W Mordach, obok Ochotniczej Straży Pożarnej, prężnie działa najstarsza i jedyna w powiecie siedleckim Orkiestra Dęta. Jej historia jest nierozerwalnie związana z dziejami lokalnej społeczności i obejmuje zarówno czasy dynamicznego rozwoju, jak i okresy trudności.
Początki Ochotniczej Straży Pożarnej w Mordach
W 1903 roku w Mordach powstała nieformalna jednostka OSP. Sześć lat później, w 1909 roku, pierwszą stałą jednostkę prawdopodobnie zorganizował miejscowy rolnik Józef Bujnowski. Po nim plutonem OSP kierował J. Brzuśkiewicz, a następnie organista Bolesław Domański. Po tym czasie jednostka zaczęła się dość szybko rozwijać. W 1915 roku w OSP było zarejestrowanych 15 strażaków. Wśród nich byli m.in.: Bolesław Czapski, Bolesław Franczuk, Aleksander Kołodziej, Wacław Kozłowski, Franciszek Majchrzak, Feliks Mikołajczuk, Roman Samborski, Feliks Sugiera, Stanisław Stokowski, Michał Goś oraz kilku rolników z miasteczka, którzy doraźnie dochodzili na akcje OSP (np. Bolesław Czajka, Stanisław Kępa, Gustaw Jaszczuk).
Od 1920 roku komendantem OSP został Mieczysław Andrzejewski, a po nim miejscowy nauczyciel Tadeusz Szary. W latach 1926-1932 funkcję tę pełnił Stanisław Kuć, sekretarz magistratu w Mordach. W latach 1932-1959 komendantem OSP był miejscowy rolnik Michał Goś. W tym czasie, obok trzech ręcznych czteroosobowych sikawek strażackich z konnym zaprzęgiem, do wyposażenia dołączyła motopompa (2 lutego 1933 roku). Ważnym wydarzeniem dla usprawnienia działania OSP w Mordach był również zakup samochodu ciężarowego w 1956 roku i przystosowanie go do potrzeb gaśnictwa przeciwpożarowego.
Orkiestra Dęta OSP Mordy: Założenie i wczesne lata (1913-1923)
Orkiestra Dęta przy OSP Mordy, której kapelmistrzem jest obecnie Jacek Stokowski, została założona w 1913 roku przez Stanisława Kosowskiego, brata księdza parafii w Mordach. Pierwsze instrumenty dęte zakupiono ze środków kasy parafialnej, przeznaczonych na ten cel przez księdza Wincentego Kropiel(w)nickiego, ówczesnego proboszcza miejscowej parafii. Pierwszy skład liczył 10 czynnych strażaków, wśród których byli:
- Wacław Boruc (bas Es)
- Piotr Botura (flet poprzeczny)
- Michał Głuchowski (alt Es)
- Aleksander Jeruzalski (klarnet C)
- Antoni Kozłowski (alt Es)
- Franciszek Marciniuk (baryton)
- Feliks Mikołajczuk (tenor B I)
- Ksawery Skwierczyński (kornel B I)
- Franciszek Wojtkowski (puzon Es)
- Wacław Gałecki (bas B)
Po trzech latach działalności, w 1916 roku, orkiestrę zaczął prowadzić miejscowy organista Bolesław Domański. Pod jego batutą poziom zespołu podnosił się z miesiąca na miesiąc. Członkowie orkiestry grali na zabawach ludowych, akademiach, wiecach, pogrzebach, a także uświetniali ceremonie kościelne i narodowe w okolicy.
W 1918 roku W. Gałecki, F. Marciniuk, A. Kozłowski wraz z innymi zostali powołani do 22. Pułku Piechoty w Siedlcach i tam, wraz z całą orkiestrą OSP z Wiśniewa, utworzyli słynną wówczas orkiestrę wojskową. Trzy lata później Stanisław Dubowicz, siedlczanin i były kapelmistrz orkiestry dętej w Wiśniewie, zaczął prowadzić mordzką orkiestrę. Niestety, w 1923 roku przeniósł się on z powrotem do Wiśniewa, a brak kapelmistrza zahamował rozwój artystyczny grupy.
Rozwój i działalność w okresie międzywojennym (1930-1939)
Okres zastoju nie trwał długo. W 1930 roku Henryk Romaniak, mieszkaniec Mordów i były członek orkiestry dętej w Gimnazjum im. S. Żółkiewskiego w Siedlcach, podjął się społecznie prowadzić orkiestrę w swoim mieście. Dzięki jego zaangażowaniu skład orkiestry powiększył się najpierw do 18, a następnie do 24 członków. Kierował nią aż do wybuchu II wojny światowej.
W 1935 roku Józef Mikulski pisał, że „do najstarszych orkiestr powstałych przed I wojną światową należą orkiestry w Mordach, Żeliszewie i Wiśniewie” (Józef Mikulski: Powiat siedlecki. Wyd. 1935, s. 368). W okresie międzywojennym orkiestra dęta OSP w Mordach była jedyną organizacją społeczną, która obok głównego celu ochrony mienia ludzkiego przed siłami żywiołu, współorganizowała i rozwijała życie kulturalne i oświatowe w mieście. Pomagała Lidze Kobiet, organizacji młodzieżowej ZHP, PCK i kołom sportowym szkoły powszechnej w organizowaniu imprez, kursów oświaty rolniczej oraz rozgrywek sportowych.
Przed wojną orkiestra OSP w Mordach często grała na wszelkich majówkach, weselach, pogrzebach, imieninach dostojników czy strażaków z miasta. Wówczas w jej repertuarze było kilka marszów weselnych, cztery marsze żałobne, kilka walczyków, a także polki i podlaskie melodie ludowe. Niestety, więcej na temat repertuaru nie wiadomo, ponieważ nuty granych wówczas utworów zaginęły w czasie pożarów w latach 1939-1945.
Okres wojny i powojenny zastój (1939-1976)
Okres wojenny był trudny dla muzyków z orkiestry. Niektórzy musieli się ukrywać przed Niemcami. Nie wiadomo, co stało się z instrumentami po wojnie - odnalazły się tylko klarnet Es u Aleksandra Jeruzalskiego oraz tenor B u Lucjana Stokowskiego. W czasie rozbiórki remizy strażackiej w latach 60. znaleziono jedynie szkielety zardzewiałych instrumentów dętych, skrzętnie ukrytych na strychu.
Po 1945 roku nastąpił zastój w działalności orkiestrowej. Z powodu braku funduszy na zakup nowych instrumentów oraz braku kapelmistrza orkiestra była nieaktywna do 1976 roku.
Reaktywacja i współczesna działalność (od 1976)
W 1976 roku druh Mieczysław Lisiecki, działacz Powiatowego Zarządu OSP w Siedlcach, miłośnik Mordów i gminny komendant OSP Mordy, wystąpił do władz powiatowych o udzielenie dotacji na zakup instrumentów i organizację orkiestry strażackiej. 5 lutego 1976 roku, na walnym zebraniu sprawozdawczo-wyborczym w sali Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury (M-GOK), w obecności wszystkich strażaków, wojewódzkiego komendanta OSP z Siedlec por. Jaszczuka, naczelnika Urzędu Miasta i Gminy Mordy inż. J. Matejczuka oraz zarządu OSP, postanowiono oficjalnie reaktywować orkiestrę dętą. Dzięki propozycji Mieczysława Lisieckiego, jej organizację i prowadzenie powierzono mgr.
Po reaktywacji ćwiczenia w porze zimowej odbywały się w pałacu w Mordach, które później przeniesiono do budynku starej szkoły koło poczty. Jak podają źródła, zapał był wielki, a dużo radości sprawił toast na całą orkiestrę - już po pierwszym miesiącu ćwiczeń. Pierwszy występ po reaktywacji miał miejsce na pogrzebie długoletniego druha Zygmunta Marczuka (8 kwietnia 1976 roku).
Kolejny raz orkiestrę reaktywowano w 2011 roku w ramach partnerstwa z Miejsko-Gminnym Ośrodkiem Kultury w Mordach, zainicjowanego przez ówczesną dyrektor ośrodka Marlenę Soszyńską. W programie Narodowego Centrum Kultury (Program Dom Kultury+) orkiestra uświetniła wtedy kilka imprez i uroczystości, wzbudzając tym samym ogromny szacunek i podziw mieszkańców.
W 2016 roku Łukasz A. Wawryniuk, dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury w Mordach, ogłosił konkurs na inicjatywy lokalne Miasta i Gminy Mordy. OSP Mordy otrzymało wtedy prawie 6 tys. zł na realizację autorskiej inicjatywy pt. „A u nas wszystko gra!”. Orkiestra Dęta OSP Mordy we wrześniu 2016 roku ogłosiła nabór na zajęcia muzyczne dla najmłodszych, prowadzone metodą Batii Straussa. Równolegle do zajęć umuzykalniających trwały warsztaty orkiestrowe i ćwiczenia z musztry marszowej. Dzięki temu działaniu udało się pozyskać nowych członków do orkiestry oraz przygotować specjalny koncert na podsumowanie.
