Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to kluczowy element systemu ochrony przeciwpożarowej w budynkach, stanowiący istotne ogniwo w zapewnianiu bezpieczeństwa. Jego głównym zadaniem jest natychmiastowe odłączenie zasilania elektrycznego do wszystkich obwodów w przypadku wystąpienia pożaru, z wyjątkiem tych, których funkcjonowanie jest niezbędne do prowadzenia akcji ratowniczej. Pozwala to na wyeliminowanie ryzyka porażenia prądem ekip ratowniczych, a także znacząco ogranicza rozprzestrzenianie się ognia, zwiększając bezpieczeństwo zarówno ewakuujących się osób, jak i strażaków.
Podstawy Prawne i Wymagania Montażowe PWP
Obowiązek montażu przeciwpożarowego wyłącznika prądu wynika wprost z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690, z późn. zm.). Zgodnie z § 183 ust. 1 tego rozporządzenia, PWP należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.
Jeśli chodzi o lokalizację, przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i musi być odpowiednio oznakowany. Taka lokalizacja ma zapobiegać utrudnieniom działań ratowniczo-gaśniczych.
Certyfikowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy również stosować w obiektach będących w trakcie budowy lub modernizacji, jeśli PWP nie został jeszcze dostarczony na budowę, co zostało potwierdzone w „Dzienniku budowy”. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej, każdy projekt obiektu budowlanego należy sprawdzić pod kątem spójności z wymaganiami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej.
Certyfikacja Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu
Obecne regulacje wymagają, aby zestaw PWP był certyfikowanym wyrobem budowlanym. Obowiązek certyfikacji PWP został wprowadzony Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2016 r., poz. 1966 z późn. zm.). Pierwotnie okres przejściowy był rokrocznie wydłużany, aż do 1 stycznia 2021 r., kiedy to Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. (DzU z 2020 r., poz. 2297) ostatecznie nie wydłużyło tego terminu.
Wymagane Dokumenty Certyfikujące
Dla PWP wymagane jest uzyskanie następujących dokumentów:
- Krajowa Ocena Techniczna (KOT) - potwierdza wypełnienie wszystkich wymagań prawnych przez urządzenie.
- Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych - wydawany przez jednostkę certyfikacyjną.
- Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych - wystawiana przez producenta.
Warto zaznaczyć, że PWP nie wymaga Świadectwa Dopuszczenia do stosowania w ochronie przeciwpożarowej wydanego przez CNBOP, ponieważ nie widnieje na wykazie wyrobów w odpowiednim rozporządzeniu. Ponadto, dla PWP nie ma zharmonizowanej normy UE, więc znakowanie CE nie jest możliwe.
Producenci i Obowiązek Stosowania Certyfikowanych PWP
Firma Cerbex Sp. z o.o. była jednym z pierwszych producentów w Polsce, która uzyskała taki certyfikat dla swojego zestawu PWP. Obecnie na rynku takie rozwiązania dostarczają również m.in.: Spółdzielnia Inwalidów ELEKTROMET, Spółdzielnia Niewidomych PROMET, D+H Polska Sp. z o.o., Eaton Electric Sp. z o.o., Spółdzielnia Inwalidów SPAMEL, Haber Energia Sp. z o.o.
Obowiązek stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu z certyfikatem powstał od 1 stycznia 2021 r. Data uzyskania pozwolenia na budowę nie ma znaczenia ani wpływu na dokumenty wymagane do wprowadzenia wyrobu na rynek, gdyż projekt budowlany określa jedynie rodzaj i funkcje wyrobów, a nie zasady ich wprowadzania do stosowania.
Budowa i Zasada Działania PWP
Nowoczesny zestaw PWP składa się z kilku kluczowych elementów, dla których wymagany jest certyfikat:
- Urządzenie wykonawcze (UW PWP): rozłącznik lub wyłącznik odcinający prąd, umieszczony w rozdzielni elektrycznej w oddzielnej obudowie, wewnątrz której dokonywane jest rozłączenie prądu.
- Urządzenie uruchamiające (UU PWP): specjalny przycisk sterujący, lokalizowany zwykle w pobliżu wejścia do budynku.
- Urządzenie sygnalizujące (US PWP): informuje o statusie wyłącznika (załączony/wyłączony) oraz o uszkodzeniu.
Ważne jest, aby PWP był zaprojektowany w taki sposób, żeby w przypadku awarii automatycznego wyłączenia, możliwa była bezpieczna obsługa ręczna. Zgodnie z przepisami, PWP musi być zainstalowany w oddzielnej obudowie, na której producent umieszcza znak „B” wraz z oznakowaniem numeru certyfikatu. Wyjątek stanowi możliwość zabudowy w jednym standardzie elektrycznym sekcji PWP z zasilaczem tego samego producenta oraz centralą sterującą, co może poprawić ergonomię rozdzielni przeciwpożarowej prądu.
Okresowe Kontrole i Konserwacja PWP
Regularny przegląd przeciwpożarowego wyłącznika prądu to nie tylko wymóg formalny, ale kluczowy element zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpożarowego w budynkach. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU nr 109 z dnia 22.06.2010 r., poz. 719), przeglądy wyłączników przeciwpożarowych powinny być wykonywane nie rzadziej niż raz do roku.
Kto Może Wykonywać Przeglądy?
Przegląd powinien być przeprowadzany przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia elektryczne (SEP) oraz doświadczenie w zakresie ochrony przeciwpożarowej. PWP, jako urządzenie przeciwpożarowe, podlega obowiązkowi przeprowadzenia przeglądu technicznego i czynności konserwacyjnych w terminie ustalonym przez producenta, jednak nie rzadziej niż raz w roku. Czynności te należy wykonywać zgodnie z zasadami określonymi w:
- Polskich Normach,
- Dokumentacji Techniczno-Ruchowej - opracowanej przez producenta,
- Instrukcji obsługi - opracowanej przez producenta.
Z tego wynika, że producent w Instrukcji obsługi wskazuje podmioty upoważnione do wykonywania okresowych przeglądów i napraw. Nie każdy elektryk z uprawnieniami może konserwować PWP, lecz jedynie osoby spełniające te kryteria.
Zakres Przeglądu
Obowiązujące przepisy nie określają konkretnego zakresu ani formy sprawdzania działania przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Jednak podczas kontroli zespół specjalistów dokonuje sprawdzenia:
- Poprawności zadziałania wyłącznika/przycisku uruchamiającego.
- Zgodności umiejscowienia oraz jego oznakowania.
- Stanu technicznego aparatu i obwodów elektrycznych systemu.
- Podtrzymania zasilania urządzeń i systemów, których praca jest niezbędna w czasie pożaru.
Zakres przeglądu to przede wszystkim sprawdzenie zadziałania samego przycisku oraz skontrolowanie, czy wszystkie urządzenia, z wyłączeniem systemów, które muszą być zasilane po użyciu przycisku, zostały pozbawione zasilania. W przypadku poprawnego działania przeciwpożarowego wyłącznika prądu, po jego użyciu, obiekt powinien zostać pozbawiony zasilania, co może powodować zaskoczenie wśród mieszkańców czy użytkowników. Zaleca się zatem informowanie lokatorów o możliwych przerwach w dostawie energii elektrycznej.
Dokumentacja i Awarie PWP
Każdy wykonany przegląd przeciwpożarowego wyłącznika prądu powinien być zakończony spisaniem protokołu technicznego. Dokument ten należy przechowywać w dokumentacji PPOŻ. Protokół z przeglądu zawiera informacje o lokalizacji przycisków sterujących, lokalizacji rozdzielni elektrycznej, stan techniczny urządzenia oraz odpowiednie oznakowanie. Bardzo często przeciwpożarowy wyłącznik jest błędnie oznakowany, co może powodować wiele kłopotów w przypadku konieczności jego użycia.
Najczęstsze Awarie PWP
Nawet najlepiej zaprojektowany PWP może ulec awarii. Do najczęstszych przyczyn niedziałania przycisku należą:
- Śniedzenie styków: Dość często przyciski umieszczone są w miejscach narażonych na działanie wilgoci. Styki śniedzieją i powodują niepoprawne działanie układu. Rozwiązaniem długofalowym jest wymiana wyłącznika w obudowie o odpowiedniej odporności na wodę, np. IP65.
- Nieprawidłowe podłączenie: Kolejnym, często spotykanym, powodem niedziałania przycisku jest jego nieprawidłowe podłączenie. Tego typu usterki powinny być niezwłocznie naprawiane w trakcie przeglądu.
PWP w Scenariuszu Pożarowym i Inne Aspekty
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu z certyfikatem jest przystosowany do współpracy z Systemami Sygnalizacji Pożarowej (SSP), Integratorem, Centralą Sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi czy systemem BMS budynkowym. Może działać z opóźnieniem, np. w celu umożliwienia bezawaryjnego zamknięcia serwerów. Podstawowe funkcje, które należy założyć w scenariuszu pożarowym, to kontrola stanu załączony/wyłączony oraz kontrola uszkodzenia. Po wyłączeniu PWP, nie powinno załączać się drugie źródło energii elektrycznej (z wyjątkiem ww. obwodów niezbędnych).
PWP a Instalacje Fotowoltaiczne
Tak, przeciwpożarowy wyłącznik prądu należy stosować w przypadku montażu fotowoltaiki, jeśli instalację PV zastosowano w budynku o kubaturze powyżej 1000 m³. W innych przypadkach jego zastosowanie leży w uznaniu projektanta.
Multiplikacja Urządzeń PWP
Możliwe jest multiplikowanie poszczególnych urządzeń PWP, np. do celów ochrony wielu obiektów w jednym systemie. Jest to kwestia projektowa, zależna od specyfiki danego obiektu.
Znaczenie Regularnych Przeglądów dla Bezpieczeństwa
Sprawnie działający przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest gwarancją bezpieczeństwa wszystkich osób przebywających w firmie czy innym obiekcie. Prawidłowo funkcjonujący wyłącznik przeciwpożarowy prądu zwiększa bezpieczeństwo zarówno ewakuujących się osób, jak i strażaków. Może zapobiec ryzyku rozprzestrzeniania się ognia, a także przyczynia się do skuteczniejszej walki z ogniem. Przegląd przeciwpożarowych wyłączników prądu to inwestycja w bezpieczeństwo osób przebywających w danym obiekcie - bez względu na to, czy jest to budynek mieszkalny, firmowy, przemysłowy czy publiczny. Wybór doświadczonej i certyfikowanej firmy do przeprowadzania przeglądów gwarantuje profesjonalizm i zgodność z obowiązującymi przepisami oraz wytycznymi producenta.
tags: #przycisk #przeciwpozarowy #kontrole