Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) – Opis i Zasada Działania

Bezpieczeństwo przeciwpożarowe w obiektach przemysłowych, mieszkalnych i użyteczności publicznej jest jednym z najważniejszych aspektów zarządzania ryzykiem. Jednym z kluczowych elementów systemów ochrony przeciwpożarowej jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP). Jego podstawowym zadaniem jest szybkie odłączenie zasilania instalacji elektrycznej budynku w sytuacji zagrożenia pożarem lub podczas prowadzenia akcji gaśniczej. Rola PWP jest kluczowa w zapobieganiu rozprzestrzeniania się ognia oraz minimalizacji szkód powstałych wskutek pożaru.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to specjalne urządzenie elektryczne przeznaczone do szybkiego i bezpiecznego odcięcia zasilania elektrycznego w całym budynku w sytuacji zagrożenia pożarowego. Jest to urządzenie odcinające dopływ energii elektrycznej do wszystkich obwodów, z wyjątkiem tych, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Zadaniem PWP jest odcięcie dopływu energii elektrycznej do instalacji i urządzeń, które mogą być źródłem zapłonu lub podtrzymywać pożar.

Zasada Działania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

Działanie PWP polega na natychmiastowym odcięciu dopływu prądu do budynku w sytuacji zagrożenia pożarem. Po jego uruchomieniu następuje odłączenie zasilania instalacji użytkowej budynku. W przypadku pożaru instalacja elektryczna może stanowić dodatkowe zagrożenie dla ekip ratowniczych. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu redukuje zagrożenie, jakie mogą generować linie energetyczne znajdujące się pod napięciem. Jest to szczególnie istotne z uwagi na fakt, że najczęściej stosowanym środkiem gaśniczym jest woda, która dobrze przewodzi prąd. PWP eliminuje to ryzyko, chroniąc zarówno służby ratownicze, jak i osoby przebywające w budynku, a także umożliwia bezpieczniejsze prowadzenie akcji gaśniczej.

PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu. Obejmuje to odcięcie dopływu prądu zasilania podstawowego w obiekcie, jak i wszystkich innych rodzajów zasilania, takich jak:

• zasilanie rezerwowe (np. druga sieć, agregat prądotwórczy),
• zasilanie awaryjne (np. systemy UPS - Uninterruptible Power Supply),
• inne układy zasilania (np. instalacje fotowoltaiczne PV - PhotoVoltaic o napięciu AC i DC, magazyny energii).

Działanie to jest kluczowe, jeżeli weźmiemy pod uwagę konieczność funkcjonowania w trakcie akcji gaśniczo-ratowniczej urządzeń niezbędnych, takich jak pompy pożarowe, oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne czy wentylacja pożarowa. Zgodnie z Warunkami technicznymi dotyczącymi instalacji elektrycznych, zawartymi w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury, przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.

Obowiązek Stosowania i Przepisy Prawne

PWP jest wymagany w budynkach i obiektach, w których istnieje podwyższone ryzyko pożaru oraz tam, gdzie przepisy określają obowiązek stosowania takich zabezpieczeń. Obowiązek stosowania PWP wynika z przepisów techniczno-budowlanych, m.in. z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, a także z rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej.

W praktyce wyłącznik ten jest stosowany w obiektach, gdzie istnieje ryzyko pożaru, np. w zakładach produkcyjnych, magazynach, halach przemysłowych, a także w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i użyteczności publicznej. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury dotyczącym warunków technicznych budynków (WT 2021) oraz normami przeciwpożarowymi, PWP musi być stosowany w obiektach takich jak:

• Hale produkcyjne i magazyny z materiałami łatwopalnymi,
• Pomieszczenia techniczne i serwerownie,
• Parkingi podziemne lub garaże wielopoziomowe,
• Budynki użyteczności publicznej o dużym natężeniu ruchu osób,
• Obiekty o zwiększonym ryzyku pożaru, np. laboratoria, stacje paliw, kotłownie,
• Budynki mieszkalne wielorodzinne powyżej określonej wysokości (np. powyżej 12 m), gdzie konieczne jest szybkie odcięcie zasilania w razie pożaru,
• Szpitale i placówki ochrony zdrowia.

W tych miejscach przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest elementem wymogów ochrony przeciwpożarowej oraz warunków technicznych użytkowania budynków. Dodatkowo, w pomieszczeniach z instalacjami o podwyższonym ryzyku iskier, np. kotłownie, serwerownie czy pomieszczenia techniczne, stosowanie PWP jest obowiązkowe ze względu na ryzyko zapłonu. W niektórych branżach, takich jak przemysł chemiczny czy petrochemiczny, wymogi mogą być jeszcze bardziej restrykcyjne i określone w szczegółowych przepisach lub standardach branżowych.

Wprowadzanie PWP do Obrotu i Certyfikacja

Z uwagi na brak normy zharmonizowanej dla PWP, jego wprowadzenie na rynek krajowy wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT) oraz spełnienia krajowych przepisów dotyczących znakowania i certyfikacji. W świetle obowiązujących przepisów i regulacji prawnych, wyroby budowlane oraz urządzenia przeciwpożarowe, w tym Przeciwpożarowy wyłącznik prądu PWP, wprowadza się do obrotu lub udostępnia na rynku krajowym, jeżeli:

• Nadają się do stosowania w obiektach budowlanych w zakresie odpowiadającym ich właściwościom użytkowym i zamierzonemu zastosowaniu, co oznacza, że ich właściwości użytkowe umożliwiają prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie obiektów budowlanych, w których mają być zastosowane w sposób trwały i spełniać podstawowe wymagania, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane [1].
• Są odpowiednio oznakowane poprzez umieszczenie oznakowania CE dla wyrobów objętych normami zharmonizowanymi oraz dla rozwiązań krajowych znakiem budowlanym B dla wyrobów objętych Krajową Oceną Techniczną (KOT), zgodnie z Rozporządzeniem CPR 305/2011 wraz ze zmianami [2] oraz Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym wraz ze zmianami [3].
• Wyrób budowlany jest dopuszczony jednostkowo do użytkowania w konkretnym obiekcie budowlanym zgodnie z art. 10 ust.1 ustawy o wyrobach budowlanych [4].

Należy podkreślić, że dla Przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP) brakuje normy zharmonizowanej, dlatego obowiązuje Krajowa Ocena Techniczna (KOT), a produkty są oznakowane znakiem budowlanym „B”. Ocena właściwości użytkowych PWP, zawarta w KOT, staje się dokumentem odniesienia i stanowi zbiór wymagań, tak jak norma wyrobu dla innych urządzeń przeciwpożarowych.

Procedura Jednostkowego Dopuszczenia

Ustawodawca nie określił szczegółowo, w jakich przypadkach można stosować dopuszczenie jednostkowe. Procedura ta jest niezbędna w szczególnych przypadkach dla nowo powstałych technologii, dla których nie ma wyrobów dostępnych na rynku i wprowadzonych do obrotu. Dzieje się tak, ponieważ z uwagi na szybko powstające i zmieniające się nowe technologie, trudno jest producentom wyrobów budowlanych zachować drogę zgodną z obowiązującymi przepisami, obejmującą badania laboratoryjne, zakładową kontrolę produkcji oraz certyfikację. Wprowadzenie dopuszczenia jednostkowego dla niektórych wyrobów budowlanych ma na celu niehamowanie rozwoju technologicznego.

Jednakże, procedura jednostkowego dopuszczenia nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych, w tym urządzeń przeciwpożarowych, wprowadzonych do obrotu na podstawie przepisów krajowych i oznakowanych znakiem budowlanym „B”. Warunkiem dopuszczenia do jednostkowego zastosowania wyrobu budowlanego, zgodnie z GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych [5], jest, że:

• wyrób nie jest przeznaczony do powszechnego stosowania,
• wyrób nie jest objęty normą zharmonizowaną w rozumieniu rozporządzenia (UE) Nr 305/2011 ani nie jest zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną (analogicznie krajowa ocena techniczna),
• wyrób nie może być produkowany seryjnie, z przeznaczeniem do stosowania powszechnego,
• nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego, tj. nie może być odstąpiony, sprzedany bądź przekazany w celu zastosowania w innym obiekcie budowlanym,
• art. 10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach i dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby, wyprodukowanego dla jednego, konkretnego zastosowania, wymagających często dostosowania urządzeń produkcyjnych do ich wytworzenia.

Systemy Oceny i Elementy Składowe PWP

Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wyznacza jednostki oceny technicznej (JOT), upoważnione do wydawania europejskich ocen technicznych dla grup wyrobów budowlanych. W przypadku urządzeń przeciwpożarowych jest to grupa 10: stałe urządzenia gaśnicze (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, stałe urządzenia gaśnicze, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ognia i dymu oraz do tłumienia wybuchu). Przepisy krajowe w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [3] ustalają grupy wyrobów budowlanych objętych obowiązkiem sporządzania krajowej deklaracji właściwości użytkowych oraz właściwe dla tych grup krajowe systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) został zakwalifikowany do grupy 10 - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne) w krajowym systemie oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych w klasie pierwszej, obejmującej:

• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu - zestawy,
• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu - elementy składowe:
  • urządzenia wykonawcze,
  • urządzenia sygnalizujące,
  • urządzenia uruchamiające.

Warto przyjrzeć się definicjom tych urządzeń:

• Urządzenie uruchamiające (UU PWP): Jest to przycisk zdalnego sterowania PWP, pozwalający na podanie sygnału do urządzenia wykonawczego PWP w celu wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie według zaprogramowanego scenariusza, a także do sygnalizacji stanu dozoru wraz z informacją o stanach urządzeń wykonawczych podłączonych do UU PWP.
• Urządzenie sygnalizujące (US PWP): Sygnalizator optyczny wskazujący jednoznacznie wyłączenie zasilania obiektu za pośrednictwem automatyki urządzenia wykonawczego PWP, informujący o fizycznym przełączeniu styków aparatu wykonawczego PWP.
• Urządzenie wykonawcze (UW PWP): Urządzenie składające się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-3:2021-07 lub wyłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN60947-2:2018-01+A1:2020-06) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą, służącą do mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do obiektu, zabudowaną w obudowie zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe.

Zestaw w tym kontekście to wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako zestaw co najmniej dwóch odrębnych składników, które muszą zostać połączone, aby mogły być zastosowane w obiektach budowlanych (art. 2 pkt 2 rozporządzenia Nr 305/2011), np. Urządzenie wykonawcze UW PWP oraz urządzenie sygnalizacyjne US PWP.

Klasa pierwsza systemów oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych (§4.1 ust 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [3]) oznacza, że działania producenta obejmują określenie typu wyrobu budowlanego oraz prowadzenie zakładowej kontroli produkcji i badań próbek. Ocena i weryfikacja przeprowadzana przez jednostkę certyfikującą obejmuje ocenę właściwości użytkowych wyrobu, wstępną inspekcję zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji, wydanie krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych oraz kontynuację nadzoru, oceny i ewaluacji zakładowej kontroli produkcji.

Wybór, Montaż i Konserwacja PWP

Wybierając odpowiedni PWP, należy uwzględnić:

• prąd znamionowy i wytrzymałość prądową urządzenia,
• typ wyłącznika - ręczny, automatyczny lub hybrydowy,
• stopień ochrony IP dopasowany do warunków środowiskowych,
• możliwość integracji z systemami alarmowymi,
• posiadanie wymaganych certyfikatów i norm.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być dostosowany do instalacji elektrycznej, do której ma być podłączony. Najczęściej mechanizm wyłącznika prądu instalowany jest w rozdzielnicy głównej budynku. Sterowanie nim może być miejscowe lub zdalne. Prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie instalacji PWP wymaga wiedzy technicznej oraz znajomości norm i obowiązujących przepisów.

Instalacja PWP w budynku wymaga odpowiedniego oznakowania oraz umiejscowienia w łatwo dostępnym miejscu. Do sterowania przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu służy przycisk, który znajduje się zwykle w pobliżu wejścia głównego do budynku lub złącza. Przycisk PWP powinien znajdować się w widocznym, dobrze oznakowanym miejscu. Oznakowanie to ma wygląd tabliczki znamionowej z umieszczonym na niej napisem "Przeciwpożarowy wyłącznik prądu". W niektórych wyłącznikach po uruchomieniu zaczyna się świecić zielona dioda LED, która potwierdza zainicjowane działanie. Oznakowanie wyłącznika musi spełniać aktualne normy.

Montaż wyłącznika powinien wykonać wykwalifikowany elektryk zgodnie z projektem i przepisami. PWP musi być regularnie testowany i poddawany przeglądom technicznym - to obowiązek właściciela lub zarządcy budynku. Regularne przeglądy i konserwacja są niezbędne, aby zapewnić niezawodne działanie urządzenia w sytuacji awaryjnej.

Zalety Stosowania PWP

Stosowanie Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu niesie ze sobą szereg istotnych korzyści:

• Zwiększenie bezpieczeństwa osób i mienia - szybkie odcięcie prądu eliminuje ryzyko iskier i zapłonu.
• Minimalizacja szkód pożarowych - ogranicza rozprzestrzenianie ognia przez przewody elektryczne.
• Ochrona sprzętu i instalacji - zapobiega uszkodzeniom urządzeń elektrycznych.
• Spełnienie wymogów prawnych i norm - zgodność z przepisami BHP i przeciwpożarowymi.
• Ułatwienie akcji ratowniczej - pozwala na bezpieczniejsze działania straży pożarnej.

Podsumowanie

• Przeciwpożarowe wyłączniki prądu (PWP) są powszechnie stosowane w obiektach budowlanych i z uwagi na obecne przepisy należy je znakować znakiem budowlanym B (zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku [3]).
• Obecnie na rynku krajowym występują wprowadzone do obrotu i odpowiednio oznakowane znakiem budowlanym „B” Przeciwpożarowe wyłączniki prądu (PWP).
• Nie można zastępować wprowadzonych do obrotu wyrobów certyfikowanych procedurą jednostkowego dopuszczenia. Metoda ta jest możliwa wyłącznie w szczególnych przypadkach zastosowania z uwagi na specyficzne potrzeby obiektu, wszędzie tam, gdzie nie można z przyczyn technicznych zastosować wyrobów certyfikowanych; nie jest to metoda zamienna (patrz: GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych [5]).
• Wprowadzenie do obrotu urządzeń przeciwpożarowych, jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), jest możliwe po:
  • Uzyskaniu Krajowej Oceny Technicznej (KOT),
  • Uzyskaniu Krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych (patrz: Rozporządzenia MIiR z dnia 17 listopada 2016 r. [3]),
  • Wystawieniu przez producenta Krajowej Deklaracji Właściwości Użytkowych (patrz: Rozporządzenia MIiR z dnia 17 listopada 2016 r. [3]).
• Przeciwpożarowy wyłącznik prądu PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu: zasilanie podstawowe (sieć), zasilanie rezerwowe (druga sieć, agregat prądotwórczy), zasilanie awaryjne (UPS) oraz inne zasilanie (PV, magazyny energii).

Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych, a jego prawidłowe wprowadzenie do obrotu i certyfikacja są niezbędne do spełnienia obowiązujących przepisów. Procedura jednostkowego dopuszczenia może być stosowana jedynie w wyjątkowych przypadkach, nie zastępując standardowej ścieżki certyfikacyjnej. W obliczu dynamicznego rozwoju technologii warto śledzić zmiany w regulacjach i dostosowywać rozwiązania do nowych wyzwań.

Bibliografia

1. USTAWA - Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. (Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414).
2. ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY(UE) NR 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG.
3. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY i BUDOWNICTWA z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. 2016, poz. 1966).
4. USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 2019).
5. GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych.
6. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #gazu