Środki Gaśnicze

Mechanizm przerywania palenia jest skomplikowany i zależy od zastosowanego środka gaśniczego. Działanie środków gaśniczych może być chłodzące, izolujące, rozcieńczające i inhibicyjne.

• Woda: Głównie chłodzi materiał palny w strefie spalania. Posiada wysokie ciepło parowania (2260 kJ/kg). Może również działać izolacyjnie, tworząc parę wodną, która "blokuje" dostęp powietrza do strefy spalania. Dodatek związków chemicznych może zwiększyć jej możliwości pochłaniania ciepła, obniżyć temperaturę krzepnięcia i napięcie powierzchniowe, umożliwiając gaszenie materiałów hydrofobowych. Woda nadaje się przede wszystkim do gaszenia pożarów klasy A (ciał stałych organicznych). Do gaszenia pożarów klas B i C wodą należy używać jej w określony sposób, np. rozproszonym strumieniem. Nie należy stosować wody do gaszenia metali alkalicznych, olejów i innych cieczy palnych o wysokiej temperaturze wrzenia.
• Piany gaśnicze: Wyróżnia się pianę chemiczną i mechaniczną. Piana mechaniczna to koloid powstały ze zmieszania powietrza i wodnego roztworu środka pianotwórczego (proteinowego lub syntetycznego). Działa izolująco, chłodząco i rozcieńczająco, oddzielając materiał palny od utleniacza. Skuteczna jest szczególnie przy gaszeniu pożarów klasy B (cieczy palnych).
• Proszki gaśnicze: Rozdrobnione związki chemiczne otoczone błonką hydrofobową. Działają poprzez inhibicję, czyli przejmowanie energii aktywacji od wolnych rodników odpowiedzialnych za spalanie. Proszki węglanowe dodatkowo obniżają stężenie utleniacza w strefie spalania przez wydzielający się dwutlenek węgla.
• Gazy gaśnicze: Gazy niepalne, nie podtrzymujące palenia i nie wchodzące w reakcje chemiczne z gaszonymi materiałami (np. CO2 w gaśnicach śniegowych).
• Halony: Węglowodory z atomami fluorowców. Skutecznie gaszą pożary grup A, B i C, nie niszcząc urządzeń elektronicznych, precyzyjnych, dzieł sztuki czy archiwów. Ze względu na szkodliwy wpływ na warstwę ozonową, ich stosowanie jest obecnie ograniczone do specjalistycznych dziedzin przemysłu.

Podawanie Środków Gaśniczych

W działaniach straży pożarnej istotne jest skuteczne podanie środka gaśniczego. Wodę podaje się w postaci prądów zwartych i rozproszonych (kropliste i rozpylone). Prądy kropliste i rozpylone odznaczają się wyższą skutecznością gaśniczą dzięki większemu odbiorowi ciepła przez kropelki wody. Ich ograniczeniem jest jednak niewielki zasięg (kilkanaście metrów dla prądów kroplistych, kilka metrów dla rozpylonych). Prądy piany gaśniczej zależą od rodzaju piany; piana ciężka może być podawana na znaczne odległości (do kilkudziesięciu metrów), natomiast zasięg piany średniej jest niewielki (kilka metrów). Proszek gaśniczy jest wyrzucany ze zbiornika pod ciśnieniem sprężonego azotu.

Raportowanie Lokalizacji Pożaru

Czas lokalizacji pożaru to kluczowy element meldunków. Rzadko kiedy czas lokalizacji jest równy czasowi przyjazdu jednostek, zazwyczaj dyżurni dodają od 1 do 5 minut od momentu przybycia na miejsce. Dowódca akcji jest odpowiedzialny za podanie tego czasu. W systemach SWD (System Wspomagania Decyzji) można poprawiać wstępne dane wprowadzone przez dyspozytora. Dowódcy jednostek są często odpowiedzialni za okresowe sprawdzanie bazy meldunków, modyfikowanie czasów, obsad osobowych i uzupełnianie dokumentacji.

Nawet jeśli stodoła objęta jest ogniem w całej kubaturze i pożar nie rozprzestrzenia się, dowódca nie powinien być optymistą, że las 200 m dalej jest bezpieczny. Pożar może nadal się rozwijać, przechodzić w inne fazy, powodować zawalenie konstrukcji, czy emitować ognie lotne. Optymalna sytuacja lokalizacji pożaru ma miejsce, gdy dowódca stwierdza, że wystarczające siły i środki przejęły 100% kontrolę nad rozwojem i rozprzestrzenianiem się pożaru. W przypadku miejscowego zagrożenia, np. wypadku drogowego, lokalizacja następuje, gdy usunięto zagrożenie pożaru i wybuchu pojazdów, a poszkodowanym nic nie zagraża.

Przykładem raportowania lokalizacji jest pożar magazynu hulajnóg elektrycznych w Katowicach 8 kwietnia, gdzie pożar został opanowany o godzinie 21:25, a kierujący działaniem ratowniczym przekazał informację o tzw. lokalizacji pożaru do Stanowiska Kierowania Komendanta Miejskiego. W sytuacjach takich jak te, kierujący działaniem ratowniczym przekazują informację, czy pożar jest zlokalizowany, co jest istotne dla dalszej analizy zdarzenia.

tags: #pozar #zostal #zlokalizowany #pozarnictwo