Hydrant stanowi kluczowy element instalacji przeciwpożarowej, pełniąc rolę punktu poboru wody, który w razie potrzeby umożliwia szybkie podłączenie węża i rozpoczęcie gaszenia pożaru. Ich głównym zadaniem jest zapewnienie zarówno dużej ilości wody, jak i utrzymanie właściwego ciśnienia potrzebnego do skutecznego podawania strumienia gaśniczego. Choć często spotykane jako czerwone słupki przy ulicach lub szafki z wężem na korytarzach budynków, nie pełnią one jedynie funkcji ozdobnych. Kluczowe znaczenie mają szczegóły konstrukcyjne, takie jak sposób wykonania, użyty materiał oraz regularność przeglądów technicznych, które decydują o niezawodności urządzenia w sytuacjach kryzysowych.
Rodzaje hydrantów
Hydranty można podzielić na kilka podstawowych kategorii, w zależności od miejsca ich instalacji i konstrukcji.
Hydranty zewnętrzne
Hydranty zewnętrzne pozwalają na bezpieczny pobór wody na potrzeby gaszenia pożaru ze stale nawodnionej sieci wodociągowej. Są one jednymi z podstawowych i najbardziej charakterystycznych elementów sieci wodociągowej przeciwpożarowej, zapewniających szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej. Zgodnie z normami europejskimi, dostosowanymi na potrzeby polskie, rozróżnia się:
- Hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne - objęte normą PN-EN 14384:2009. Najczęściej są to czerwone lub czarne urządzenia, niejednokrotnie stanowiące ozdobę ulic w miastach i na wsiach. Muszą być odporne na trudne warunki atmosferyczne. W miejscach, gdzie występują niskie temperatury, stosuje się hydranty nadziemne z podwójnym zamknięciem, które zapobiega zamarzaniu wody w korpusie. Hydranty z pojedynczym zamknięciem są używane tam, gdzie przewody wodociągowe są położone na odpowiedniej głębokości, zapewniającej naturalną ochronę przed mrozem.
- Hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne - objęte normą PN-EN 14339. Są mniej widoczne, często bezwiednie przechodzimy po nich, spacerując ulicami miast. Dostęp do nich uzyskuje się po odsunięciu specjalnej pokrywy, a ich obsługa wymaga użycia odpowiedniego klucza, zazwyczaj dostępnego dla służb ratowniczych. Hydrant podziemny to kolumna, umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego - który jednocześnie umożliwia otwieranie hydrantu i jego zamykanie przez ruch obrotowy.
Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami, dlatego w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania, takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i sprawne ugaszenie pożaru. Najczęściej stosowane hydranty zewnętrzne mają średnice 80 mm i 100 mm (DN80 i DN100). Bardzo rzadko spotykany jest hydrant zewnętrzny jedynie jako hydrant nadziemny o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować: hydrant PN 10 (o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Hydranty wewnętrzne
Hydranty wewnętrzne, zgodnie z europejską nomenklaturą, zaliczane są do stałych urządzeń gaśniczych. W Polsce produkcja hydrantów DN25 odbywa się zgodnie z normą PN-EN 671-1 "Hydranty wewnętrzne". W budynkach hydranty najczęściej umieszczane są w metalowych lub plastikowych szafkach, a wąż nawinięty jest na bęben, co zapewnia gotowość do natychmiastowego użycia. Rozwiązanie to jest szczególnie istotne w miejscach o dużym natężeniu ruchu lub w obiektach, gdzie znajdują się materiały łatwopalne, umożliwiając rozpoczęcie gaszenia pożaru jeszcze przed przyjazdem straży pożarnej.
W hydrantach DN 25 stosowane są węże półsztywne gumowe o nominalnej średnicy 25 mm, o długości 20 m lub 30 m, które muszą stanowić jeden odcinek. Na końcu węża montowana jest prądownica o średnicy dyszy zapewniającej minimalną wydajność wody 1 dm³/s (60 l/min) przy określonym ciśnieniu na zaworze hydrantowym.
Hydranty wewnętrzne można zobaczyć w postaci skrzynek hydrantowych, które mogą być rozmieszczone na wszystkich piętrach budynku. Szafka hydrantowa ma obowiązkowo kwadratowy kształt, a jej wysokość to mniej więcej półtora metra.
Hydranty ogrodowe
Na terenach rekreacyjnych, ogródkach działkowych czy obiektach sportowych często stosowane są hydranty ogrodowe. Oprócz zapewnienia dostępu do wody, wiele z nich posiada konstrukcję mrozoodporną, umożliwiającą odprowadzenie wody z korpusu po zakręceniu zaworu, co zapobiega zamarzaniu instalacji bez konieczności jej sezonowego opróżniania.
Wymagania techniczne i prawne dla hydrantów
Ogólne parametry techniczne
Aby hydrant mógł prawidłowo funkcjonować, ciśnienie wody na zaworze hydrantowym nie może być niższe niż 0,2 MPa. Wydajność hydrantów DN 25 z wężem półsztywnym powinna wynosić co najmniej 1 dm³/s (60 l/min). Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.
Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
- dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ppoż. - 5 dm³/s.
Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne o średnicy nominalnej DN 100 lub DN 150, których wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa nie może być mniejsza niż 20 dm³/s.
Podstawa prawna i regulacje
Sieć wodociągowa przeciwpożarowa stanowi podstawowy element ochrony przed skutkami pożarów, zapewniając szybki dostęp do stałego źródła wody. Kluczowym dokumentem regulującym wymagania dla tych sieci jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). Rozporządzenie to określa szczegółowe regulacje dotyczące średnic nominalnych sieci i hydrantów zewnętrznych, a także ich lokalizacji i oznakowania.
Przepisy dotyczące sieci hydrantowych są uszczegółowieniem regulacji Prawa budowlanego, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymaganą wydajność i odpowiednie ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny. Powinna zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa.
Sieci wodociągowe przeciwpożarowe należy wykonywać jako sieci obwodowe. Dopuszcza się budowę sieci rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s. Dopuszcza się również budowę odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. Jeżeli łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci. Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.
Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci.
Dokumentacja i certyfikacja
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi posiadać nie tylko regulacje prawne, ale również niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku. Hydranty zewnętrzne powinny spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń, będących odpowiednikami norm europejskich (EN).
Kiedy wymagane są hydranty zewnętrzne
Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Hydranty muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach:
- budynki użyteczności publicznej,
- budynki zamieszkania zbiorowego,
- obiekty produkcyjne i magazynowe, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki. Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy również obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.
Lokalizacja i oznakowanie hydrantów zewnętrznych
Zasady rozmieszczenia
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach, tak od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich, hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów.
Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy.
Oznakowanie hydrantów zewnętrznych nadziemnych
Hydranty nadziemne są zazwyczaj koloru czerwonego (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym) i oznakowane są tabliczką z dużą, czarną literą H na białym tle, po bokach której znajdują się czerwone prostokąty. Hydrant zewnętrzny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku - takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu - można dojrzeć go z dużej odległości, co pomocne jest podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłaniać może sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym czy przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Oznakowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych
Hydrant podziemny to kolumna, której cała konstrukcja umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W. Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Wybór między hydrantem nadziemnym a podziemnym
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, co więcej, do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, utrudnienia w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane.
Oznakowanie hydrantów wewnętrznych
Do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej. Dla znaków ochrony ppoż. obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01. Na znakach wskazujących lokalizację hydrantu znajdują się informacje o jego parametrach. Na czerwonych tabliczkach umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci.
Dodatkowe elementy instalacji hydrantowych
Kompensatory w instalacjach hydrantowych
Obok hydrantów, w instalacjach wodnych i przeciwpożarowych często stosuje się kompensatory. Są to elementy rurociągu, które przejmują wydłużenia i naprężenia powstające w wyniku zmian temperatury lub ciśnienia. Dzięki nim rury, zwłaszcza metalowe, mogą swobodnie pracować, rozszerzając się i kurcząc, co zapobiega uszkodzeniom instalacji.
Punkty poboru wody
Punkt poboru wody to specjalne przyłącze umożliwiające korzystanie z wody zgromadzonej w zbiorniku na deszczówkę lub podłączonej do sieci wodociągowej. Może mieć formę skrzynki ukrytej w ziemi lub estetycznej kolumny ogrodowej z zaworem. Hydrant jest urządzeniem, które umożliwia bezpośredni pobór wody z głównych przewodów sieci wodociągowej.
Konserwacja i przeglądy
Oprócz sprzedaży, kluczowe jest także konserwacja i przegląd zarówno hydrantów zewnętrznych, jak i wewnętrznych, aby zapewnić ich prawidłowe funkcjonowanie w sytuacjach kryzysowych.
Kluczowe normy i rozporządzenia
Do najważniejszych przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę należą:
- Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. Nr 124, poz. 1030).
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst ujednolicony.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz 690).
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243 z 2005 r. poz. 2063).
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137).
- Polska Norma PN-EN 671-1 "Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne."
- Polska Norma PN-EN 671-2 "Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne."
- Polska Norma PN-EN 671-3 "Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne."
- Polska Norma PN-EN 14384:2009 "Hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne".
- Polska Norma PN-EN 14339 "Hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne".
- Polska Norma PN-EN ISO 7010 (dla znaków ochrony ppoż.).
Ostatni dokument, świadectwo dopuszczenia, wydawane jest przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego (CNBOP-PIB).