Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) – Wymogi i Aprobata

Bezpieczeństwo instalacji elektrycznej w budynku jest jednym z kluczowych elementów ochrony przeciwpożarowej. Jednym z podstawowych elementów systemu ochrony przeciwpożarowej jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP). Jego podstawowym zadaniem jest szybkie odłączenie zasilania instalacji elektrycznej budynku w sytuacji zagrożenia pożaru lub podczas prowadzenia akcji gaśniczej, co zapobiega rozprzestrzenianiu się ognia oraz minimalizuje szkody.

W przypadku pożaru instalacja elektryczna może stanowić dodatkowe zagrożenie dla ekip ratowniczych. Po uruchomieniu przeciwpożarowego wyłącznika prądu następuje odłączenie zasilania instalacji użytkowej budynku, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. PWP, zgodnie z polskim prawem, podlega obowiązkowi certyfikacji.

Obowiązek Stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu

Podstawy Prawne i Ewolucja Przepisów

Obowiązek stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP) jest wprowadzony już od 2002 roku. Wynika to z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami):

• § 183 ust. 2: Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.
• § 183 ust. 3: Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany.
• § 183 ust. 4: Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku.

Niestety, początkowo nie powstały żadne akty wykonawcze normalizujące wymagania dotyczące budowy oraz funkcjonalności PWP. Projektanci opierali się na dostępnych urządzeniach, co prowadziło do braku unifikacji i utrudnień w obsłudze oraz konserwacji.

Obowiązek Certyfikacji PWP

Obowiązek certyfikacji PWP wynika z następujących przepisów prawnych:

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.), które wprowadziło obowiązek certyfikacji PWP. Rocznie wydłużano okres przejściowy, aż do 1 stycznia 2021 r.
• Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2020 r., poz. 2297), które nie wydłużyło wspomnianego okresu przejściowego poprzez nie ujęcie na liście urządzeń, dla których obowiązywał okres przejściowy.

Z dniem 1 stycznia 2021 roku zaczął obowiązywać Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych dla Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu w postaci zestawu oraz jego elementów składowych: urządzenia uruchamiającego, sygnalizującego i wykonawczego. Do 23 marca 2022 r. "prawo było martwe", ponieważ na rynku nie było certyfikowanego wyrobu PWP.

Wymagane Dokumenty Certyfikujące

Zgodnie z rozporządzeniami, dla PWP wymagane są następujące dokumenty certyfikujące:

• Krajowa Ocena Techniczna (KOT) oraz Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych, które wydaje Jednostka Certyfikująca.
• Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych, którą wystawia producent.

PWP został zakwalifikowany do grupy 10 - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne), na który wymagany jest krajowy system oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1. System ten określa działania producenta związane z oceną i weryfikacją stałości właściwości użytkowych wyrobu budowlanego, przeprowadzane przez akredytowaną jednostkę certyfikującą lub laboratorium badawcze.

Świadectwo Dopuszczenia CNBOP i Znak CE

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydanego przez CNBOP, ponieważ nie widnieje na wykazie wyrobów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (DzU z 2010 r. nr 85, poz. 553, z późn. zm.).

Dla PWP nie ma zharmonizowanej normy UE, dlatego znakowanie CE nie jest możliwe.

Dopuszczenie Jednostkowe

W okresie przejściowym wprowadzano PWP na podstawie dopuszczenia jednostkowego zgodnie z art. 10 ust. 1 Ustawy o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881). Artykuł ten znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach, dla wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia ze względu na specjalne, niestandardowe potrzeby, przeznaczonego do jednego, konkretnego zastosowania.

Należy jednak podkreślić, że droga jednostkowego dopuszczenia została wyłączona z możliwości wprowadzenia do obrotu wyrobów budowlanych w postaci PWP w zakresie powszechnie dostępnych urządzeń z certyfikatem stałości właściwości użytkowych, objętych Krajową Oceną Techniczną (KOT) od 23 marca 2022 r. Procedura dopuszczenia jednostkowego nie jest rozwiązaniem zamiennym dla urządzeń dopuszczonych do obrotu i odpowiednio oznakowanych znakiem budowlanym, w tym dla PWP, chyba że wymagane są specjalne niestandardowe wymagania dla urządzenia i/lub obiektu budowlanego, których nie spełnia urządzenie objęte KOT.

Skład i Konstrukcja PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu składa się z trzech komponentów, dla których wymagany jest certyfikat:

• Urządzenie uruchamiające (UU PWP) - przycisk lokalizowany zwykle w pobliżu wejścia do budynku.
• Urządzenie sygnalizujące (US PWP) - sygnalizator potwierdzający wyłączenie prądu.
• Urządzenie wykonawcze (UW PWP) - rozdzielnia elektryczna w oddzielnej obudowie, wewnątrz której dokonywane jest rozłączenie prądu.

Zabudowa PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak "B" wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu CNBOP. Wyjątek może tu stanowić możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej prądu.

Zastosowanie i Integracja PWP

Wymagania dla Obiektów

Certyfikowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować we wznoszonych oraz modernizowanych obiektach. Obowiązek ten powstał od 1 stycznia 2021 r. Jeśli dokumentacja projektowa przewidywała zastosowanie PWP na podstawie §183 WT, to zmiana polega wyłącznie na tym, że dla wyrobu o tej samej nazwie i funkcji w obiekcie powstał dodatkowy obowiązek certyfikacji.

Kluczowe jest to, że projekt budowlany nie określa zasad formalnych wprowadzania wyrobów do stosowania, a tylko wskazuje ich rodzaj, wymagane własności użytkowe i oczekiwane funkcje, a tym samym data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma żadnego znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek.

PWP należy również stosować w obiektach będących w trakcie budowy lub modernizacji, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę, co zostało potwierdzone w "Dzienniku budowy".

PWP w Scenariuszu Pożarowym

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu z certyfikatem jest przystosowany do współpracy z SSP (System Sygnalizacji Pożaru), Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy BMS budynkowym. Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia.

Zastosowanie przy Fotowoltaice

Jeśli instalację fotowoltaiczną (PV) zastosowano w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³, PWP jest obowiązkowy. W innych przypadkach stosowanie PWP zależy od uznania projektanta.

Multiplikacja Urządzeń PWP

Multiplikowanie poszczególnych urządzeń PWP, np. do celów ochrony wielu obiektów w jednym systemie, jest kwestią projektową i jest dopuszczalne.

Konserwacja PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe, musi być okresowo konserwowany. Konserwację PWP reguluje §3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., w myśl którego czynności takie należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w:

• Polskich Normach.
• Dokumentacji Techniczno-Ruchowej - opracowanej przez producenta.
• Instrukcji obsługi - opracowanej przez producenta.
• W okresach ustalonych przez producenta (nie rzadziej niż 1 raz w roku).

Wynika z tego, że producent w instrukcji obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw. Nie każdy elektryk z uprawnieniami może konserwować PWP.

Praktyczne Doświadczenia z Odbiorami PWP

W praktyce, kwestia odbiorów przeciwpożarowych wyłączników prądu przez Państwową Straż Pożarną (PSP) bywa zróżnicowana i zależna od lokalnych komend PSP oraz inspektorów. Obecnie na rynku dostępne są certyfikowane zestawy PWP, m.in. Cerbex, D+H oraz Eaton, które są standardowo akceptowane przez PSP.

Prefabrykowane samodzielnie szafki z wyłącznikami, np. Legrand DPX3-I 125 HP wraz z przyciskiem Spamel PWP1, mimo posiadania certyfikatów CNBOP dla poszczególnych komponentów, napotykają na trudności podczas odbiorów, gdyż PSP preferuje gotowe, certyfikowane zestawy lub dopuszczenia jednostkowe.

Niejednolitość interpretacji i brak oficjalnych, pisemnych potwierdzeń stwarzają problemy. Dopuszczenia jednostkowe są możliwe, ale według PSP tylko w szczególnych przypadkach, a standardowe obiekty powinny korzystać z certyfikowanych zestawów. Zgodnie z informacjami od Komendy Głównej PSP, naczelnicy wydziałów prewencji zostali przeszkoleni w zakresie tego, co może być odbierane, a co nie. Oznacza to, że dziś samodzielnie prefabrykowane zestawy, takie jak sam DPX z przyciskiem, są zazwyczaj odrzucane podczas odbiorów.

Warto przed realizacją inwestycji rozeznać się, jak wygląda podejście w danej komendzie miejskiej/powiatowej PSP. Umówienie się do wydziału prewencji i rozmowa z funkcjonariuszem odpowiedzialnym za odbiory może pomóc w wyborze rozwiązania, które zostanie odebrane bez późniejszego uzupełniania dokumentów.

Co do montażu i przeglądów urządzeń, np. Cerbex, wymagania są mniej restrykcyjne niż na początku, a na rynku pojawiły się alternatywne rozwiązania. Ważne jest jednak, aby przestrzegać zaleceń producenta dotyczących instalacji i konserwacji, aby nie utracić gwarancji.

tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #aprobata #wo