Wygoda użytkowania sprawia, że najczęściej sięgamy po gaśnice. Posiadają one wyraźne oznaczenia literowe, wskazujące, do gaszenia jakiego rodzaju pożaru są przeznaczone. Należy pamiętać o tym, aby do gaszenia pożarów używać odpowiednich środków. Tak więc do pożarów z grupy A używana jest woda, piana gaśnicza, proszek gaśniczy, dwutlenek węgla; do grupy B - piana gaśnicza, proszek gaśniczy, dwutlenek węgla, halon; natomiast do grup C i E - proszek gaśniczy, dwutlenek węgla oraz halon.
Podczas doboru środka gaśniczego należy również pamiętać, aby straty wywołane naszą działalnością nie były większe niż straty spowodowane samym pożarem. Tak więc do gaszenia książek nie jest wskazana gaśnica pianowa. Ugasi je bardzo dobrze, ale również je zmoczy, co powoduje dodatkowe zniszczenie zbioru. Poza tym nie można jej wyłączyć, zanim się cała nie opróżni. Gaśnica proszkowa znowu powoduje ogromne zapylenie pomieszczenia.
Należy również pamiętać o tym, że przy użyciu gaśnic (żadnego typu) nie można gasić płonących na ludziach ubrań - należy to robić przy użyciu koca gaśniczego. Obowiązuje również całkowity zakaz gaszenia przy użyciu wody lub gaśnic pianowych urządzeń pod napięciem, ponieważ grozi to porażeniem prądem, metali oraz karbidu. Przy użyciu wody nie można gasić również tłuszczy, paliw oraz olejów.
Podczas gaszenia pożaru należy pamiętać, aby kierować strumień środka gaśniczego na palące się przedmioty lub obiekty od skraju ognia w kierunku środka. Podczas gaszenia przedmiotów ustawionych pionowo należy skierować strumień środka gaśniczego od góry w dół.
Rodzaje środków gaśniczych i ich zastosowanie
Istnieje różnorodny podręczny sprzęt gaśniczy, zwany podręcznym, który jest prosty w budowie i łatwy w obsłudze. Do podręcznego sprzętu gaśniczego zalicza się: gaśnice, koce gaśnicze, tłumice, beczki z wodą, wiadra, skrzynie z piaskiem, łopaty, kilofy, siekiery, bosaki, drabiny. Do gaszenia pożarów wykorzystuje się zewnętrzne hydranty i krany czerpalne.
Gaśnice służą do gaszenia pożarów w pierwszej fazie ich rozwoju. Napełnione są substancjami gaśniczymi, które po uruchomieniu gaśnicy są wyrzucane pod ciśnieniem w postaci strumienia. W zależności od środków gaśniczych, które zawierają, dzielimy je na: pianowe, śniegowe i proszkowe.
Gaśnica pianowa
Jest przeznaczona do gaszenia pożarów grupy A i B. Jest wykonana z metalowego pojemnika o kształcie cylindrycznym, na którym znajduje się dysza do wyrzutu środka gaśniczego, zbijak do uruchomienia gaśnicy, uchwyty i instrukcja obsługi. Wnętrze gaśnicy wypełniają środki alkaliczne w roztworze wodnym środka pianotwórczego oraz kwas w podwieszonym pojemniku. Po uruchomieniu gaśnicy, czyli po uderzeniu zbijakiem o twardy przedmiot, następuje zmieszanie obu cieczy, wydzielenie dużej ilości dwutlenku węgla, tworzenie się piany i podwyższenie ciśnienia, które wyrzuca pianę na zewnątrz. Strumień piany należy skierować na ogień i, co bardzo ważne, trzymać gaśnicę w czasie gaszenia dnem do góry.
Gaśnice pianowe to rodzaj gaśnic, w których środkiem gaśniczym jest piana gaśnicza, która powstaje z koncentratu środka pianotwórczego i wody. Dostępne są zarówno wersje stałociśnieniowe, jak i z dodatkowym zbiornikiem zasilającym. Gaszą pożary z grup AB lub ABF. Większe gaśnice pianowe (6 i 9 litrowe) powszechnie stosowane są jako gaśnica do lokalu użytkowego - pomieszczeń biurowych, hal produkcyjnych, szkół, magazynów cieczy palnych i w portach lotniczych. Nowoczesne pozwalają na gaszenie pożarów urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem do 1000 V pod warunkiem zachowania odległości 1 m od gaszonego sprzętu.
Gaśnica śniegowa
Przeznaczona do gaszenia pożarów grupy B, C i D (dawniej E). Do wyrzucania środka gaśniczego służy dysza wylotowa połączona z korpusem za pomocą elastycznego węża. W głównej części ma zawór i dźwignię do uruchomienia gaśnicy, a z boku uchwyt. Wnętrze gaśnicy jest wypełnione ciekłym dwutlenkiem węgla, który po otwarciu zaworu wydostaje się na zewnątrz, gwałtownie się rozpręża i przechodzi w stan gazowy. Gaśnica bardzo szybko się oziębia, aby więc nie odmrozić rąk, należy trzymać gaśnicę z dyszą tylko za uchwyty. Dyszę kieruje się na ogień skośnie w dół. Gaśnica głośno szumi, wytwarza biały obłok, a wytracony z niego dwutlenek węgla przybiera postać śniegu.
W gaśnicach śniegowych środkiem gaśniczym jest dwutlenek węgla. Gaśnice tego typu występują tylko w wersji stałociśnieniowej. Przeznaczone są do gaszenia pożarów cieczy i ciał stałych topiących się (B), czyli np. rozpuszczalników. Nie powodują one uszkodzeń chemicznych ani nie zanieczyszczają gaszonego mienia. Mogą jednak powodować uszkodzenia, wywołując szok termiczny gaszonych urządzeń. Kolejną ich wadą jest to, iż w gaszonym pomieszczeniu podwyższają stężenie dwutlenku węgla, który w stężeniu powyżej 5% jest szkodliwy dla człowieka. Z tego względu można nimi gasić pożary z grup B i C, a także pożary urządzeń i instalacji pod napięciem do 1 kV (pod warunkiem zachowania odległości co najmniej 1 m od gaszonego sprzętu).
Gaśnica proszkowa
Zawiera proszek gaśniczy pod stałym ciśnieniem np. azotu, znajdującego się w dodatkowym zbiorniku w korpusie gaśnicy. Jest przeznaczona do gaszenia pożarów grupy B, C i E. Gaśnica jest wypełniona proszkiem, który jest wyrzucany na zewnątrz przez sprężony dwutlenek węgla lub azot znajdujący się w oddzielnym pojemniku wewnątrz lub na zewnątrz butli. Nie powoduje uszkodzenia gaszonych przedmiotów.
Gaśnice proszkowe są najbardziej popularne w Polsce. Występują w wersji stałociśnieniowej i z dodatkowym zbiornikiem. Charakteryzują się największą skutecznością gaśniczą. Gaśnice proszkowe 1 kg i 2 kg znajdują zastosowanie jako zabezpieczenie samochodów osobowych, dostawczych, kampingów, łodzi itp. i magazynowych. W domach zastosowanie znajdują jako zabezpieczenie pomieszczeń technicznych takich jak: kotłownia, garaż lub warsztat. Gaśnice proszkowe nadają się do gaszenia pożarów "na sucho" z grup takich jak: A, B, C lub B, C (w zależności od tego, z jakich materiałów jest proszek), D oraz pożarów urządzeń elektrycznych pod napięciem do 1 kV. Gaśnice proszkowe pomimo dużej skuteczności działania powodują duże straty w mieniu (zabrudzenia będące wynikiem reakcji chemicznych niejednokrotnie eliminują z dalszego użytku ugaszone mienie - w szczególności sprzęt elektroniczny).
Gaśnica halonowa
Wypełniona cieczą o bardzo niskiej temperaturze parowania. W trakcie gaszenia wydzielają się gazy, które są szkodliwe dla zdrowia. Obecnie wycofuje się ten typ gaśnic z użycia.
Czyste środki gaśnicze (oznaczenie: GH) - w zależności od użytego środka gaśniczego umożliwiają gaszenie pożarów typu AB, BC lub BCF. W przeciwieństwie do gaśnic pianowych i proszkowych nie pozostawiają śladów na gaszonej powierzchni oraz nie powodują uszkodzeń chemicznych. Kolejną ich zaletą jest to, iż w przeciwieństwie do gaśnic śniegowych nie powodują szoku termicznego gaszonych urządzeń i nie wypierają tlenu z pomieszczeń. Popularnym środkiem gaśniczym tego typu był halon, który obecnie został wycofany z użytkowania ze względu na jego szkodliwy wpływ na warstwę ozonową.
Hydronetka
Przenośny pojemnik wyposażony w zbiornik, pompkę tłoczną i wężyk z prądowniczką. Zestaw zawiera około 15 litrów wody. Hydronetki - ręczne urządzenia umożliwiające aplikację wody na pożar za pomocą pompy i węża, często używane w mniejszych pożarach.
Koc gaśniczy
Wykonany z tkaniny niepalnej o powierzchni około 2 m². Kocem okrywamy źródło ognia, a obrzeża dokładnie dociskamy do podłoża, dzięki czemu ograniczamy dostęp tlenu do palącego się materiału.
Koce gaśnicze to podręczny sprzęt ppoż służący do gaszenia ognia powierzchniowego, nadaje się również do gaszenia człowieka. Można nimi gasić różnego rodzaju pożary, przy czym najlepiej, jeśli ilość materiału nie jest większa niż rozmiar koca, a gaszona powierzchnia to przestrzeń płaska. Koce gaśnicze powinny spełniać wymagania zawarte w normie PN-EN 1869:1999 (Koce gaśnicze) i posiadać świadectwo dopuszczenia Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej. Koc gaśniczy to środek gaśniczy, który najlepiej sprawdza się w przypadku gaszenia punktowych ognisk. Chcąc ugasić pożar kocem gaśniczym, należy szczelnie przykryć i docisnąć koc do podłoża wokół płonącego przedmiotu. W ten sposób odcina się dostęp tlenu do płonącego materiału, w konsekwencji czego ogień gaśnie i obniża się temperatura. Koce mogą być również wykorzystywane jako zasłony przed wysoką temperaturą - w tym również na stanowiskach spawalniczych. Koce gaśnicze są tanie, łatwe w utrzymaniu i nie zajmują wiele miejsca. Są również dość łatwe w użyciu, chociaż przy gaszeniu nimi pożarów należy przestrzec podstawowych zasad bezpieczeństwa. O ile koc w trakcie akcji gaśniczej nie ulegnie zniszczeniu (np. jeśli się nie przepali, nie przedziurawi itp.), można używać go wielokrotnie. Warto wspomnieć, że podczas tłumienia ognia kocem płonące obiekty nie ulegają zniszczeniu. Tego rodzaju sprzęt gaśniczy, oprócz zalet, ma również pewne wady. Przede wszystkim nadaje się właściwie tylko do gaszenia niewielkich pożarów. Nieumiejętne posługiwanie się kocem może stanowić zagrożenie - aby zastosować koc, trzeba podejść dość blisko do palącego się obiektu. Koce gaśnicze, tak jak inny podręczny sprzęt gaśniczy, muszą regularnie przechodzić przeglądy techniczne - co 12 miesięcy. Serwis taki polega na oględzinach pod względem przepalenia, przedziurawienia czy innych zniszczeń. Koce służą do wielokrotnego użytku - do momentu zniszczenia.
Agregat gaśniczy
Sprzęt gaśniczy wyposażony w koła, mający zapas środków gaśniczych w ilości większej niż 20 kg (od 25 kg do 750 kg). Agregaty dzielimy na pianowe, halonowe, proszkowe i śniegowe.
Klasyfikacja pożarów i dobór środków gaśniczych
Wybór odpowiedniego środka gaśniczego ma kluczowe znaczenie dla skutecznego gaszenia pożarów i minimalizacji szkód. Pamiętaj o regularnej kontroli i konserwacji sprzętu gaśniczego oraz o przestrzeganiu instrukcji dotyczących jego użycia. Wiedza i przygotowanie mogą uratować życie i mienie w sytuacji pożaru.
Rodzaj pożaru - Środek gaśniczy musi być przeznaczony do gaszenia konkretnego typu pożaru (A, B, C, D, F).
- Pożary grupy A: ciała stałe (np. drewno, papier, tkaniny)
- Pożary grupy B: ciecze palne i substancje stałe topiące się pod wpływem wysokiej temperatury (np. benzyna, oleje, rozpuszczalniki)
- Pożary grupy C: gazy palne (np. propan, gaz ziemny, wodór)
- Pożary grupy D: metale palne (np. magnez, sód, potas)
- Pożary grupy F: tłuszcze i oleje w urządzeniach kuchennych
Wielkość i natężenie pożaru - W przypadku dużych lub intensywnych pożarów konieczne może być użycie bardziej zaawansowanego sprzętu gaśniczego.
Położenie pożaru - Należy wziąć pod uwagę otoczenie i potencjalne zagrożenia, np. od gaszonego urządzenia.
Gaśnice zgodnie z przepisami polskiego prawa muszą być pomalowane na kolor czerwony (kolor RAL 3000, czerwony ognisty). Każda gaśnica posiada etykietę opisującą jej przeznaczenie i sposób użycia. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., każda gaśnica powinna być wyposażona w zawór samozamykalny, umożliwiający przerwanie wypływu środka gaśniczego w dowolnym momencie. Uruchomienie gaśnicy powinno być możliwe bez konieczności odwracania jej do góry dnem.
Gaśnice zawierające ponad 3 kg środka gaśniczego powinny być wyposażone w wąż odpowiedniej długości, to jest nie mniejszej niż 80% wysokości gaśnicy.
W Polsce według przepisów pojazd samochodowy, z wyjątkiem motocykla oraz ciągnika rolniczego i pojazdu wolnobieżnego, musi być wyposażony w gaśnicę. Wymagana jest gaśnica umieszczona w miejscu łatwo dostępnym w razie potrzeby jej użycia. Popularne modele gaśnic proszkowych do pojazdów mają masę 1 lub 2 kg i gaszą pożary typu BC lub ABC. Służą one do gaszenia niewielkich pożarów, zazwyczaj po ich rozpoczęciu - najczęściej są to niewielkie pożary elektryki/elektroniki pojazdu. Nie są przeznaczone do gaszenia pożarów komory silnika - wtedy zaleca się wezwanie straży i oddalenie od pojazdu.
Przeglądy i konserwacja sprzętu gaśniczego
Należy pamiętać o okresowych przeglądach gaśnic. Po określonym czasie gaśnicę należy poddać przeglądowi, tzw. legalizacji gaśnicy, w autoryzowanym serwisie. Koce gaśnicze, tak jak inny podręczny sprzęt gaśniczy, muszą regularnie przechodzić przeglądy techniczne - co 12 miesięcy. Serwis taki polega na oględzinach pod względem przepalenia, przedziurawienia czy innych zniszczeń.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r., właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu zobowiązany jest zapewnić ochronę przeciwpożarową, m.in. poprzez wyposażenie tegoż budynku, obiektu budowlanego lub terenu w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice. Wyposażenie w odpowiedni sprzęt gaśniczy odbywa się na podstawie analizy zagrożenia pożarem.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej wskazuje, że obiekty muszą być wyposażone w gaśnice spełniające wymagania Polskich Norm. Rodzaj gaśnic powinien być dostosowany do gaszenia grup pożarów, które mogą wystąpić w obiekcie.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów wskazuje, że miejsca usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic powinny być właściwie oznakowane (znakami zgodnymi z Polskimi Normami). Aktualnie obowiązującą normą dla znaków ochrony przeciwpożarowych jest PN-EN ISO 7010:2012 (tzw. „nowa norma). W nowej normie wprowadzono znak wskazujący lokalizację koca gaśniczego.