Praca w straży pożarnej charakteryzuje się nieprzewidywalnością - jednostka może zostać wezwana do interwencji o dowolnym charakterze, wymagających zmierzenia się z różnorodnymi, często trudnymi do przewidzenia sytuacjami. W związku z tym strażacy muszą być przygotowani na każde wyzwanie.
Osoby, które wstąpiły do Państwowej Straży Pożarnej (PSP) po 31 października 2016 roku, podlegają przepisom „Programu szkolenia podstawowego w zawodzie strażak”. Pełne szkolenie do zawodu strażaka trwa 7 miesięcy. Pierwsze dwa miesiące przeznaczone są na przeszkolenie z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Kolejnym etapem są praktyki zawodowe, odbywane w macierzystej jednostce ratowniczo-gaśniczej. Praktyki te muszą obejmować co najmniej 28 służb w wymiarze 24 godzin każda, rozłożonych na okres 90 dni (3 miesięcy). Przebieg służby musi być dokumentowany w dzienniku praktyk. Kluczowe jest unikanie absencji, ponieważ nieobecność przekraczająca 10% czasu przeznaczonego na realizację programu może skutkować niezaliczeniem praktyk.
Ostatni etap szkolenia to tzw. „podoficerka”, czyli blok zasadniczy. Trwa on około 2 miesiące i obejmuje 336 godzin dydaktycznych, zakończonych dwudniowymi egzaminami. Pierwszy i trzeci etap szkolenia realizowane są w trybie skoszarowanym na terenie szkół i ośrodków szkoleniowych PSP zlokalizowanych w całej Polsce. Miejsce szkolenia często nie zależy od kandydata ani lokalnej komendy PSP, lecz od dostępności miejsc w danej placówce. Ukończenie podstawowego szkolenia wymaga zaliczenia wszystkich przedmiotów z pierwszego i trzeciego etapu.
Wstąpienie do służby w PSP jest równoznaczne z rozpoczęciem kształcenia w jednym z zawodów pożarniczych: strażak, technik pożarnictwa lub inżynier pożarnictwa. O ile kształcenie technika i inżyniera pożarnictwa odbywa się w ramach systemu oświaty i szkolnictwa wyższego, o tyle zawód strażaka zdobywa się poprzez szkolenie zawodowe w ramach systemu edukacji pożarniczej. Ten właśnie system budzi pytania wśród kandydatów na strażaków dotyczące zasad, terminów i miejsc kierowania na szkolenie.
System kształcenia i szkolenia w Państwowej Straży Pożarnej
Państwowa Straż Pożarna (PSP) dysponuje własnym, dwupodsystemowym systemem kształcenia i szkolenia. Jeden podsystem koncentruje się na podnoszeniu ogólnych kwalifikacji, przygotowując młodych ludzi do zawodu strażaka, technika pożarnictwa lub inżyniera pożarnictwa. Drugi podsystem służy podnoszeniu kwalifikacji zawodowych wewnątrz struktur straży.
Ośrodki szkolenia i szkoły PSP prowadzą kształcenie kwalifikacyjne oraz szkolenia doskonalące, w tym kursy specjalistyczne. W procesie nauczania uczestniczą strażacy i inni specjaliści, a także osoby wspomagające. Wykładowcy stale rozwijają swoje kompetencje zawodowe poprzez sympozja i warsztaty. Do prowadzenia niektórych zajęć angażowani są również zewnętrzni eksperci, tacy jak lekarze, prawnicy czy specjaliści z różnych dziedzin.
Zajęcia odbywają się w salach wyposażonych w nowoczesne pomoce audiowizualne. Szkoły i ośrodki posiadają również poligony, na których przeprowadzane są ćwiczenia z zakresu ratownictwa chemicznego, ekologicznego, technicznego, wodnego, wysokościowego, a także działań poszukiwawczo-ratowniczych i gaszenia pożarów.
Zmiany w programie szkolenia podstawowego
W dniu 3 grudnia 2020 roku wprowadzono zmiany w programie szkolenia podstawowego w zawodzie strażak, zgodnie z informacjami ze strony Komendy Głównej PSP:
- Szkoła Podoficerska Państwowej Straży Pożarnej w Bydgoszczy prowadzi Centralną Listę Potrzeb Szkoleniowych (CLiPS) i koordynuje kolejność kierowania kandydatów na szkolenie.
- W przypadku ryzyka przekroczenia przez kandydatów maksymalnego czasu 90 dni od przyjęcia do służby do skierowania na szkolenie podstawowe, dopuszcza się realizację szkoleń przez inne szkoły PSP, a także wykorzystanie kadry i bazy dydaktycznej ośrodków szkolenia w komendach wojewódzkich PSP.
W kontekście tych zmian, kandydaci na strażaków są kierowani na szkolenie w terminie krótszym niż 90 dni od przyjęcia do służby, ze względów ekonomiczno-operacyjnych. Utrzymywaniu tego warunku ma służyć wspomniana Centralna Lista Potrzeb Szkoleniowych (CLiPS). Rozwiązanie to pozwala na zaplanowanie szkolenia nawet dla osób, które jeszcze nie zostały przyjęte do służby, co skraca czas oczekiwania.
Samokształcenie - debata i praktyka
Pojęcie samokształcenia w PSP budzi wiele dyskusji i wątpliwości, często otoczone mitami wynikającymi ze zmian w systemie kształcenia i korpusach strażaków na przestrzeni lat. Choć proces został uporządkowany i uproszczony, jego odbiór społeczny często pozostaje w sferze nieoficjalnych informacji.
Pojawia się pytanie o zasadność narzucania obowiązku samodzielnego uczenia się w czasie wolnym, na przykład podczas służby w weekendy czy urlopu. Niektórzy strażacy postrzegają to jako „bezsens i kolejne naginanie przepisów”, sugerując, że takie obowiązki powinny być jasno określone w zakresie czynności lub regulaminie służby.
Z drugiej strony, istnieje pogląd, że samokształcenie jest nieodłącznym elementem rozwoju zawodowego strażaka. Podpatrywanie doświadczonych kolegów, czytanie fachowej literatury, korzystanie z zasobów internetowych i dyskusje na zmianie to formy, które podnoszą poziom wiedzy i umiejętności. Brak indywidualnego toku nauczania w niektórych jednostkach sprawia, że czas wolny staje się okazją do uzupełniania wiedzy, aby być przygotowanym na różne scenariusze zdarzeń.
Ważnym aspektem jest również dojrzałość osobowościowa, która pozwala samodzielnie dostrzec potrzebę samokształcenia. W społeczeństwie, gdzie ćwiczenia doskonalące w wielu jednostkach bywają fikcyjne, a papier przyjmuje wszystko, indywidualna inicjatywa w zdobywaniu wiedzy staje się kluczowa.
Jednakże, narzucanie pewnych rozwiązań z góry często prowadzi do oporu. Część strażaków uważa, że zamiast skupiać się na samokształceniu, powinni mieć możliwość relaksu, np. poprzez oglądanie telewizji czy grę w bilard, zwłaszcza po służbie.
Debata na temat samokształcenia podkreśla potrzebę jasnego określenia zasad, możliwości i oczekiwań związanych z rozwojem zawodowym strażaków, tak aby było ono postrzegane jako inwestycja w bezpieczeństwo, a nie jako dodatkowe, nieuzasadnione obciążenie.
Szkolenia równorzędne i jednostki ochrony przeciwpożarowej
Szkolenia równorzędne obejmują wszystkie szkolenia, które można było ukończyć w przeszłości i które zostały wymienione w § 3 rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych oraz szkoleń dla strażaków jednostek ochrony przeciwpożarowej.
Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (DzU z 2021 r. poz. 869) określa szczegółowe obowiązki strażaków jednostek ochrony przeciwpożarowej. Podlegają oni specjalnym wymogom wynikającym z charakteru pracy, muszą posiadać odpowiednie kwalifikacje oraz cechować się szczególnymi warunkami psychofizycznymi.
Katalog podmiotów prowadzących szkolenia jest obszerny, co może wydawać się zagrożeniem dla funkcjonowania PSP. Jednakże utrzymanie takich struktur jest kosztowne i wymaga spełnienia wielu warunków, co minimalizuje ryzyko.
Kształcenie wyższe w zakresie bezpieczeństwa pożarowego
Dla osób zainteresowanych zdobyciem wyższych kwalifikacji w dziedzinie ochrony przeciwpożarowej, dostępne są jednolite studia magisterskie na kierunku inżynieria bezpieczeństwa. Program ten jest skierowany do obywateli polskich w wieku 18-25 lat.
Absolwenci otrzymują tytuł magistra inżyniera pożarnictwa oraz pierwszy stopień oficerski Państwowej Straży Pożarnej - młodszego kapitana. Kształcenie odbywa się w dyscyplinach naukowych takich jak inżynieria środowiska, górnictwo i energetyka (51%), inżynieria bezpieczeństwa (39%) oraz nauki o bezpieczeństwie (10%). Studia trwają 10 semestrów (5 lat) i realizowane są w formie stacjonarnej (skoszarowanej) na Wydziale Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności, w języku polskim.
tags: #samoksztalcenie #w #zawodzoe #strazak