Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) – rola, zasady działania i wymogi

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to kluczowe urządzenie w systemie ochrony przeciwpożarowej budynków. Jego głównym zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa podczas akcji gaśniczej poprzez szybkie i kontrolowane odcięcie dopływu energii elektrycznej.

Definicja i cel działania PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy do urządzeń ochrony przeciwpożarowej (ppoż.), które służą do zapobiegania powstawaniu, wykrywania oraz zwalczania pożarów lub ograniczania ich skutków. W razie pojawienia się ognia umożliwia on odłączenie dopływu prądu i bezpieczne prowadzenie akcji gaśniczej.

Zgodnie z wymaganiami, PWP powinien odcinać dopływ energii elektrycznej do wszystkich odbiorników, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może spowodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego. Wyjątek stanowią źródła zasilające urządzenia elektryczne, które muszą funkcjonować w czasie pożaru.

Podstawy prawne stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów dwóch kluczowych rozporządzeń:

• Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, które definiuje urządzenia przeciwpożarowe.
• Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065), gdzie w §183 ust. 3 określono funkcję i miejsce instalowania PWP.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.

Wymogi dotyczące lokalizacji i oznakowania

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany. Musi on posiadać tabliczkę z napisem: „Przeciwpożarowy wyłącznik prądu”, aby był jednoznacznie identyfikowalny dla służb ratunkowych.

Budowa i komponenty PWP

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu składa się z trzech głównych komponentów, dla których wymagany jest certyfikat:

1. Urządzenie wykonawcze (UW PWP): Zazwyczaj jest to rozłącznik lub wyłącznik stanowiący element mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do budynku. Jest umieszczony w oddzielnej obudowie i instalowany w pomieszczeniu technicznym, w złączu kablowym lub przy wejściu do budynku.
2. Urządzenie uruchamiające (UU PWP): Przycisk sterowania zdalnego PWP, lokalizowany zwykle w pobliżu wejścia do budynku, pozwala na podanie sygnału łącznikiem mono- lub bistabilnym do automatyki PWP lub bezpośrednio na cewkę urządzenia wykonawczego PWP.
3. Urządzenie sygnalizujące (US PWP): Sygnalizator optyczny (np. LED) wskazujący jednoznacznie wyłączenie zasilania w budynku poprzez świecenie ciągłe. Sterowany jest za pośrednictwem automatyki PWP lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wykonawczego PWP.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu CNBOP. Wyjątek może tu stanowić możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może przyczynić się do poprawy ergonomii rozdzielni przeciwpożarowej.

Przykładowe rozwiązania PWP

Zestaw DH-PWP-1

Zestaw przeciwpożarowego wyłącznika prądu typu DH-PWP-1 składa się z urządzenia wykonawczego (UW PWP) i urządzenia sygnalizującego (US PWP). Może on współpracować z dostępnymi na rynku urządzeniami uruchamiającymi (UU PWP), wprowadzonymi do obrotu zgodnie z zapisami Rozporządzenia MIiB.

Zestaw DH-PWP-1 powinien być używany w obiektach, wobec których istnieje wymóg stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Uzupełniony o zewnętrzny ręczny przycisk uruchamiający stanowi kompletne rozwiązanie, pozwalające na wyposażenie budynku w certyfikowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu, dostosowany do wymagań i parametrów technicznych zawartych w projekcie urządzenia przeciwpożarowego, wykonanym i uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń pożarowych.

Ręczny przycisk uruchamiająco-sygnalizujący PWP1

Ręczny przycisk uruchamiająco-sygnalizujący PWP1 może być stosowany jako „Przeciwpożarowy wyłącznik prądu” pod warunkiem umieszczenia nad nim odpowiedniej tabliczki. Przycisk z podwójną sygnalizacją LED daje możliwość informacji o:

1. Dioda zielona - stan uruchomienia wyłącznika.
2. Dioda czerwona - stan dozoru (wyłącznik załączony).

W momencie zbicia szybki czerwona dioda powinna zgasnąć, a zapalić się zielona dioda, informująca o uruchomieniu wyłącznika. Zielona dioda powinna być zasilana z osobnego źródła zasilania, najlepiej sprzed wyłącznika.

Zasada działania i typy wyzwalaczy

Zasilanie niezbędne do zadziałania wyłącznika pobierane jest za pośrednictwem przerzutnika faz, mającego na celu zapewnienie energii do zadziałania wyzwalacza nawet po zaniku napięcia na jednej lub dwóch fazach. Dopuszcza się wykorzystanie wyzwalaczy 230VAC lub 24V (napięcie 24V stanowi zwiększony poziom bezpieczeństwa obsługi). Przy wykorzystaniu wyzwalaczy 230V do urządzenia uruchamiającego doprowadzone jest napięcie 230V, dlatego też styk urządzenia uruchamiającego oraz lampki sygnalizacyjne muszą być dostosowane do pracy z takim napięciem.

Wyróżnia się dwa główne typy wyzwalaczy:

• Wyzwalacz wzrostowy - powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego PWP w przypadku podania napięcia zasilającego na cewkę wyzwalacza.
• Wyzwalacz zanikowy - powoduje otwarcie styków urządzenia wykonawczego w przypadku zaniku lub obniżenia się napięcia poniżej wartości dopuszczalnej przez cewkę wyzwalacza.

Tory prądowe

Przy wyborze torów prądowych należy uwzględnić wybrany typ (A lub B) wyłącznika:

Minimalna ilość przewodów potrzebnych do podłączenia wyłącznika (wersja z 2 LEDami):

• 2 ledy + 3 styki - min. 7 przewodów
• 2 ledy + 2 styki - min. 6 przewodów

Rozwiązania sterowania i nadzoru PWP

Rozwiązanie podstawowe

Urządzenia uruchamiające PWP są połączone równolegle, co powoduje, że naciśnięcie dowolnego z nich wyłącza urządzenie wykonawcze i w rezultacie odcina napięcie zasilające budynek. Urządzenie sygnalizacyjne w postaci sygnalizatora LED sterowane jest z wyjść modułu lub bezpośrednio ze styków krańcowych urządzenia wyłączającego, odzwierciedlając jego stan.

Jest to rozwiązanie najprostsze, nieposiadające kontroli nad instalacją sterującą, co powoduje konieczność wzmożonych prac konserwacyjno-serwisowych. Zalecane jest dla obiektów ze stałą obsługą techniczną oraz możliwością czasowego wyłączenia zasilania budynku w celu testowania instalacji.

Rozwiązanie zaawansowane (z modułem MKIN-PWP)

Rozwiązanie to jest preferowane do rozległych i skomplikowanych obiektów przemysłowych, budynków biurowych oraz użyteczności publicznej, gdzie czasowe wyłączenie zasilania budynku do celów testowych jest niemożliwe lub bardzo utrudnione. Zwiększenie bezpieczeństwa polega na zastosowaniu modułu kontrolno-sterującego MKIN-PWP.

Moduł MKIN-PWP natychmiast po wykryciu uszkodzenia przewodu pomiędzy urządzeniem uruchamiającym a urządzeniem wykonawczym wysyła sygnał o uszkodzeniu do systemu nadrzędnego, np. SSP (System Sygnalizacji Pożaru) i/lub BMS (Building Management System).

Zadaniem modułu MKIN-PWP jest:

• Kontrola ciągłości przewodu do urządzenia uruchamiającego.
• Sterowanie wyzwalaczem zanikowym lub wzrostowym.
• Odliczanie czasu opóźnienia do wyłączenia w przypadku współpracy z systemami UPS oraz wejściem zezwalającym na wyłączenie.
• Współpraca z integratorem lub centralą sterującą, pozwalająca na zdalne wyłączenie zasilania.

Dodatkowo, moduł MKIN-PWP posiada wyjścia realizujące funkcje takie jak sygnał wyłączający do następnej sekcji wyłącznika, sygnalizacja uszkodzenia modułu do systemów nadrzędnych, sygnalizacja zadziałania urządzenia wykonawczo-sygnalizującego oraz sygnał wyłączający do systemów UPS.

Cała automatyka sterująco-sygnalizująca zasilana jest z zasilacza buforowanego, co zapewnia ciągłość dostawy energii do części sygnalizacyjno-sterującej nawet w przypadku zaniku zasilania sieciowego. Akumulator współpracujący z zasilaczem buforowanym jest dobrany tak, aby zapewnić ciągłość dostawy energii na minimum 30 minut w przypadku zaniku zasilania przed wyłącznikiem PWP.

Moduł MKIN-PWP umożliwia połączenie z systemami integracji/integratorami lub innymi systemami wizualizacji za pośrednictwem interfejsu RS485 (protokół BacNET MS/TP) lub innych protokołów (np. Modbus) przy wykorzystaniu opcjonalnego sterownika konwertującego protokoły. Moduł urządzenia wykonawczo-sygnalizującego może być wyposażony w sterownik programowalny z dodatkowymi modułami wejść/wyjść oraz opcjonalnym switchem komunikacyjnym. Może stanowić integralną część zasilacza CX1604, rozdzielnicy przeciwpożarowej lub element autonomiczny.

Wymogi certyfikacyjne i dokumentacja

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) podlega obowiązkowi certyfikacji zgodnie z:

• Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.), które wprowadziło obowiązek certyfikacji PWP.
• Rozporządzeniem Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniającym ww. rozporządzenie (Dz.U. z 2020 r., poz. 2297), które nie wydłużyło okresu przejściowego, co oznacza, że obowiązek certyfikacji stał się wiążący od 1 stycznia 2021 r.

Wymagane dokumenty certyfikujące dla PWP to:

• Krajowa Ocena Techniczna
• Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych - wydawane przez Jednostkę Certyfikującą.
• Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych - wystawiana przez producenta.

Certyfikacja dotyczy wszystkich trzech komponentów PWP: urządzenia uruchamiającego UU PWP, urządzenia sygnalizującego US PWP oraz urządzenia wykonawczego UW PWP.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydanego przez CNBOP, ponieważ nie widnieje na wykazie wyrobów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 kwietnia 2010 r. Nie ma dla niego również zharmonizowanej normy UE, więc znakowanie CE nie jest możliwe.

Data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma żadnego znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek, ponieważ projekt budowlany jedynie wskazuje rodzaj, wymagane własności użytkowe i oczekiwane funkcje PWP.

Zastosowanie PWP w różnych obiektach i scenariuszach

Certyfikowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować zarówno w nowo wznoszonych, jak i modernizowanych obiektach, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę, co zostało potwierdzone w „Dzienniku budowy”.

PWP jest przystosowany do współpracy z systemami takimi jak SSP, Integrator, Centrala Sterująca urządzeniami przeciwpożarowymi czy BMS. Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu pożarowym, to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia.

W przypadku montażu instalacji fotowoltaicznej w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³, zastosowanie PWP jest obowiązkowe. W innych przypadkach jego użycie zależy od uznania projektanta. Możliwa jest również multiplikacja poszczególnych urządzeń PWP w celu ochrony wielu obiektów w ramach jednego systemu, co jest kwestią projektową.

Konserwacja przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe, musi być okresowo konserwowany. Konserwację należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach, Dokumentacji Techniczno-Ruchowej oraz Instrukcji obsługi opracowanych przez producenta, w okresach ustalonych przez producenta, jednak nie rzadziej niż raz w roku.

Tylko podmioty upoważnione przez producenta (wskazane w Instrukcji obsługi) mogą wykonywać okresowe przeglądy i naprawy PWP.

tags: #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu #w #trojmiasto