Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w placówkach edukacyjnych, takich jak zespoły szkolno-przedszkolne, jest kwestią priorytetową, wymagającą regularnego monitorowania i praktycznego doskonalenia. Próbne alarmy przeciwpożarowe połączone z ewakuacją są kluczowym elementem przygotowującym uczniów, nauczycieli i wszystkich pracowników do zachowania odpowiedniego postępowania podczas prawdziwej ewakuacji na wypadek pożaru lub innego zagrożenia. Takie ćwiczenia pozwalają wyrobić prawidłowe nawyki, które w sytuacji realnego zagrożenia zastąpią impulsywną i emocjonalną reakcję.
Podstawy prawne i obowiązki
Kwestie bezpieczeństwa przeciwpożarowego w szkołach nie są regulowane osobnym aktem prawnym. Za źródło niezbędnych regulacji uznaje się przede wszystkim Ustawę z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej oraz Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109 z 2010 r., poz. 719, z późn. zm.). Dokument ten wskazuje dokładnie, za co w kwestii bezpieczeństwa przeciwpożarowego jest odpowiedzialny dyrektor placówki edukacyjnej.
Odpowiedzialność dyrektora i kadry
Dyrektor szkoły lub osoba przez niego wyznaczona odpowiada za przestrzeganie warunków ochrony przeciwpożarowej budynku szkoły oraz za przeprowadzanie próbnych i rzeczywistych ewakuacji. Zgodnie z przepisami, praktyczne sprawdzenie organizacji oraz warunków ewakuacji powinno być wykonane co najmniej raz na rok, nie później niż trzy miesiące po rozpoczęciu roku szkolnego. Obowiązkiem dyrektora jest również zapoznanie kadry oraz uczniów z treścią Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego, która szczegółowo opisuje dokładny przebieg ewakuacji oraz wszystkie inne aspekty związane z ochroną przeciwpożarową budynku szkoły i którą musi posiadać każda szkoła.
Pracownicy sekretariatu mają obowiązek niezwłocznie zawiadomić o zagrożeniu dyrektora szkoły (lub jego zastępcę w przypadku nieobecności) oraz koordynatora BHP.
Podstawy bezpieczeństwa pożarowego w placówkach opieki zdrowotnej – SafetyVideos.com
Sygnalizacja alarmowa
Sygnał alarmowy, który będzie oznaczał rozpoczęcie procedury ewakuacyjnej w szkole, powinien być zaprezentowany kadrze, a następnie uczniom najlepiej na początku roku szkolnego - podczas zbiorowego apelu bądź godzin wychowawczych. Alarm ewakuacyjny najprościej jest sygnalizować, używając dzwonka szkolnego, który powinien być słyszalny z każdej części obiektu. Ważne jest, by sygnał odpowiednio się wyróżniał; najlepiej kilkukrotnie zastosować sygnał ciągły - np. trzy dzwonki po 10 sekund z przerwami trwającymi 5 sekund. Innym rozwiązaniem jest zamontowanie w budynku szkolnym odrębnej instalacji alarmowej, która może być prostym systemem kilku sygnalizatorów akustycznych, emitujących inny dźwięk niż szkolny dzwonek.
W przypadku zagrożenia wymagającego ewakuacji, po sygnale dzwonka, powtarzany jest słowny komunikat.
Przebieg ewakuacji: krok po kroku
Procedura dla nauczycieli
Po usłyszeniu alarmu ewakuacyjnego nauczyciel prowadzący zajęcia jest odpowiedzialny za wyprowadzenie uczniów z sali na miejsce zbiórki i zapanowanie nad nimi. Do obowiązków nauczyciela należy:
- Wyłączenie komputera i zasilania, zgaszenie światła.
- Zebranie rzeczy podręcznych uczniów (jeśli to możliwe i bezpieczne).
- Wyprowadzenie uczniów w zwartej kolumnie, szybkim krokiem, z sali lekcyjnej i budynku szkoły. Grupę prowadzi uczeń wyznaczony przez nauczyciela.
- Przeciwdziałanie panice i niedopuszczanie do zakłócenia porządku.
- Niezwłoczne zgłaszanie przypadków szczególnych, np. przekazanie informacji o uczniach przebywających poza klasą (np. w toalecie).
Na miejscu zbiórki nauczyciel obowiązkowo sprawdza obecność uczniów, składając meldunek wicedyrektorowi (lub koordynatorowi BHP w przypadku jego nieobecności). Po sprawdzeniu obecności nauczyciel zobowiązany jest sprawdzić stan zdrowia uczniów, zwracając szczególną uwagę na zawroty głowy, wymioty, kaszel, ból głowy, chwilowe omdlenia, złamania, potłuczenia itp. Niedopuszczalne jest zezwolenie na rozejście się uczniów do domów bez wcześniejszego powiadomienia rodziców o zdarzeniu.
Rola uczniów i pozostałych pracowników
Uczniowie, nauczyciele oraz wszyscy pracownicy obsługi muszą znać drogi ewakuacyjne i zachować środki bezpieczeństwa. Po usłyszeniu alarmu, wszyscy opuszczają budynek szkoły, kierując się na miejsce zbiórki.
Pracownicy administracji i obsługi pomagają nauczycielom w przeprowadzeniu ewakuacji i opuszczają budynek szkoły jako ostatni. Kontrolują również pomieszczenia inne niż sale lekcyjne, w których mogą przebywać ludzie (np. toalety, szatnie).
Ogólne zasady postępowania podczas ewakuacji
- W trakcie opuszczania budynku należy zadbać o sprawne i szybkie przemieszczanie się w kierunku wyjść ewakuacyjnych, w miarę możliwości prawą stroną klatki schodowej. Umożliwi to swobodne poruszanie się służbom ratunkowym.
- W razie ewakuacji jest bezwzględny zakaz schodzenia do szatni.
- Podstawowym obowiązkiem wszystkich osób przebywających w budynku w przypadku powstania zagrożenia jest współpraca oraz bezwzględne podporządkowanie się poleceniom kierującego akcją ratowniczą. Do czasu przybycia jednostek Państwowej Straży Pożarnej musi on zorganizować ewakuację ludzi i mienia.
- Osoby nie biorące udziału w akcji ratowniczej powinny ewakuować się najkrótszą oznakowaną drogą ewakuacyjną poza strefę objętą pożarem lub na zewnątrz budynku.
- Wchodząc do pomieszczeń lub stref silnie zadymionych, należy przyjmować pozycję pochyloną (jak najbliżej podłogi) oraz zabezpieczać drogi oddechowe prostymi środkami (np. mokrą tkaniną).
- Jeżeli droga ewakuacyjna (zwłaszcza z piętra) w strefie zagrożenia zostanie zablokowana, należy zebrać uczniów w pomieszczeniu najdalej oddalonym od źródła pożaru i, w miarę posiadanych środków oraz istniejących warunków, ewakuować z zewnątrz budynku przy pomocy sprzętu jednostek PSP. O fakcie blokady i odcięciu osób należy wszystkimi środkami powiadomić kierującego akcją.
- Po zakończeniu ewakuacji osób należy sprawdzić, czy wszyscy opuścili poszczególne pomieszczenia. Przy niezgodności stanu osobowego i podejrzeniu, że ktoś pozostał w zagrożonej strefie, należy natychmiast zgłosić ten fakt jednostkom ratowniczym przybyłym na miejsce akcji i przeprowadzić ponowne sprawdzenie pomieszczeń w budynku.
Znaczenie znaków ochrony przeciwpożarowej i ewakuacyjnych
Ochrona przeciwpożarowa w szkole jest możliwa także dzięki odpowiedniemu oznakowaniu. Znaki ochrony przeciwpożarowej mają formę czerwonego kwadratu z białą ramką i grafiką. Istotne są również znaki ewakuacyjne, które prowadzą do dróg, drzwi i wyjść ewakuacyjnych. Ich znajomość przez wszystkich użytkowników budynku jest kluczowa dla sprawnego przebiegu ewakuacji.
Współpraca ze strażą pożarną
Wiele placówek edukacyjnych od wielu lat współpracuje ze strażą pożarną w sprawach związanych z bezpieczeństwem. Często strażacy czuwają nad bezpiecznym przebiegiem próbnych ewakuacji. Po zakończeniu takich akcji, strażacy wyjaśniają na czym polega ich praca, przeprowadzają pokazy udzielania pierwszej pomocy, omawiają wyposażenie sprzętu strażackiego (np. najaśnica, tłumica metalowa, hooligan) i prezentują, co znajduje się w wozie strażackim. Głównym celem takich ćwiczeń i współpracy jest zapoznanie uczniów i pracowników szkoły z praktycznym zastosowaniem procedur oraz z rolą służb ratunkowych w przypadku wybuchu pożaru lub powstania innego zagrożenia dla życia i zdrowia.