Ochotnicze Straże Pożarne są ważnym elementem struktury przeciwpożarowej społeczeństwa polskiego. Działalność OSP nie polega jednak wyłącznie na gaszeniu pożarów. Przez lata była i jest to również działalność społeczna i kulturalna. Chociaż ochrona pożarowa jest dla ochotników działalnością priorytetową, do wielu działań niezbędne są jednostki OSP, bez których straż zawodowa nie dałaby sobie rady z opanowaniem sytuacji kryzysowych.
Historyczne uwarunkowania ochrony przeciwpożarowej
Patrząc na historię ludzkości, zauważamy, iż społeczeństwa od zarania dziejów organizowały ochronę przeciwpożarową. Ogień był żywiołem, który wywoływał lęk niezależnie od kultury czy miejsca zamieszkania. Wiązało się to z jego siłą i faktem, że kilkanaście minut mogło doprowadzić do zniszczenia majątku, do którego człowiek dochodził latami. Strach przed ogniem wynikał z realnego zagrożenia pożarowego, na które wpływały następujące czynniki:
- drewniane domy i słomiane dachy,
- konieczność składowania drewna wewnątrz domostw,
- brak nowoczesnej ochrony odgromowej,
- bezpośrednie połączenie budynku mieszkalnego ze stodołą i innymi budynkami gospodarczymi,
- duże składy siana i słomy w bliskim sąsiedztwie zabudowań.
Wszystkie te czynniki sprzyjały powstawaniu pożarów, które swym zasięgiem mogły rozciągać się na kilka gospodarstw jednocześnie. Innym czynnikiem było powszechne wypalanie traw, które również zagrażało mieszkańcom i płodom rolnym. Istniała zatem konieczność organizowania sformalizowanej ochrony przeciwpożarowej, co doprowadziło do powstawania lokalnych straży ogniowych.
Trailer krótkiego filmu o pożarach i sposobie ich gaszenia
Remiza w Zawadzie i mogiła kaprala Konrada Winklera
Lokalizacja remizy strażackiej w Zawadzie (gmina Olkusz) wiąże się nie tylko z bezpieczeństwem mieszkańców, ale również z lokalną historią i pamięcią narodową. Przy leśnym dukcie, biegnącym na północny-zachód od głównej drogi, tuż za strażacką remizą, dostrzec możemy skromną mogiłę z prostym, brzozowym krzyżem, otoczoną zielonym, drewnianym płotkiem i zaopatrzoną w tabliczkę.
Pochowano w niej kaprala o nazwisku Konrad Winkler, polskiego żołnierza należącego do 11 Pułku Piechoty. Zmarł on 5 września 1939 roku, najprawdopodobniej w wyniku ran poniesionych nieco wcześniej podczas walk w okolicach Trzebini. Wycofujący się w kierunku północnym kompani mieli pochować go w pośpiechu, bez trumny, w płytkim grobie jako nieznanego żołnierza. Jednak mieszkańcy Zawady później wyprawili kapralowi godniejszy pochówek, a miejsce spoczynku oznaczyli krzyżem.
Nazwisko żołnierza ustalono już po wojnie, na początku lat siedemdziesiątych XX wieku - z tego czasu pochodzi umieszczona na mogile tablica. Do dziś grób znajdujący się za remizą jest zadbany i otoczony troskliwą opieką przez lokalną społeczność, stanowiąc ważny punkt na mapie pamięci historycznej regionu.
Cele i zadania statutowe Straży Pożarnej w Zawadzie
Współczesna działalność strażaków ochotników w Zawadzie opiera się na realizacji szeregu zadań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa publicznego oraz integrację lokalnego społeczeństwa. Do głównych celów należą:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z instytucjami i stowarzyszeniami.
- Branie udziału w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów oraz likwidacja zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków Ochotniczej Straży Pożarnej kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Uczestniczenie i reprezentowanie OSP w organach samorządowych i przedstawicielskich.
- Służba pomocą instytucjom publicznym w usuwaniu wszelkich zagrożeń miejscowych.
Rola społeczna i tradycje strażackie
Ochotnicza Straż Pożarna w Zawadzie, poza realizowaniem swojej głównej roli, jaką jest zabezpieczenie przeciwpożarowe, pełni również niezwykle ważną funkcję społeczną. Podejmowane wspólnie z sołectwem i innymi organizacjami inicjatywy służą lokalnej wspólnocie mieszkańców. Strażacy są ściśle związani z całym środowiskiem wiejskim i wielokrotnie stają się inicjatorami zadań realizowanych w czynie społecznym.
Do tradycyjnych zadań miejscowej OSP należy pełnienie przez strażaków służby porządkowej oraz informacyjnej podczas imprez lokalnych i kościelnych. Strażacy kultywują również dawne obrzędy i tradycje, biorąc czynny udział w uroczystościach religijnych i państwowych, co buduje tożsamość kulturową mieszkańców Zawady koło Olkusza. Jak zauważają badacze historii lokalnej, wiele zabytków przeszłości, które jeszcze wczoraj istniały, jutro może zniknąć bezpowrotnie, dlatego działalność dokumentacyjna i pielęgnowanie tradycji przez OSP ma kluczowe znaczenie.