Hydranty wewnętrzne to kluczowe urządzenia przeciwpożarowe, których obecność w budynkach jest powszechna, choć ich faktyczne użycie bywa rzadkie. Stanowią one ważny element ochrony przeciwpożarowej, przeznaczony do gaszenia pożarów w zarodku (grupy A) oraz dogaszania pogorzelisk, w sytuacjach, gdy gaśnica okazuje się niewystarczająca. Hydrant wewnętrzny to wąż z prądownicą, podłączony do zaworu, do którego dopływa woda pod odpowiednim ciśnieniem, umieszczony na wewnętrznej sieci wodociągowej.
Rodzaje hydrantów wewnętrznych i ich konstrukcja
Wyróżnia się trzy główne rodzaje hydrantów wewnętrznych, które różnią się średnicą węża, a co za tym idzie, wydajnością oraz konstrukcją. Są to hydranty o średnicy wewnętrznej węża wynoszącej 25 mm (DN 25), 33 mm (DN 33) oraz 52 mm (DN 52).
Węże półsztywne (DN 25 i DN 33)
Hydranty DN 25 i DN 33 wyposażone są w węże tzw. półsztywne. Charakteryzują się one elastycznością, jednocześnie zachowując wystarczającą sztywność, aby ich zwinięcie w krąg nie zamykało przekroju. Ta cecha jest niezwykle przydatna, ponieważ pozwala na wyciągnięcie ze zwijadła jedynie potrzebnego odcinka węża, bez ryzyka jego splątania czy załamania. Dzięki temu woda płynie przez cały, maksymalny przekrój węża, co eliminuje szkodliwe spadki ciśnienia i wydajności. Węże te są przechowywane w szafkach hydrantowych na uchylnych zwijadłach, które w razie potrzeby wychylają się poza lico szafki. Wąż jest połączony z zaworem przez elastyczne złącze, a bęben zwijadła jest obrotowy, co zapobiega ukręceniu węża.
Węże płasko składane (DN 52)
W przypadku hydrantów DN 52 stosuje się węże płasko składane. Gdy nie ma w nich wody, są one całkiem wiotkie i zamykają swój przekrój całkowicie. Chociaż technicznie możliwe jest wyprodukowanie ich w wersji półsztywnej, użytecznie długi odcinek takiego węża zajmowałby zbyt wiele miejsca. Mimo że węże płasko składane są bardziej kłopotliwe w użyciu - wymagają całkowitego rozwinięcia przed podaniem wody i dbałości o brak załamań - ich trudność rekompensuje znacznie większa wydajność. Przy odpowiednim ciśnieniu hydrant DN 52 podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant DN 25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant DN 33.
Przeznaczenie i zastosowanie hydrantów wewnętrznych
Rodzaje hydrantów wewnętrznych różnią się przeznaczeniem, odpowiadając na specyficzne zagrożenia pożarowe w różnych typach obiektów:
- Hydranty DN 25 są przeznaczone dla budynków zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (określanych skrótem ZL), w tym obiektów użyteczności publicznej, takich jak szkoły, banki czy sklepy.
- Hydranty DN 33 montuje się w garażach, gdzie mamy do czynienia z pożarami intensywnymi, lecz o ograniczonej powierzchni.
- Hydranty DN 52 stosuje się w budynkach przemysłowo-magazynowych (PM). W magazynach i obiektach przemysłowych, gdzie wykrycie pożaru nie zawsze jest natychmiastowe, a znaczne nagromadzenie materiałów palnych może prowadzić do intensywnych i trudno dostępnych pożarów, użycie hydrantu DN 52, dostarczającego dużą ilość wody, jest jak najbardziej wskazane. Zawory hydrantowe DN 52 są często montowane z myślą o wygodzie i szybkości działania strażaków.
Wymagania ciśnieniowe i wydajność
Prawidłowe działanie hydrantu jest ściśle uzależnione od odpowiedniego ciśnienia wody. Przepisy określają zakresy ciśnienia dla poszczególnych typów hydrantów:
- Dla hydrantów DN 25 ciśnienie na zaworze powinno mieścić się w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów).
- Dla hydrantów DN 33 i DN 52 dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów).
Różnica ta wynika z praktycznych względów - węższy wąż hydrantu DN 25 jest łatwiejszy do kontrolowania nawet przy dużym ciśnieniu, natomiast grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów stają się niemożliwe do opanowania przez jedną osobę. Minimalne ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze DN 52 nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa, aby zapewnić wymaganą wydajność.
Lokalizacja i zasięg hydrantów
Hydranty wewnętrzne powinny być rozmieszczone w taki sposób, aby swoim zasięgiem obejmowały całą powierzchnię budynku. Oznacza to możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde miejsce w nim. Dla hydrantów DN 25 i DN 33 maksymalny zasięg wynosi do 30 m długości węża plus 3 m efektywnego zasięgu stożkowego prądu wody.
W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji. Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń. Zawory odcinające hydrantów wewnętrznych muszą być umieszczone na wysokości 1,35 ± 0,1 m od poziomu podłogi. Przed hydrantem należy zapewnić dostateczną przestrzeń do swobodnego rozwinięcia linii gaśniczej.
Wymogi prawne dotyczące stosowania hydrantów
Stosowanie hydrantów wewnętrznych nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów, a zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar, które wzrasta wraz z wielkością i wysokością budynku, liczbą przebywających w nim osób lub ilością materiałów palnych. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów oraz Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, ustalono następujące kryteria:
- Kategorie zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL V: Hydranty są wymagane, gdy strefa pożarowa przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku.
- ZL I: Pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami (np. dyskoteki, kina, teatry).
- ZL II: Budynki przeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się (np. przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej).
- ZL V: Budynki zamieszkania zbiorowego, np. hotele, internaty.
- Kategoria zagrożenia ludzi ZL III: Wymagania są zróżnicowane wysokościowo-powierzchniowo. Hydrant jest wymagany, jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m².
- Hydranty DN 33 (garaże): W garażach jednokondygnacyjnych, zamkniętych, hydranty należy stosować, gdy są przeznaczone dla więcej niż 10 stanowisk postojowych.
- Hydranty DN 52 (budynki przemysłowo-magazynowe PM): Obowiązek stosowania wynika z dwóch kryteriów: gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej (graniczne wartości 500 lub 1000 MJ/m²) oraz powierzchni tej strefy (100 lub 200 m²). Kryteria te występują w kombinacjach mających logiczne uzasadnienie. Zawory hydrantowe DN 52 stosuje się również w budynkach wysokich i wysokościowych, w tym do ochrony stref ZL IV.
Obsługa hydrantów wewnętrznych
Choć użycie gaśnicy jest zazwyczaj szybsze i bezpieczniejsze w pierwszej fazie pożaru, w przypadku jego rozwoju, hydrant wewnętrzny staje się niezbędny. W przeciwieństwie do gaśnicy, której obsługa jest możliwa przez jedną osobę, efektywne użycie hydrantu, zwłaszcza DN 52 z wężem płasko składanym, wymaga co najmniej dwuosobowej obsługi. Należy najpierw całkowicie rozwinąć wąż, aby zapobiec jego zapętleniu pod wpływem ciśnienia wody, po czym jedna osoba celuje prądownicą w ogień, a druga odkręca zawór.
W przypadku węża półsztywnego, choć jedna osoba mogłaby sobie poradzić, jest to znacznie mniej wygodne i obciążające, ponieważ wymaga uruchomienia zaworu, a następnie ciągnięcia węża z wodą. Węże półsztywne z prądownicą bez własnego zaworu mogą powodować niekontrolowany wypływ wody przed dotarciem do ogniska pożaru.
Dodatkowo, przed rozpoczęciem gaszenia pożaru wodą, należy bezwzględnie odłączyć dopływ prądu do budynku. Oznacza to konieczność zaangażowania trzeciej osoby, która znajdzie i wyłączy przeciwpożarowy wyłącznik prądu. Same warunki pożaru niosą ze sobą poważne zagrożenia, dlatego podjęcie akcji gaśniczej przez nieprzeszkoloną osobę może być ryzykowne. Z tych powodów hydranty wewnętrzne są w praktyce rzadko używane przez osoby postronne, a zazwyczaj do akcji przystępuje już straż pożarna.
UŻYCIE HYDRANTU WEWNĘTRZNEGO
Wymagania dla instalacji wodociągowej przeciwpożarowej
Instalacja wodociągowa przeciwpożarowa musi być zasilana w sposób ciągły z zewnętrznej sieci wodociągowej lub ze zbiorników z odpowiednim zapasem wody. Zasilanie to może odbywać się bezpośrednio lub za pomocą pompowni przeciwpożarowej, zapewniając spełnienie wymagań w zakresie wymaganego ciśnienia i wydajności oraz możliwość jednoczesnego poboru wody.
W budynkach wysokich i wysokościowych powinien być zapewniony zapas wody zgromadzony w jednym lub kilku zbiornikach o łącznej pojemności nie mniejszej niż 100 m³, przeznaczony wyłącznie do celów przeciwpożarowych. Przewody instalacji, z której pobiera się wodę do gaszenia pożaru, wykonane z materiałów palnych, powinny być obudowane ze wszystkich stron osłonami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 60, chyba że są to piony prowadzone w wydzielonych klatkach schodowych z drzwiami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 30.
W nieogrzewanych budynkach lub ich częściach przewody zasilające instalacji wodociągowej przeciwpożarowej należy zabezpieczyć przed zamarznięciem, dopuszczając stosowanie instalacji suchej, pod warunkiem możliwości jej ręcznego lub automatycznego nawadniania.
Należy także zapewnić możliwość odłączania zasuwami lub zaworami części przewodów zasilających instalację wodociągową przeciwpożarową, które znajdują się pomiędzy doprowadzeniami (przewody obwodowe). Dopuszcza się przyłączanie do tych przewodów przyborów sanitarnych, o ile ich uszkodzenie nie spowoduje niekontrolowanego wypływu wody.
Ze względu na złożoność wymagań, zwłaszcza w kontekście różnych ciśnień dla innych instalacji ppoż. (np. tryskaczy), często konieczne jest budowanie oddzielnych sieci zasilających i strefowanie pompowni. Niektóre nowoczesne hydranty posiadają urządzenia sterująco-regulacyjne ciśnienia na wejściu, co pozwala na utrzymanie stałej, zadanej wydajności niezależnie od ciśnienia zasilającego i ułatwia projektowanie oraz nadzór nad instalacją.
Oznakowanie i konserwacja
Prawidłowe oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Chociaż wcześniejsza norma PN-92-N-01256-01 została wycofana, tabliczki według "starej normy" nadal są ważne i mogą być stosowane. W miejscach utrudnionego montażu lub słabej widoczności warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D. Identyfikacja lokalizacji hydrantów wewnętrznych powinna znaleźć się w części graficznej instrukcji bezpieczeństwa pożarowego (instrukcji ppoż), a pracownicy powinni być zapoznani ze sposobem użycia hydrantów podczas szkolenia przeciwpożarowego.
Tylko świadomy i właściwie przeszkolony użytkownik zdecyduje się podjąć działania gaśnicze w przypadku zagrożenia. Niezwykle ważna jest również regularna konserwacja i badanie instalacji przeciwpożarowej. Niestety, zdarza się, że instalacje działają jedynie do odbioru obiektu przez Państwową Straż Pożarną, a po kilku latach ulegają uszkodzeniu z powodu braku konserwacji, co może uniemożliwić ich działanie w przypadku pożaru. Dlatego tak istotne jest rzetelne poddawanie urządzeń przeciwpożarowych odpowiednim procedurom konserwacyjnym.
Alternatywy domowe - wąż ogrodowy jako namiastka
W budynkach mieszkalnych, zwłaszcza jednorodzinnych, nie ma obowiązku stosowania hydrantów wewnętrznych. Jednakże, każde gospodarstwo domowe z kranem i wężem ogrodowym posiada namiastkę hydrantu wewnętrznego. Choć taki "hydrant" nie spełnia profesjonalnych parametrów (zazwyczaj mniejsza średnica węża i niższe ciśnienie wody), może być pomocny w początkowej fazie pożaru. Warto zaopatrzyć się w wąż na zwijadle dla wygody użytkowania i trwałości, a także w prądowniczkę dającą rozproszony prąd wody.
Kluczową zasadą, niezależnie od źródła wody do gaszenia (hydronetka, wąż ogrodowy, studnia), jest konieczność odcięcia dopływu energii elektrycznej (a także gazowej) do budynku. W budynkach jednorodzinnych najłatwiej znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej. Główne bezpieczniki zewnętrzne, choć istnieją, są problematyczne w użyciu ze względu na lokalizację i plombowanie przez zakłady energetyczne.