Samochód pożarniczy, znany również jako wóz strażacki lub pojazd pożarniczy, to specjalnie oznakowany i przygotowany pojazd używany przez straż pożarną lub inne jednostki ochrony przeciwpożarowej. Jego głównym zadaniem jest udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych oraz innych działaniach statutowych, takich jak prewencja. Samochody pożarnicze budowane są najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach.
Wprowadzenie do Samochodów Pożarniczych
Pojazdy samochodowe straży pożarnej, z wyjątkiem samochodów operacyjnych, powinny mieć barwę czerwieni sygnałowej, natomiast błotniki i zderzaki - barwę białą. Kontenery pożarnicze, agregaty ciągnione, motopompy, działka oraz przyczepy ze sprzętem pożarniczym również powinny być malowane zgodnie z zasadami określonymi dla pojazdów gaśniczych. Kontenery-pojemniki i kontenery-cysterny powinny posiadać napisy określające ich zawartość lub przeznaczenie, z kolorem i krojem liter zgodnym z oznaczeniami numerów na sprzęcie.
Klasyfikacja i Normy
W Polsce stosuje się najczęściej oznaczenia zgodne z normą PN-EN 1846-1 (która zastąpiła PN-79/M-51300 od 2000 roku). System oznaczeń określa w kolejności kluczowe parametry pojazdu. Przykładowo, oznaczenie GBA 2,5/16 oznacza:
- G - samochód ratowniczo-gaśniczy
- B - ze zbiornikiem wodnym
- A - z autopompą
- 2,5 - zbiornik na wodę o pojemności 2,5 m³
- 16 - wydajność nominalna autopompy 16 hl/min (1600 l/min)
Inne przykłady oznaczeń:
- GCBA 5/32: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 32 - wydajność nominalna autopompy 32 hl/min.
- GCBA 5/24: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 24 - wydajność nominalna autopompy 24 hl/min.
Oznaczenie samochodu ratowniczo-gaśniczego klasy ciężkiej (S), kategorii uterenowionej (2), z załogą trzyosobową, ze zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³ i pompą pożarniczą o wydajności 3200 dm³/min, również opiera się na tych samych zasadach.
Numeracja Operacyjna Pojazdów
Pojazdy strażackie są w większości krajów oznaczane uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce to oznaczenie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów. Sposób oznakowania pojazdów i sprzętu określa załącznik do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r.
Pierwszym elementem jest trzycyfrowy numer (prefiks), określający powiat oraz typ jednostki. Drugim jest jednoliterowe oznaczenie województwa (zgodne z wyróżnikiem województwa na tablicach rejestracyjnych, z trzema wyjątkami: m.st. Warszawy - W; woj. mazowieckiego (bez Warszawy) - M; oraz jednostek centralnych Państwowej Straży Pożarnej, np. Komendy Głównej - [A]). Dodatkowo stosuje się (głównie literowe) oznaczenia charakterystyki pojazdu.
Wybrane Modele Średnich Samochodów Ratowniczo-Gaśniczych
Średni Samochód Ratowniczo-Gaśniczy Scania P369CB4x4HHZ (WISS)
W ubiegłym roku firma Wawrzaszek Inżynieria Samochodów Specjalnych (WISS) wyprodukowała średni samochód ratowniczo-gaśniczy klasy średniej, kategorii uterenowionej, na podwoziu Scania P369CB4x4HHZ. Zastosowanie tego podwozia pozwoliło uzyskać większą rezerwę masy i odporność na maksymalne obciążenia, co jest szczególnie ważne w jednostkach o dużej liczbie wyjazdów interwencyjnych.
Jednostką napędową jest sześciocylindrowy, rzędowy, wysokoprężny silnik z turbodoładowaniem DC 09 112 360 EEV (SCR), spełniający wymagania normy EuroVI. Maksymalna moc silnika wynosi 265 kW (360 KM). Wyposażony jest w kompaktowy system oczyszczania spalin, składający się z katalizatora utleniającego, filtra cząstek stałych (DPF) i katalizatora redukującego (SCR). Samochód ma napęd na dwie osie w układzie 4x4.
Jest to pierwszy samochód ratowniczo-gaśniczy klasy średniej na podwoziu Scania, które oferuje obszerną i wygodną kabinę załogi. Jest to oryginalna fabryczna kabina Scanii typu CrewCab - czterodrzwiowa, jednomodułowa, odchylana i klimatyzowana. Zapewnia ona przewóz sześciu strażaków w układzie (1+1+4).
Aluminiowo-kompozytowe nadwozie pożarnicze ma siedem skrytek zamykanych żaluzjami aluminiowymi, a jego szkielet składa się ze spawanych profili aluminiowych, pokrytych blachą aluminiową. W środkowej części zabudowy umieszczone są zbiorniki na środki gaśnicze wykonane z kompozytu szklano-poliestrowego. Pojazd został sklasyfikowany jako GBA 2,5/16+4,2, choć maksymalne parametry zamontowanej w pojeździe autopompy dwustopniowej Ruberg EH 30 są znacznie wyższe. Ma ona wydajność 3600 l/min przy ciśnieniu 8 bar lub 420 l/min przy ciśnieniu 40 bar. Została zabudowana wraz z panelem sterowania z tyłu nadwozia pożarniczego i jest napędzana z przystawki odbioru mocy za pośrednictwem wału przegubowego. Posiada jedną nasadę ssawną 110 mm, cztery tłoczne 75 mm (po dwie z każdego boku) oraz dwie nasady 75 mm napełniania hydrantowego.
Na dachu nadwozia pożarniczego, wykonanego w formie podestu roboczego, znajduje się działko wodno-pianowe JMW Fire o wydajności wodnej 3200 l/min. W tylnej skrytce po prawej stronie umieszczono zwijadło linii szybkiego natarcia z napędem elektrycznym i gumowym wężem wysokociśnieniowym 19 mm o długości 60 m, zakończonym prądownicą wodno-pianową. Układ wodno-pianowy wyposażony jest w automatyczny dozownik środka pianotwórczego Ruberg RFS 240. Pod koniec 2015 roku, do wybranych jednostek ratowniczo-gaśniczych Państwowej Straży Pożarnej trafiło 18 średnich samochodów ratowniczo-gaśniczych na takim samym podwoziu, lecz z nadwoziem kompozytowym, również wykonanym przez WISS.
Średni Samochód Ratowniczo-Gaśniczy MAN 18.320 4×4 (SZCZĘŚNIAK)
SZCZĘŚNIAK Pojazdy Specjalne Sp. z o.o. w 2023 roku wprowadziła do swojej oferty średni samochód ratowniczo-gaśniczy MAN 18.320 4×4. Pierwszym użytkownikiem tego modelu została jednostka OSP Kolnica z województwa podlaskiego. Pojazd wyposażony jest w ergonomiczną, czterodrzwiową kabinę brygadową. Pod maską pracuje silnik wysokoprężny o mocy 245 kW (320 KM), współpracujący z automatyczną skrzynią biegów. Napęd 4×4 z dołączanym przednim mostem pozwala efektywnie dostosować się do warunków terenowych.
Zbiorniki na wodę mieszczą 4000 litrów wody, a na środek pianotwórczy - 400 litrów. Wykonane są z materiałów kompozytowych lub, na życzenie, z polipropylenu. Zbiornik osadzony został w ogniowo ocynkowanej ramie pośredniej, co obniża środek ciężkości i zabezpiecza przed korozją. Co wyróżnia ten pojazd, to dopuszczalna masa całkowita 18 000 kg - poziom typowy dla pojazdów ciężkich, lecz tutaj wykorzystany w samochodzie średnim, co świadomie zwiększa rezerwę ładowności.
Sercem zabudowy pożarniczej jest dwuzakresowa autopompa pożarnicza klasy premium Godiva P2A 2010. Autopompa osiąga wydajność 2800 l/min przy ciśnieniu 8 barów lub 400 l/min przy 40 barach. Obsługę ułatwia intuicyjny zintegrowany panel sterujący w systemie Can-Bus oraz ekran LCD. Umożliwia ona podawanie środków gaśniczych do nasad tłocznych zlokalizowanych w bocznych skrytkach.
Samochód cechuje się nowoczesnymi ergonomicznymi rozwiązaniami, łatwością w obsłudze i dynamiką podczas działań. Zastosowano nowoczesne technologie - m.in. magistralę CAN, która umożliwia monitorowanie i zarządzanie systemami pojazdu w czasie rzeczywistym. Standardowo pojazd wyposażony jest w ręczne działko dachowe, a opcjonalnie dostępne jest również działko zderzakowe. Szeroki zakres kompletacji obejmuje m.in. wyciągarkę (na przednim zwisie, a w razie potrzeby - na tylnym), kamery 360°, różne układy szafek kabinowych i aranżacje skrytek.
Zabudowa została opracowana i wykonana przez firmę SZCZĘŚNIAK Pojazdy Specjalne Sp. z o.o., będącą liderem w produkcji pojazdów specjalistycznych w Europie środkowo-wschodniej, z 33-letnią tradycją. Podwozie MAN TGM, na którym oparty jest pojazd, to jedyne komercyjne podwozie ciężarowe produkowane w Polsce - w nowoczesnym zakładzie MAN Trucks w Niepołomicach.
Średni Samochód Ratowniczo-Gaśniczy Renault D16 (dla KM PSP Gdynia)
Do Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Gdyni dotarł nowy średni samochód ratowniczo-gaśniczy GBA 2,5/16 na podwoziu Renault D16, z układem napędowym 4x2. Jego dopuszczalna masa całkowita wynosi 16000 kg, a moc silnika to 286 KM. Samochód wyposażony jest w zbiornik wody o pojemności 2500 l oraz autopompę dwuzakresową Godiva P2A 2010 o wydajności 1600 l/min. Posiada automatyczny dozownik środka pianotwórczego oraz wysokociśnieniową linię szybkiego natarcia ze zwijadłem elektrycznym. Dodatkowo zamontowano maszt oświetleniowy FIRECO 2x180W o wysokości 5330 mm od podłoża.
Przestronna, 4-drzwiowa, 6-osobowa kabina w układzie 1+1+4 została zaadaptowana w celu zwiększenia komfortu i bezpieczeństwa strażaków. Wyposażenie kabiny obejmuje m.in. mocowania dla aparatów ODO wraz z półkami na maski, uchwyty na hełmy, uchwyt do trzymania dla załogi oraz systemy ładowania radiostacji nasobnych i latarek, wraz z programatorami czasowymi.
Zakup o wartości 1.419.420,00 zł (brutto) został zrealizowany w ramach projektu „Usprawnienie systemu ratownictwa na drogach - etap V”, realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, oś priorytetowa III Rozwój sieci drogowej TEN-T i transportu multimodalnego, współfinansowanego przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności. Beneficjentem Projektu jest Komenda Główna PSP, a partnerami Komendy Wojewódzkie PSP, w tym Komenda Wojewódzka PSP w Gdańsku.
Ogólne Dane Techniczne Podwozia Scania P370B4X4NZ XT
Poniższa tabela przedstawia podstawowe dane techniczne jednego z wariantów podwozia Scania, często wykorzystywanego w budowie średnich samochodów ratowniczo-gaśniczych.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Podwozie (typ) | Scania P370B4X4NZ XT |
| Układ napędowy | 4x4 (koła bliźniacze) |
| Masa (DMC) | 19 500 kg |
| Kabina (liczba miejsc, układ) | Sześcioosobowa (1+1+4) |
| Silnik (moc max.) | 272 kW (370 KM) |
| Rama pomocnicza | Spawana, galwanizowana |
| Zabudowa (materiał) | Aluminium |
| Liczba skrytek (strona zabudowy) | 7 (3+3+1) |
| Zbiornik na wodę (materiał) | 2 500 l + 2000 l (kompozyt) |
| Zbiornik na środek pianotwórczy (materiał) | 450 l (kompozyt) |
| Autopompa | 2 846 l/min przy 8 barach lub 429 l/min przy 40 barach |
| Nasady | Tłoczne 2 x 75 mm, Zasilania hydrantowego 1 x 75 mm, Ssawne 1 x 110 mm |
| Dozownik środka pianotwórczego (ręczny) | 3% lub 6% |
| Linia szybkiego natarcia | 60 m z prądownicą o wydajności 200 l/min |
| Działko wodno-pianowe | 800 - 3 200 l/min |
| Zraszacze (liczba) | 4 szt. |
| Maszt oświetleniowy | Pneumatyczny, 5,2 m, LED (36 000 lm) |
| Wyciągarka elektryczna (siła uciągu) | 9 979 kg |
Wycieczka wozem strażackim | Lekcja dla dzieci | Nauczyciele i rodzice
Dodatkowe Wyposażenie i Systemy
Wozy strażackie wyposażane są w szereg dodatkowych systemów i urządzeń. Do podstawowych elementów tworzących tzw. układ wodno-pianowy należą m.in. autopompa, zbiorniki na wodę i środek pianotwórczy, dozownik środka pianotwórczego, linie szybkiego natarcia, działka wodno-pianowe oraz nasady.
Stosuje się również inne urządzenia dodatkowe, zamontowane na stałe, takie jak maszt oświetleniowy czy wciągarka. Do dodatkowego wyposażenia wozów strażackich zaliczyć można również: działko wodne, dodatkowy wąż, kamerę cofania czy falę świetlną LED. Niektóre pojazdy są również wyposażone w BSP (Bezzałogowy System Powietrzny) oraz niezbędny sprzęt do prowadzenia operacji lotniczych, a ich głównym zadaniem jest wsparcie działań Specjalistycznych Grup Dronowych.
Zadaniem niektórych wozów jest również zabezpieczenie zaplecza logistycznego, poprzez przewóz specjalistycznego sprzętu. Wyposażone są one w podręczny sprzęt gaśniczy, mały zbiornik wodny (ok. 100 l) i wysoko wydajną pompę, aparaty ochrony dróg oddechowych, łomy itp. Istnieją również pojazdy, których głównym zadaniem jest przewóz wyłącznie węży.
Samochody ratownictwa medycznego to pojazdy samochodowe obsługiwane przez strażaków i przeznaczone do opieki nad pacjentami i transportu pacjentów.