Spycimierz to miejscowość o niezwykle bogatej historii i unikalnej tradycji, której korzenie sięgają czasów sprzed wzniesienia egipskich piramid. O wyjątkowości tego miejsca świadczy tradycja ubierania trasy procesji Bożego Ciała dywanami z żywych kwiatów, bardzo długa historia oraz korzenie osadnicze. W granicach niewielkiej parafii Spycimierz odnajdziemy kolonię, folwark, a nawet trzy osady olęderskie.
Historia i Rola Grodu Kasztelańskiego
Najdawniejsze ślady bytowania ludzi na tym terenie sięgają końca IV tysiąclecia p.n.e. Pojawienie się osadników związane było z żyznymi glebami doliny środkowej Warty. Najstarsza pisemna wzmianka dotycząca Spycimierza pochodzi z XII w. i znajduje się w pierwszej polskiej kronice Anonima, zw. Gallem. W połowie X w. Spycimierz był jedną z ośmiu kasztelanii stanowiących ośrodki władzy.
Tutejszy gród wzniesiono na początku XII w. niedaleko głównego koryta rzeki. Warownia strzegła pobliskiej przeprawy przez Wartę i była ośrodkiem handlu na drodze wiodącej z Moraw aż na Pomorze Gdańskie. W „Bulli gnieźnieńskiej” papieża Innocentego II z 1136 r. Spycimierz został wzmiankowany jako gród kasztelański. Według kronikarza Jana Długosza na terenie Spycimierza znajdował się najstarszy w Polsce zegar słoneczny.
W 1331 r. gród należący do kasztelana łęczyckiego Pawła Ogona najechali Krzyżacy. Podczas oblężenia gród wraz z miejscowością zostały spalone. Dziś miejsce po dawnym grodzisku, położone w zakolu starorzecza Warty, nazywane jest Górą Kasztelańską.
Tradycja Kwiatowych Dywanów na Boże Ciało
Tradycja układania dywanów kwiatowych jest nieodłącznie związana z Bożym Ciałem. Rodziny ze Spycimierza i innych wsi parafii od rana układają z kwiatów kolorowe i symboliczne dywany na trasie procesji liczącej około kilometra. Przekazywana z pokolenia na pokolenie tradycja jednoczy całą społeczność i kształtuje lokalną tożsamość.
- Surowce: Pospolite polne kwiaty (chabry, maki, łubin), kora drzew, świeżo ścięta trawa lub liście tataraku.
- Przygotowania: Zbierane kilka dni wcześniej, przechowywane w chłodnych miejscach, by zachować świeżość.
- Dzień święta: Samo dekorowanie zaczyna się w dniu Bożego Ciała od rana, by na mszę świętą o godzinie 17:00 trasa procesji była już ustrojona.
16 grudnia 2021 r. Międzyrządowy Komitet ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO podjął decyzję o wpisaniu tradycji kwiatowych dywanów na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.
Układ Przestrzenny i Zabytki
Jednym z najważniejszych zabytków Spycimierza, na pierwszy rzut oka niezauważalnym, jest zachowany układ zabudowy oraz sieci ulic. To klasyczny przykład wielodrożnicy (wsi wielodrogowej) charakteryzującej się nieregularnym przebiegiem dróg, chaotycznym rozkładem działek i skomplikowaną strukturą zabudowy. W centrum miejscowości umieszczono współczesną, symboliczną wersję dawnego zegara słonecznego, która powstała w 2014 r.
II Wojna Światowa i Okupacja
Walki we wrześniu 1939 r. ominęły Spycimierz, choć okupacja odcisnęła na miejscowości i jej społeczności tragiczne piętno. W 1940 r. rozpoczęto wysiedlenia mieszkańców oraz osiedlanie w ich miejsce ludności niemieckiej. W 1943 r. rozebrano stary drewniany kościół parafialny, a z materiału rozbiórkowego wybudowano w Uniejowie „szlachtuz” - ubojnię zwierząt.
Los niemieckich jeńców w ZSRR po wojnie | Pełny dokument historyczny
W końcowym okresie wojny w pobliżu Spycimierza okupanci budowali umocnienia linii obronnej B2, której śladem są zachowane w Spycimierzu i Spycimierzu-Kolonii schrony bojowe typu tobruk.