Tworzenie w liceach ogólnokształcących klas o profilu pożarniczym stało się dla szkół szansą na pozyskanie uczniów, a dla blisko z nimi współpracujących komend powiatowych i miejskich Państwowej Straży Pożarnej (PSP) doskonałym sposobem na dokładne poznanie przyszłych kandydatów do służby i ukształtowanie ich postaw. Klasy o profilu pożarniczym funkcjonują w polskich liceach ogólnokształcących od kilkunastu lat.

Podstawy prawne i status edukacyjny

Działalność klas o profilu pożarniczym reguluje rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 9 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez publiczne szkoły i placówki. Wdrożenie innowacji pedagogicznej wymaga powiadomienia kuratora oświaty i organu prowadzącego, a także zatwierdzenia przez radę pedagogiczną.

Zgodnie z art. 3 ustawy Prawo oświatowe, system oświaty mogą wspierać jednostki organizacyjne PSP w działaniach służących podnoszeniu bezpieczeństwa dzieci i młodzieży. Należy jednak pamiętać, że klasy pożarnicze są wyłącznie innowacją pedagogiczną. Szkolenie w zawodzie technik pożarnictwa może być prowadzone wyłącznie przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych w Szkołach Aspirantów PSP oraz Centralnej Szkole Pożarniczej w Częstochowie.

Program nauczania i organizacja zajęć

Szkoły oferują różne formy zajęć o zróżnicowanym zakresie tematycznym:

• Niektóre placówki skupiają się na rozszerzeniu przedmiotów maturalnych, kluczowych przy naborze do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej.
• Inne kładą większy nacisk na warsztat strażacki, realizowany podczas wizyt w jednostkach oraz na obozach szkoleniowych.

Wielu uczniów rozpoczynających naukę posiada już wiedzę z Ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Pożarniczej lub członkostwa w młodzieżowych drużynach pożarniczych. Optymalny model zakłada prowadzenie zajęć przez trzy lata w blokach po trzy godziny tygodniowo, uzupełnionych o wspólne obozy szkoleniowe (jesienny i wiosenny).

Wyzwania praktyczne: liczebność klas i sprzęt

Jednym z najwa

Licea o profilu pożarniczym - kompleksowy przewodnik

Tworzenie klas o profilu pożarniczym w liceach ogólnokształcących stało się szansą dla szkół na pozyskanie uczniów, a dla współpracujących z nimi komend powiatowych i miejskich Państwowej Straży Pożarnej (PSP) sposobem na poznanie przyszłych kandydatów do służby i ukształtowanie ich postaw. Szkoły, w których funkcjonują klasy pożarnicze, oferują różne formy zajęć o zróżnicowanym zakresie tematycznym.

Podstawy prawne i status klas pożarniczych

Działalność klas o profilu pożarniczym reguluje rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 9 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez publiczne szkoły i placówki (DzU z 2002 r. nr 56, poz. 506). Wdrożenie innowacji pedagogicznej wymaga powiadomienia kuratora oświaty i organu prowadzącego, a także zatwierdzenia przez radę pedagogiczną.

Zgodnie z art. 3 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (DzU z 2017 r., poz. 59), system oświaty mogą wspierać jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej oraz innych właściwych służb w działaniach służących podnoszeniu bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, w tym w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Należy podkreślić, że art. 8 pkt 13 tej ustawy określa, że szkoły kształcące w zawodzie technik pożarnictwa może zakładać i prowadzić wyłącznie minister właściwy do spraw wewnętrznych. Realizują to Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu i Krakowie oraz Centralna Szkoła Pożarnicza w Częstochowie.

Oznacza to, że klasy o profilu pożarniczym są wyłącznie innowacją pedagogiczną i nie ma możliwości tworzenia techników pożarniczych nadających tytuł zawodowy technika pożarnictwa. Od roku szkolnego 2017/2018 innowacje pedagogiczne z zakresu edukacji pożarniczej są umiejscawiane w czteroletnich liceach ogólnokształcących. Istnieje również możliwość tworzenia klas pożarniczych w pięcioletnich technikach, gdzie uczniowie zdobywaliby wiedzę z zakresu projektowania, produkcji i obsługi maszyn oraz urządzeń stosowanych w ochronie przeciwpożarowej.

Program nauczania i organizacja zajęć

Różnorodność podejścia do edukacji pożarniczej

Niektóre szkoły za podstawę profilu przyjmują rozszerzenie przedmiotów, z których oceny maturalne są brane pod uwagę przy naborze do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej. W takich przypadkach zajęcia ze strażackiego warsztatu są jedynie ciekawostką, realizowaną podczas wycieczek do jednostek straży pożarnej kilka razy w roku. Inne programy natomiast kładą nacisk na intensywne szkolenia praktyczne. Poszczególne szkoły gwarantują przekazywanie i poszerzanie wiedzy oraz umiejętności na obozach szkoleniowych i wycieczkach do szkół PSP.

Program nauczania edukacji pożarniczej w szkołach współpracujących z Państwową Strażą Pożarną powinien być ujednolicony. Optymalnie, zajęcia powinny odbywać się przez trzy pierwsze lata nauki w liceum ogólnokształcącym w blokach po trzy godziny lekcyjne tygodniowo. Ponadto, w trakcie każdego roku szkolnego przewiduje się udział klas objętych edukacją pożarniczą we wspólnym tygodniowym obozie szkoleniowym. Dobrą praktyką jest organizowanie dwóch obozów: jesiennego i wiosennego, często łączonych z klasami z innych szkół lub innymi klasami mundurowymi z tej samej szkoły.

Zajęcia praktyczne, zwłaszcza te prowadzone na tygodniowych obozach, dają młodym adeptom pożarnictwa szansę zdobycia cennego doświadczenia. Sportowa rywalizacja z uczniami innych pożarniczych klas, ćwiczenie wybranych elementów zawodów sportowo-pożarniczych czy elementów ratownictwa wysokościowego (np. zjazdy z otworu okiennego na linach), a także uczestnictwo w operacyjnym rozpoznaniu ciekawych obiektów i zakładów to tylko niektóre z aktywności oferowanych na tym etapie nauki.

Kadra dydaktyczna

Nauczyciele prowadzący zajęcia pożarnicze mają różny bagaż wiedzy i doświadczeń związanych z ochroną przeciwpożarową. Bywają nimi czynni funkcjonariusze PSP i ci pozostający w stanie spoczynku. Zdarzają się również nauczyciele przedmiotowi (głównie edukacji dla bezpieczeństwa czy wychowania fizycznego), którzy swą przygodę z ochroną przeciwpożarową rozpoczynają wraz z pierwszym rocznikiem klasy strażackiej. Często zajęcia są prowadzone wymiennie przez kilku oficerów komendy PSP, gdzie miejscowy komendant wyznacza jednego z nich. Funkcja nauczyciela edukacji pożarniczej powinna być powierzana osobom z wykształceniem pożarniczym zdobytym w szkołach PSP i doświadczeniem z pracy w jednostkach ochrony przeciwpożarowej.

Warunki prowadzenia zajęć praktycznych

Jednym z najważniejszych problemów jest liczebność klas. Optymalna liczba uczniów klasy strażackiej to osiem - dziesięć, jednak realnie klasy są ponad dwudziestoosobowe. Najczęściej spotykany stosunek liczby godzin praktycznych do teoretycznych wynosi 1:1. O ile na zajęciach teoretycznych duża liczba uczniów nie stanowi problemu, o tyle na zajęciach praktycznych kłopotów jest sporo.

Strażak nie może być dopuszczony do wykonywania ćwiczeń bez środków ochrony indywidualnej. Oznacza to, że każdego ucznia należy na czas ćwiczeń wyposażyć w ubranie specjalne, hełm, rękawice i sprzęt. Dobrą praktyką jest wykształcenie w młodzieży nawyków używania wymaganych przepisami BHP ubrań specjalnych i środków ochrony indywidualnych, do czego wykorzystuje się głównie ubrania i sprzęt wycofany z podziału bojowego ze względu na ich zużycie.

W większości komend powiatowych PSP dzienne obsady w podziale bojowym oscylują na poziomie siedmiu strażaków na zmianie służbowej. Wygospodarowanie sprzętu i ubrań dla ośmiu - dziesięciu uczniów jest realne, choć niełatwe. Zajęcia przygotowane dla klasy 25-osobowej często polegają na przećwiczeniu określonego założenia przez zaledwie kilku uczniów, podczas gdy pozostali „szkolą się” wyłącznie poprzez obserwację, co może prowadzić do znudzenia i frustracji.

Kolejnym ułatwieniem dla nauczycieli mało liczebnych klas jest możliwość realizowania częstych i atrakcyjnych wyjazdów. Każda komenda powiatowa/miejska PSP ma w swoim wyposażeniu mikrobus (dziewięciomiejscowy). Zawarta między szkołą a komendą umowa określa zasady korzystania ze sprzętu i pojazdów. Pełnoletni, przeszkoleni uczniowie klas pożarniczych z Zespołu Szkół w Policach wielokrotnie wyjeżdżali w trakcie zajęć obserwować akcje ratowniczo-gaśnicze, a nawet realizowali pomocnicze czynności ratownicze (np. ładowanie worków piaskiem w czasie podtopień). Nie byłoby to możliwe w liczniejszych klasach.

Współpraca z jednostkami PSP i OSP

Aby realizować szeroki zakres wiedzy i umiejętności, konieczna jest współpraca z jednostkami ratowniczo-gaśniczymi PSP. Prowadzenie lekcji praktycznych wymaga dostępu do specjalistycznego sprzętu, którego obsługa nie może odbywać się bez ubrań specjalnych i środków ochrony indywidualnej (rękawice, hełmy). Porozumienia zawierane pomiędzy szkołami a jednostkami organizacyjnymi PSP zapewniają m.in. dostęp do profesjonalnych obiektów ćwiczeń, takich jak te na terenie Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Rzeszowie.

Uczniowie liceum o profilu pożarniczym pozyskują najaktualniejszą wiedzę z zakresu pożarnictwa, a ponadto mają unikalną możliwość do kontaktu, ćwiczeń oraz korzystania z doświadczeń ratowników różnych specjalności. Na zajęcia zapraszani są często ratownicy wysokościowi, nurkowie, ratownicy medyczni czy też członkowie specjalistycznych grup ratownictwa chemiczno-ekologicznego. Współpraca z Komendami Powiatowymi Straży Pożarnej, Ochotniczymi Strażami Pożarnymi, Akademią Pożarniczą w Warszawie oraz firmami takimi jak DJCHEM Chemicals Poland S.A. pozwala na organizację praktycznych zajęć z wykorzystaniem sprzętu oraz udział w ćwiczeniach i przedsięwzięciach Jednostek Pożarniczych.

W 2022 roku z inicjatywy Komendanta Powiatowego PSP w Wołominie została powołana Grupa Pożarnicza PUL Wołomin, która została włączona do programu OSP.

Przykładowe zajęcia i ćwiczenia

• Ratownictwo lodowe: Kadeci realizują szkolenia z ratownictwa lodowego pod okiem instruktorów-strażaków, zapoznając się ze sprzętem specjalistycznym.
• Praca w sprzęcie Ochrony Układu Oddechowego: Odnalezienie dziecka w zadymionym pomieszczeniu to jedno z trudniejszych zadań, jakie czekają na uczniów.
• Podawanie piany gaśniczej: Pokaz podawania piany gaśniczej z agregatu do wytwarzania piany lekkiej.
• Ratownictwo techniczne: Uczniowie uczą się zasad zabezpieczania miejsca zdarzenia w przypadku wypadku komunikacyjnego oraz posługiwania się sprzętem ratowniczym, w tym hydraulicznymi zestawami ratowniczymi (rozpieracze ramieniowe i nożyce) do wykonywania dostępu do osób poszkodowanych uwięzionych w pojazdach. Uczestniczyli w zajęciach praktycznych z wykorzystaniem sprzętu ratownictwa technicznego marki Holmatro.
• Budowanie linii gaśniczych: Uczniowie ćwiczą budowanie linii gaśniczych z użyciem wody.
• Edukacja przedszkolaków: Uczniowie klas pożarniczych III LO dla dzieci z Przedszkola nr 39 sprawdzali bezpieczeństwo i radość przedszkolaków. Przedszkolaki uczyły się podstawowych numerów alarmowych i jak wezwać pogotowie przez telefon.
• Poligon ratowniczo-medyczny i pożarniczy: Uczniowie poznają rodzaje środków gaśniczych i mechanizmy ich działania oraz podręczny sprzęt gaśniczy. Rozwijają linie wężowe, zajmują stanowiska gaśnicze i operują prądami gaśniczymi. Ćwiczą transportowanie poszkodowanych z miejsca zagrożenia, wykonują RKO i używają AED w symulowanych akcjach.
• Zajęcia ogólnoratownicze: Uczniowie zdobywają wiedzę i umiejętności z zakresu pierwszej pomocy, przygotowując się do podejmowania działań w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.
• Manewry: Raz w semestrze organizowane są manewry w PSP, np. w Jeleniej Górze, gdzie uczniowie pozorują zadania i czynnie biorą udział w zajęciach, również nocnych.

Wielu uczniów rozpoczynających naukę w liceum ma solidne pokłady wiedzy wyniesione z udziału w Ogólnopolskim Turnieju Wiedzy Pożarniczej „Młodzież zapobiega pożarom”. Część z nich należy od lat do młodzieżowych drużyn pożarniczych (MDP), a nawet ma możliwość zapisania się do Młodzieżowej Grupy OSP działającej przy szkole.

Wymagania i możliwości dla absolwentów

Klasa strażacka z elementami ratownictwa medycznego i pożarnictwa to klasa Liceum Ogólnokształcącego z przygotowaniem do matury i na studia wyższe. Uczniowie zobowiązani są do przestrzegania Regulaminu Klas Mundurowych, który reguluje m.in. obowiązek zakupu na koszt własny umundurowania i koszulki z logo szkoły, które noszą przez cały okres nauczania. Pokazy musztry uświetniają różnego rodzaju uroczystości organizowane na terenie szkoły.

Warunki stawiane kandydatom:

• nienaganne zdrowie
• dobry poziom sprawności fizycznej (do tej klasy nie ma testów sprawności fizycznej)
• co najmniej poprawna ocena z zachowania

Uczniowie mają prawo do awansu na wyższy stopień. Realizacja edukacji pożarniczej wyposaża kadetów w zakres wiedzy, umiejętności i kompetencji niezbędnych do bezpiecznego wykonywania zadań ratowniczo - gaśniczych. Absolwenci otrzymują niezbędne wskazówki i wsparcie przy rekrutacji do Straży Pożarnej.

Absolwenci klas pożarniczych, którzy ukończą szkolenie podstawowe strażaków ratowników OSP, znają realia służby w Państwowej Straży Pożarnej. Klasy te mają na celu przygotowanie do podjęcia służby w szeregach PSP, a także przygotowanie do dalszej edukacji w jednej ze szkół pożarniczych.

Niestety, nie brakuje osób, które są rozczarowane, że klasa o profilu pożarniczym nie czyni ich absolwenta strażakiem z gwarancją zatrudnienia w jednostkach ochrony przeciwpożarowej. Strażak, ratownik, policjant, żołnierz to zawody bardzo wymagające i prestiżowe, wymagające dużej sprawności i dobrych walorów osobowościowych. Głównym zadaniem strażaka jest szeroko rozumiana walka z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami, z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu. Czynności, które absolwent będzie wykonywał w wybranej służbie, zależeć będą przede wszystkim od ukończonych kursów podstawowych i specjalistycznych już w samych służbach.

Potrzeba standaryzacji i nowelizacji

Klasy o profilu pożarniczym funkcjonują w polskich liceach ogólnokształcących od kilkunastu lat, a ich istnienie nie zostało w żaden sposób usankcjonowane. Obecnie w Komendzie Głównej PSP toczą się prace nad usystematyzowaniem działania klas o profilu pożarniczym. Przykładem są działające na podobnej zasadzie klasy policyjne, które po trwającym trzy lata procesie standaryzacji otrzymały w 2016 r. jednolity program kształcenia.

Istnieje potrzeba ujednolicenia nazwy profilu, programu nauczania pożarnictwa, czasu realizacji programu, wymiaru godzinowego i miejsca przeprowadzania zajęć. Znormalizowanie tych zagadnień pomoże uczniom w znalezieniu i wyborze właściwej szkoły, ułatwi pracę nauczycielom w prowadzeniu zajęć. Unifikacja systemu zwiększy prawdopodobnie liczbę absolwentów klas o profilu pożarniczym, którzy wykorzystując zdobytą wiedzę i umiejętności, będą pomagać sobie i innym w sytuacjach zagrożenia.

Obowiązujące zasady rekrutacji do PSP wymagają nowelizacji, co wynika z nowego systemu szkolenia w zawodzie strażak. Jeden z najważniejszych benefitów dla absolwentów tych klas powinna stanowić dodatkowa gratyfikacja w procesie naboru do służby w Państwowej Straży Pożarnej.

tags: #rodzaje #liceum #strazackie