Wprowadzenie do Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP)
Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) należy do kluczowych urządzeń ochrony przeciwpożarowej. Jego głównym zadaniem jest umożliwienie szybkiego i bezpiecznego odłączenia dopływu prądu do całego budynku w razie pożaru. Dzięki temu możliwe jest bezpieczne prowadzenie akcji gaśniczej przez służby ratownicze, minimalizując ryzyko porażenia prądem.
Zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego obiektu budowlanego powinno być priorytetem dla każdego zarządcy, właściciela firmy czy osoby odpowiedzialnej za infrastrukturę. Jednym z istotnych elementów systemów ochrony przeciwpożarowej jest właśnie PWP.
Obowiązek Stosowania PWP i Podstawy Prawne
Konieczność stosowania przeciwpożarowych wyłączników prądu w instalacjach elektrycznych w budynkach wynika z zapisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2019 r., poz. 1065 z późn. zm.), w szczególności z § 183 ust. 2. Obowiązek ten odnosi się również do Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, które definiuje urządzenia przeciwpożarowe jako służące do zapobiegania powstawaniu, wykrywania oraz zwalczania pożarów lub ograniczania ich skutków (mogą to być urządzenia stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie).
Kryteria Stosowania PWP
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów z wyjątkiem instalacji i urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w:
- Strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³
- Strefach zagrożonych wybuchem
Wyjątki od Obowiązku Stosowania PWP
Zgodnie z przepisami, obowiązek stosowania PWP nie dotyczy np. budynków innej kategorii, lub specyficznych sytuacji, które są szczegółowo określone w rozporządzeniu.
Wymagania Techniczne i Instalacyjne dla PWP
Prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie instalacji PWP wymaga wiedzy technicznej oraz znajomości norm i obowiązujących przepisów. Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu, w zależności od zapisów umowy lub przepisów szczególnych, ponosi odpowiedzialność za zapewnienie, że obiekt jest wyposażony w sprawny Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu.
Lokalizacja i Oznakowanie
Wyłącznik powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do budynku lub złącza elektrycznego, w miejscu łatwo dostępnym dla ekip ratowniczych. PWP musi być odpowiednio oznakowany. Oznakowanie wyłącznika musi spełniać aktualne normy (np. PN-EN ISO 7010).
Zasady Odłączania Prądu
Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może spowodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego. Wyjątek stanowią źródła zasilające urządzenia elektryczne, które muszą funkcjonować w czasie pożaru, takie jak oświetlenie awaryjne.
Konserwacja i Odpowiedzialność
Zgodnie z § 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., przeciwpożarowy wyłącznik prądu podlega okresowej konserwacji i przeglądom technicznym.
Certyfikacja i Znakowanie PWP
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) zaliczany jest do Krajowego systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.). Aby mógł być wprowadzony do obrotu i stosowany w Polsce, musi spełniać określone wymagania:
- Posiadać Krajową Ocenę Techniczną (KOT) - dokument wydawany przez upoważnioną jednostkę, potwierdzający, że dany wyrób budowlany spełnia wymagania użytkowe.
- Uzyskać Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych - dokument potwierdzający, że wyrób zachowuje deklarowane właściwości użytkowe w czasie, w tym w zakresie bezpieczeństwa pożarowego. Wyrób musi być badany przez akredytowaną jednostkę certyfikującą (po uzyskaniu krajowej oceny technicznej), co wiąże się m.in. z badaniami próbek i wizytacją zakładu produkcyjnego.
- Być oznakowany znakiem budowlanym „B” - informuje o ocenie wyrobu zgodnie z krajowym systemem oceny zgodności i spełnianiu wymagań polskich przepisów techniczno-budowlanych.
Rola Ręcznego Przycisku Uruchamiającego PWP
Ręczny przycisk ma zadanie uruchomić Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu, który odłączy zasilanie budynku od źródła energii elektrycznej podczas pożaru w czasie akcji ratowniczej. PWP jest urządzeniem problematycznym z punktu widzenia przepisów, projektowania i wykonawstwa. Przepisy nie wskazują konkretnego rozwiązania, a w praktyce kilka różnych aparatów pełni wspólnie jego funkcje.
Powszechne Nieporozumienia: PWP a ROP
Warto wspomnieć, iż myląca jest nazwa samego urządzenia (zestawu), bowiem PWP nie pełni roli ochrony przed pożarem lub jego skutkami, ponieważ jest uruchamiany już po powstaniu pożaru. Nie powoduje również zatrzymania lub ograniczenia zasięgu pożaru. Jego rola sprowadza się do odcięcia zasilania w obiekcie. Bliższe prawdzie byłoby nazwanie go po prostu wyłącznikiem prądu.
Najciekawsze w tym wszystkim jest to, że błędnie mianem przeciwpożarowego wyłącznika prądu potocznie nazywa się ręczny ostrzegacz pożarowy (ROP), a nie właściwy aparat w rozdzielnicy głównej - wyłącznik lub rozłącznik.
Rozbieżności w Interpretacjach: Rzeczoznawca vs. Projektant
Z punktu widzenia rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń ppoż. przeciwpożarowy wyłącznik prądu to ręczny przycisk uruchamiający lub ręczny ostrzegacz pożarowy (ROP), właściwy aparat znajdujący się w rozdzielnicy głównej (RG) budynku. Z punktu widzenia projektanta, PWP to aparat wykonawczy w RG budynku typu wyłącznik lub rozłącznik, a nie ROP.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra ds. Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, miejscem montażu PWP jest pobliże głównego wejścia do budynku. Rodzi się pytanie, jak zachować się przy projektowaniu np. dużych kompleksów z wieloma wejściami.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej, projekt budowlany musi być uzgodniony z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Uzgodnienia muszą być poświadczone podpisem i pieczęcią rzeczoznawcy, który następnie powiadamia komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej.
Instalacje przeciwpożarowe – czyli o różnicach w ochronie obiektów przemysłowych i komercyjnych
Charakterystyka Ręcznego Przycisku Uruchamiająco-Sygnalizującego PWP1
Ręczny przycisk uruchamiająco-sygnalizujący PWP1 może być stosowany jako „Przeciwpożarowy wyłącznik prądu” pod warunkiem umieszczenia nad nim tabliczki: „Przeciwpożarowy wyłącznik prądu”. W komplecie z przyciskiem często znajduje się samoprzylepna tabliczka z tym napisem.
Sygnalizacja LED
Ręczny przycisk PWP1 z podwójną sygnalizacją LED daje możliwość informacji o:
- Dioda zielona - stan uruchomienia
- Dioda czerwona - stan dozoru
Ledy zakończone są kostką podłączeniową. Czerwony led powinien świecić się, gdy wyłącznik jest załączony. W momencie zbicia szybki czerwony led powinien zgasnąć, a zapalić się zielony led, który informuje o uruchomieniu wyłącznika. Zielony led powinien być zasilany z osobnego źródła zasilania, najlepiej sprzed wyłącznika.
Minimalna Ilość Przewodów do Podłączenia
Wykonanie wyłącznika z 2 ledami wymaga:
- 2 ledy + 3 styki - min. 7 przewodów
- 2 ledy + 2 styki - min. 6 przewodów
- 2 ledy + 1 styk - min. 5 przewodów
Typy Torów Prądowych
Przy wyborze torów prądowych należy uwzględnić wybrany typ (A lub B).
TYP A
Tory zwierne NO (10, 20, 30): po zbiciu szybki lub zdemontowaniu pokrywy tory się otwierają.
Tory rozwierne NC (01, 02, 03): po zbiciu szybki lub zdemontowaniu pokrywy tory się zamykają.
Tory mieszane NC/NO (11, 12, 21): po zbiciu szybki tory zwierne się otworzą, a tory rozwierne się zamkną.
TYP B
Przycisk stały odblokowywany przez "RESET".
Tory zwierne NO (10, 20, 30): po zbiciu szybki lub zdemontowaniu pokrywy przycisk należy wcisnąć ręcznie - tory się zamykają.
Tory rozwierne NC (01, 02, 03): po zbiciu szybki lub zdemontowaniu pokrywy przycisk należy wcisnąć ręcznie - tory się otwierają.
Metody Sterowania PWP (Miejscowe i Zdalne)
Sterowanie PWP może być miejscowe lub zdalne. Decyzję podejmuje projektant instalacji w porozumieniu z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń ppoż. Dobrą praktyką jest stosowanie ręcznych przycisków do sterowania PWP z podświetleniem, aby strażacy mieli pewność, że zasilanie zostało odłączone przed przystąpieniem do akcji.
W przypadku sterowania zdalnego PWP w praktyce spotyka się dwie główne metody:
Sterowanie za Pomocą Wyzwalacza Wzrostowego (Cewka Wybijakowa)
Oznacza wykorzystanie wyzwalacza wzrostowego do otwarcia styków aparatu podstawowego. Wadą tego rozwiązania jest brak możliwości zdalnego sterowania w przypadku zaniku zasilania. Warto też zauważyć, iż po zbiciu szybki przycisk pozostaje w pozycji załączonej, co w przypadku zaniku zasilania i jego powrocie spowoduje zadziałanie PWP, nie prowadząc do niebezpiecznej sytuacji, kiedy akcja ratowniczo-gaśnicza odbywa się przy wciąż zasilonym obiekcie.
Sterowanie za Pomocą Wyzwalacza Podnapięciowego (Zanikowego)
Oznacza wykorzystanie wyzwalacza podnapięciowego w celu zdalnego otwarcia styków aparatu podstawowego. Wadą tego rozwiązania jest możliwość utraty zasilania w instalacji na skutek chwilowego zapadu napięcia, które to zjawisko jest dość powszechne. Przerwa w zasilaniu z punktu widzenia ciągłości zasilania oraz ekonomii jest zjawiskiem wysoce niepożądanym. W przypadku obiektu typu szpital taka sytuacja byłaby niedopuszczalna.
Aby uniewrażliwić taki PWP na chwilowe zapady napięcia, należałoby zastosować zasilacz gwarantowany typu UPS, np. UPS w topologii on-line (ciągła konwersja), który jest na tyle szybki, by zareagować zanim dojdzie do zadziałania wyzwalacza podnapięciowego. Takie rozwiązanie pociąga za sobą dużo większe koszty, wymaga serwisowania, a baterie zazwyczaj w ciągu dwóch lat należy wymienić na nowe, co zwiększa koszt PWP z upływem lat.
Przewody Zasilające w Systemach Ppoż.
Przewody zasilające urządzenia elektryczne, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru, powinny gwarantować ciągłość zasilania przez czas wymagany do uruchomienia i działania urządzenia. Czas ten może być ograniczony do 30 minut, jeżeli przewody są w obrębie przestrzeni chronionej stałymi urządzeniami gaśniczymi. Przewody powinny spełniać normy przywołane w Rozporządzeniu Ministra ds. Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. (Dz.U. nr 75 z 2002 r., poz. 690 z późn. zm.).
Wyzwania i Problematyka PWP
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest urządzeniem problematycznym z punktu widzenia przepisów, projektowania i wykonawstwa. Przepisy nie wskazują konkretnego rozwiązania, a w praktyce kilka różnych aparatów pełni wspólnie jego funkcje. Jedyna norma opisująca projektowanie z punktu widzenia elektrycznego nie jest wymieniana w rozporządzeniach, co oznacza, iż jest do dobrowolnego stosowania.
Oznakowanie "Uruchamianie Ręczne"
Znak ppoż "Uruchamianie ręczne" stosuje się w celu wskazania przycisku pożarowego lub ręcznego sterowania urządzeń gaśniczych (np. stałego urządzenia gaśniczego). Jest to tablica informacyjna wskazująca miejsce uruchamiania ręcznego systemu przeciwpożarowego. Znaki tego typu mają na celu ułatwienie szybkiego uruchomienia systemu przeciwpożarowego w przypadku pożaru oraz zwiększenie świadomości o lokalizacji punktu uruchamiania ręcznego i zachęcenie do szybkiego reagowania w sytuacji zagrożenia.
Znak ten stosuje się w budynkach użyteczności publicznej, zakładach pracy, magazynach i innych miejscach, gdzie zainstalowany jest system przeciwpożarowy z możliwością ręcznego uruchomienia. Znaki przeciwpożarowe pełnią kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa. Ich stosowanie jest obowiązkowe zgodnie z przepisami prawa i normami BHP.
tags: #przycisk #pozarowy #uruchamiany #recznie #lub #reczne