W służbie ratowniczej, niezależnie od tego, czy mówimy o Państwowej Straży Pożarnej, czy Ochotniczych Strażach Pożarnych, kluczową rolę odgrywają samochody pożarnicze. Ich różnorodność, specjalizacja i wyposażenie są dostosowane do szerokiego spektrum zagrożeń - od gaszenia pożarów, przez ratownictwo techniczne, chemiczne, wodne, aż po działania wysokościowe. Zrozumienie ich nazewnictwa oraz specyfiki jest fundamentalne dla każdego strażaka i osób zainteresowanych tematyką.
System Nazewnictwa Samochodów Pożarniczych
W straży pożarnej pojazdy dzieli się na dwie główne kategorie: samochody gaśnicze oraz specjalistyczne. Objaśnienie nazewnictwa dla samochodów pożarniczych i specjalistycznych jest kluczowe do identyfikacji ich przeznaczenia. Warto zaznaczyć, że przedstawione zasady są ogólnoprzyjęte i powszechnie używane, choć zastosowanie wymienionych skrótów może się różnić w zależności od wielu czynników i nie jest odzwierciedleniem oficjalnej normy.
Podstawowe kategorie i masa pojazdu
Pierwsza litera w oznaczeniu mówi o tym, czy jest to pojazd gaśniczy, czy specjalistyczny. Stosuje się odpowiednio:
- Dla samochodu gaśniczego: litera G
- Dla samochodu specjalistycznego: litera S
Ponadto, dla każdego z tych pojazdów określa się też jego masę. W straży stosuje się następujący podział:
- Samochód lekki - do 7,5 ton - litera L (w innym wariancie: do 4 ton)
- Samochód średni - od 7,5 do 14 ton - brak oznaczenia literowego (w innym wariancie: od 4 do 14 ton)
- Samochód ciężki - od 14 ton - litera C (w innym wariancie: powyżej 14 ton)
Przedstawione wartości ukazują jedynie orientacyjne możliwe masy pojazdów i mogą się różnić od rzeczywistych norm.
Parametry wyposażenia dla samochodów gaśniczych (litery)
Dla wozów gaśniczych stosuje się najczęściej następujące wartości określające ich budowę i wyposażenie:
- Litera B - zbiornik wodny ("beczka")
- Litera A - autopompa (pompa działająca zależnie od silnika samochodu)
- Litera M - motopompa (pompa z własnym silnikiem)
Dodatkowo, często używane są oznaczenia określające specjalne wyposażenie pojazdu, stosowane jedynie przy pojazdach gaśniczych oznaczonych literą G:
- Pr - ładunek proszkowy
- Sn - ładunek śniegowy (bardzo rzadko spotykane)
Dopiski mogące być stosowane zarówno przy pojazdach gaśniczych, jak i specjalistycznych, to na przykład:
- Rt - ratownictwo techniczne
Niekiedy można również spotkać samochody gaśnicze z oznaczeniem innej specjalizacji, jednak powyższy jest stosowany najczęściej.
Oznaczenia dla samochodów specjalistycznych (litery)
Gama oznaczeń stosowanych przy samochodach specjalistycznych jest znacznie szersza i opisuje konkretną funkcję pojazdu. Poniżej prezentujemy listę używanych określeń:
- D - autodrabina
- H - podnośnik hydrauliczny
- Rt - ratownictwa technicznego
- Rd - ratownictwa drogowego
- Rw - ratownictwa wodnego
- Rchem - ratownictwa chemicznego
- Rwys - ratownictwa wysokościowego
- Rp lub Grat - poszukiwawczo-ratownicze
- Rmed - ratownictwa medycznego (często strażackie ambulanse; rzadsze oznaczenie: RM)
- Rr - ratowniczo-rozpoznawczy
- Op - operacyjny
- Dł - dowodzenia i łączności
- Cn - cysterna (stosuje się również inne oznaczenia: GCBM, SCZ, SCCs, SZ)
- W - wężowy
- Pgaz - przeciwgazowo-dymowy
- Dź - dźwig
- Kn - nośnik kontenerów
- Kw - kwatermistrzowski
- Bus - mikrobus (SLBus), autobus
- On - oświetleniowy
Oznaczenia cyfrowe
Dodatkowo samochody gaśnicze posiadają oznaczenie cyfrowe charakteryzujące pojemność zbiornika na wodę oraz wydajność pompy. W przypadku samochodów proszkowych podawana jest masa proszku gaśniczego, np.: 3000 kg.
Symbole oddzielone są znakiem [ / ], niekiedy [ + ] i oznaczają:
- Pierwsza liczba: pojemność zbiornika w metrach sześciennych (tonach)
- Druga liczba: wydajność pompy w hektolitrach na minutę (hl/min)
Czasami po znaku [ / ] lub [ + ] pojawia się pojemność lub masa proszku gaśniczego lub ładunku dwutlenku węgla (śniegu).
Na przykład, GBA 2/24 oznacza średni samochód gaśniczy ze zbiornikiem na wodę i autopompą, pojemność zbiornika na wodę 2 m³ (2 tony) oraz wydajności autopompy 24 hektolitry wody na minutę (2400l/min). Samochody gaśnicze wyposażone są zazwyczaj także w zbiornik środka pianotwórczego, którego dodatkowa pojemność wynosi zazwyczaj 10% pojemności zbiornika na wodę, czyli w powyższym wypadku - 200 l.
Przykłady pełnych oznaczeń
Tak więc, podsumowując powyższe informacje, możliwych kombinacji literowych jest naprawdę dużo. Poniżej prezentujemy kilka przykładów używanych oznaczeń dla samochodów strażackich:
- GBA - gaśniczy, średni samochód ratowniczo-gaśniczy ze zbiornikiem wodnym i autopompą.
- GCBA-Rt - gaśniczy, ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy ze zbiornikiem wodnym, autopompą oraz sprzętem ratownictwa technicznego.
- GLM - gaśniczy, lekki samochód z motopompą.
- SCD - specjalistyczna, ciężka autodrabina.
- SCRt - specjalistyczny, ciężki samochód ratownictwa technicznego.
- SRchem - specjalistyczny, średni samochód ratownictwa chemicznego.
Średni Samochód Gaśniczy Star 244 GBA 2,5/16 - Historia i Znaczenie
Jednym z klasycznych przykładów polskiej konstrukcji samochodu pożarniczego jest Star 244 (GBA 2,5/16) z 1987 roku. 4 czerwca 2018 roku Centralne Muzeum Pożarnictwa pozyskało nowy eksponat tego typu. Początkowo był on używany przez Wojewódzki Ośrodek Szkolenia Pożarniczego w Katowicach, a następnie, w 1995 roku, przekazano go do Ochotniczej Straży Pożarnej w Kaniowie (gm. Bestwina, pow. bielski), gdzie był na podziale bojowym do grudnia 2017 roku. Umowa darowizny została podpisana przez Artura Beniowskiego - wójta Gminy Bestwina. W przekazaniu pojazdu brali udział strażacy z OSP Kaniów na czele z dh. Tym samym kolekcja polskich samochodów gaśniczych wzbogaciła się o samochód znany przez setki tysięcy strażaków i bardzo przez nich lubiany.
Popularny GBA 2,5/16 to w całości polska konstrukcja, obrazująca wysiłek inżynierski lat kryzysu gospodarczego. Dlatego łączy w sobie minimalizm technologiczny ze średnim poziomem ergonomii. Wartość nowego eksponatu jest tym większa, że druhowie z OSP w Kaniowie traktowali swojego GBA z wielką kulturą techniczną.
Wybór Samochodu Gaśniczego dla OSP: GBA czy GCBA?
Decyzja o zakupie nowego pojazdu jest zawsze wyzwaniem, szczególnie dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), które muszą sprostać różnorodnym warunkom terenowym i operacyjnym. Gdy jednostka, znajdująca się w KSRG, interweniuje około 15-20 razy w ciągu roku, a w jej rejonie występują bardzo duże kompleksy leśne, parki krajobrazowe oraz gmina jest rolnicza, pojawia się pytanie: czy lepiej kupić GBA z 3000 l wody, czy GCBA z 5000 l wody?
Przede wszystkim należy przeanalizować rozmieszczenie punktów czerpania wody w danym rejonie - sprawne hydranty, ich wydajność oraz odległości do innych jednostek wsparcia. W warunkach miejskich, gdzie większość hydrantów jest sprawna i dysponuje dobrym ciśnieniem, a sąsiednie jednostki posiadają GCBA lub JRG z ciężkimi samochodami (5 tys. i 8 tys. litrów wody) znajdują się w niewielkiej odległości (np. 3-6 km), problemy z dostarczaniem wody są rzadkie. W takiej sytuacji wybór mniejszego zbiornika, np. 3000 l, może być uzasadniony.
Konkurencyjność na rynku sprawiła, że obecnie większość producentów oferuje pojazdy GBA z dużymi zbiornikami, na podwoziach o tonażu nie przekraczającym 16 ton. Należy jednak pamiętać, że ze wzrostem zbiornika proporcjonalnie maleje miejsce na sprzęt. Ciekawe rozwiązanie to skrytka przelotowa ze zbiornikiem 3 tys. litrów, oferowana przez jednego z producentów.
Doświadczenia Eksploatacyjne i Wyzwania w Nowoczesnych Samochodach Pożarniczych
Praktyczne doświadczenia z eksploatacji nowoczesnych samochodów pożarniczych często ujawniają wyzwania, które warto wziąć pod uwagę przy wyborze nowego sprzętu. Na przykładzie GBA 3/35 - Mercedes Benz Atego 1530 w zabudowie "Bocar-u", po roku eksploatacji, pojawiają się mieszane uczucia zarówno odnośnie podwozia, jak i zabudowy.
Podwozia Euro 6 a specyfika służby OSP
Jednym z kluczowych problemów jest fakt, że nowoczesne pojazdy, zwłaszcza te spełniające normę Euro 6, średnio nadają się do służby w straży, a szczególnie w OSP. Pojazdy te muszą się "przepalić" na trasach, na długich dystansach, a nie pokonywać kilkanaście kilometrów na tydzień. Wypalanie filtra DPF potrafi załączyć się w najmniej odpowiednim momencie, np. podczas działań przy pożarze mieszkania. Podwozia na cele pożarnicze powinny mieć odstępstwa od tej normy, tak jak to prawdopodobnie ma miejsce na zachodzie. Obecnie jednostki są na nie "skazane", co generuje dodatkowe problemy eksploatacyjne.
Krytyczna ocena zabudowy (na przykładzie konkretnego pojazdu)
W przypadku wspomnianego pojazdu, zauważono szereg niedociągnięć w zabudowie:
- Początkowo podobały się wysuwane segmenty ze sprzętem, jednak po dłuższej eksploatacji śruby zaczęły się wykręcać, a całe "szafy" ze sprzętem latały luźno.
- Drabinę wysuwaną na dachu trzeba było zabezpieczać dodatkowymi gumami, ponieważ odczepiała się i latała, zagrażając zarówno obsadzie, jak i innym użytkownikom dróg.
- Zauważono pęknięcia zabudowy przy mocowaniu drabinki prowadzącej na górę.
- Kolejnym kontrowersyjnym elementem są automatycznie otwierane schody dla przedziału załogi - uważane za "fajną zabawkę, ale nie do straży".
- Zawieszenie pojazdu jest strasznie twarde. O ile kierowca i dowódca mają wygodne siedzenia, o tyle załoga ma "wytrząśnięte wszystkie flaki", zanim dojedzie na miejsce akcji. Pojawiła się jednak informacja, że tegoroczne podwozia mają mieć "zmiękczone" zawieszenie.
- Mocowania na aparaty w kabinie są funkcjonalne, ale muszą być dobrze dobrane, gdyż po wyjęciu aparatu zostaje dziura, której nie można zakryć.
- Zagłówki dla załogi są często zbyt wysoko (np. 15 cm ponad głowami ratowników).
- Problemem jest również podłoga w przedziale załogi, gdzie porobiły się dziury i zaczęła odchodzić.
- Nie bez znaczenia są także odchodzące uszczelki i gumy.
Powyższe spostrzeżenia nie są jedynie jednostkowymi odczuciami, ale większości obsady. Goły pojazd kosztował prawie 647 tys. zł, co skłania do wniosku, że za taką kwotę można nabyć sprzęt lepszej jakości, nawet od tego samego producenta, ale z wykorzystaniem lepszych rozwiązań. Czasami pojazd ma również zalety, jednak w kontekście tak dużej inwestycji, krytyczne uwagi są bardzo istotne.
Nowoczesne Rozwiązania i Standardy: Scania CrewCab i Wyspecjalizowane Podwozia
Rynek samochodów pożarniczych oferuje także rozwiązania, które stawiają na komfort, jakość i bezpieczeństwo. Nowa kabina załogowa Scania, przeznaczona dla pojazdów nowej generacji, została zbudowana na bazie kabiny P i jest dostępna w dwóch wariantach długości. Kabiny załogowe Scania wyznaczają nowy standard w branży, zapewniając bezpieczny i szybki transport załogi oraz sprzętu na miejsce akcji. W kabinie można przewozić 6 członków załogi, którzy mogą być dodatkowo chronieni przez boczne kurtyny powietrzne. Cechuje je duża przestrzeń wewnętrzna, umożliwiająca indywidualną aranżację przestrzeni z przodu, jak i z tyłu.
Samochody ratowniczo-gaśnicze bazujące na podwoziach Scania to najczęściej pojazdy 4x4 z jednostkami napędowymi o mocy od 360 do 410 KM. Posiadają zbiornik na wodę o pojemności od 4500 do 10500 litrów, a typowa pojemność zbiorników środka pianotwórczego to 10% pojemności wody. Pojazdy tego typu dysponują pompami o dużej wydajności. Solidne podwozie Scania zapewnia doskonałą sztywność skrętną i odporność na działanie momentów zginających.
Specjalistyczne konfiguracje
Straż Pożarna to nie tylko walka z ogniem, ale także z innymi zagrożeniami, co wymaga dostosowania możliwości pojazdu do specyficznych zadań. Wiele jednostek musi być wyposażonych w drabiny obrotowe i podnośniki koszowe, najczęściej instaluje się drabiny o zasięgu do 53 m. Pojazdy będące nośnikami takiego sprzętu mogą być wyposażone w krótką kabinę, Scania CrewCab lub niską Low-entry umieszczoną przed osią pojazdu.
W grupie pojazdów specjalistycznych znajdują się również te z ogumieniem pojedynczym i wysokiej mobilności terenowej, obniżonej ramie w celu montażu konsoli żurawia niezwiększającej wysokości łącznej pojazdu. Wielowyjściowe napędy do rozmaitych urządzeń są standardowo stosowane w tego typu pojazdach. Samochody ratowniczo-gaśnicze mogą być również wyposażone w inny sprzęt ratowniczy, służąc jako pojazdy wsparcia, wyposażone w krótką kabinę 3-osobową. Stosuje się podwozia o różnych konfiguracjach osi wielonapędowych.
Pojazdy ratownicze pełniące służbę na lotniskach są znacznie bardziej zaawansowane konstrukcyjnie w porównaniu do konwencjonalnych samochodów ratowniczych. Tereny otaczające lotniska zazwyczaj nie pozwalają na korzystanie z typowych samochodów ratowniczych. Są one wyposażone w pojedyncze ogumienie tylnych kół, zapewniające większy prześwit i zdolność pokonywania nierówności czy przeszkód terenowych. Posiadają automatyczną skrzynię biegów i układ napędowy 4x4 lub 6x6.
tags: #samochody #strazackie #gab