Historia pożarnictwa jest bogata w fascynujące opowieści o rozwoju techniki i heroizmie ludzi. Świadectwem tego są liczne stare eksponaty strażackie, które przetrwały do naszych czasów, dając wgląd w ewolucję sprzętu gaśniczego i umundurowania. Od wyspecjalizowanych producentów po lokalne muzea, te artefakty opowiadają o minionych epokach i znaczeniu ochrony przeciwpożarowej.
Historia i dziedzictwo firmy J.G. Lieb
Jednym z prominentnych producentów sprzętu strażackiego, którego wyroby dziś stanowią cenne eksponaty, była firma J.G. Lieb. Założona w 1873 roku w Niemczech, w Badenii Wirtembergii, nieopodal Ulm, szybko zdobyła popularność dzięki szerokiej ofercie sprzętu strażackiego. Co ciekawe, firma nie produkowała sikawek strażackich ani innych pomp wodnych.
Początki i rozwój firmy
Założycielem firmy był Johann Georg Lieb, który w młodości uczył się fachu siodlarskiego i założył warsztat siodlarski w Biberach. Pierwszym znaczącym przedsięwzięciem w dziedzinie pożarnictwa była przeróbka 600 hełmów wojskowych na strażackie. W 1874 roku J. Lieb rozszerzył działalność o produkcję drabin, pozyskując do współpracy Paula Schmahla. Schmahl nadzorował tę gałąź produkcji, wdrażając własne rozwiązania konstrukcyjne. Już po dwóch latach działalności firma miała w ofercie pierwszą drabinę mechaniczną.
W 1877 roku fabryka składała się już z czterech obszernych budynków murowanych, drewnianej wiaty i placu. W połowie lat 80. XIX wieku zakład działał pod nazwą J.G. Lieb, Feuerwehr-Requisiten-Fabrik (J.G. Lieb, Fabryka Sprzętu Strażackiego). Okazją do szerszej prezentacji asortymentu były 6. Dni Pożarnictwa Wirtembergii w lipcu 1879 roku, na których konstruktor P. Schmahl zaprezentował nowe drabiny mechaniczne.
Po śmierci pierwszego właściciela firmę przejął jego syn, Fritz Lieb, który pełnił jednocześnie funkcję dowódcy oddziału w ochotniczej straży pożarnej w Biberach. Pod koniec XIX wieku nastąpiła znacząca rozbudowa fabryki. Kompleks składał się z hali budowy drabin, lakierni, montowni, pracowni kołodziejskiej, magazynu półfabrykatów z drewna, a następnie hali produkcji hełmów skórzanych, mundurów i siodlarni. W oddzielnym budynku urządzono pomieszczenia na biura. Dwa ostatnie budynki to kuźnia ze szlifiernią oraz ekspozycja wyrobów gotowych do prezentacji klientom. Energię dla maszyn fabrycznych wytwarzały dwie maszyny parowe. W pierwszych latach XX wieku fabryka zatrudniała około 140 osób, będąc drugim co do wielkości pracodawcą w mieście.
Nagrody i uznanie
Wysoka jakość i trwałość produktów firmy J.G. Lieb sprawiły, że grono stałych odbiorców stale rosło. Firma oferowała imponującą gamę sprzętu, a jej wyroby wielokrotnie nagradzano. Największym sukcesem były dwa złote medale przyznane w 1900 roku w Paryżu, na międzynarodowej wystawie połączonej z kongresem pożarniczym. Wcześniej, bo w 1899 roku, fabryka zdobyła dyplom I stopnia na kongresie pożarniczym w Mediolanie. Wyróżnienia i nagrody uzyskiwała także na wystawach lokalnych w miastach Gotha i Zeitz.
Odbiorcy, zadowoleni z jakości produktów, przysyłali liczne listy polecające. Jeden z nich, z pozytywną opinią dla aparatu oddechowego, dotarł w kwietniu 1896 roku z Roździenia koło Katowic. Próbie poddano tam dwie osoby (robotnika i urzędnika), które założyły aparat i przebywały przez 35 minut w zadymionym pomieszczeniu. Opinię tę wystawił jeden z członków zarządu koncernu przemysłowego.
Koniec działalności
Na początku XX wieku firma stała się potentatem na rynku sprzętu pożarniczego, konkurując z Magirusem czy też z firmami Gustav Evald z Kostrzyna i Braun z Norymbergi. W 1908 roku w wieku 61 lat zmarł P. Schmahl, główny konstruktor w zakładzie. W 1915 roku Fritz Lieb przekazał fabrykę synom: Georgowi i Fritzowi juniorowi. Trzy lata później nastąpiło przeniesienie siedziby firmy do miejscowości Blaubeuren, choć powody tej przeprowadzki pozostają nieznane. Na nowym miejscu produkowano głównie drabiny. W 1922 roku zmarł Fritz Lieb. Powolny regres firmy pogłębił kryzys z początku lat 30. XX wieku. Jeszcze w połowie 1932 roku fabrykę w Blaubeuren opuściły dwie autodrabiny z zabudową G. Lieb na podwoziu Mercedesa. Niestety, w 1932 roku firma ostatecznie zakończyła działalność.
Eksponaty firmy J.G. Lieb w muzeach
Produkty firmy J.G. Lieb stanowią dziś cenne eksponaty w kolekcjach muzealnych, m.in. w Centralnym Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach. Ich obecność w polskich zbiorach jest dowodem na to, że produkty z Biberach docierały również do Europy Wschodniej.
Wśród najcenniejszych eksponatów tej firmy znajdują się:
- Szabla oficerska z końca XIX wieku, popularna w korpusie oficerskim pruskich straży pożarnych, niegdyś będąca wyposażeniem OSP Świętochłowice.
- Hełm skórzany z końca XIX wieku, który trafił do CMP w 1980 roku. Posiada metalowy grzebień na czubie i skórzany nakarczek. Elementem zdobniczym hełmu są rozety w postaci lwich głów. Ten rodzaj hełmu był rozpowszechniony w strażach pożarnych w Europie Środkowej.
- Drabina hakowa (o 13 szczeblach), przewożona na samochodzie pożarniczym Federal.
- Dwie pochodnie naftowe z sygnaturą firmy z około 1900 roku.
- Hełm metalowy bez podpinki z lat 90.
Podkarpackie Muzeum Pożarnictwa w Starej Wsi
Innym ważnym miejscem, gdzie można podziwiać stare eksponaty strażackie, jest Podkarpackie Muzeum Pożarnictwa. Funkcjonuje ono od 1986 roku w Starej Wsi na Podkarpaciu, wśród malowniczych krajobrazów Pogórza Strzyżowsko-Dynowskiego. Jest to placówka o charakterze społecznym i ponadregionalnym, działająca przy miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej.
Misja i lokalizacja
Muzeum mieści się w Domu Strażaka przy drodze krajowej Rzeszów - Sanok, w bezpośrednim sąsiedztwie popaulińskiego sanktuarium maryjnego z XVIII wieku oraz warsztatu terapii zajęciowej dla młodzieży. Duży parking sprzyja wycieczkom autokarowym. Dodatkowymi walorami turystycznymi jest możliwość zwiedzania znajdującego się obok muzeum zakonnego Towarzystwa Jezusowego i Muzeum Misyjnego Zgromadzenia Sióstr Służebniczek NMP.
Bogactwo zbiorów
W sześciu salach wystawowych zgromadzono około 300 eksponatów sprzętu, urządzeń i narzędzi gaśniczych, około 1000 archiwaliów pożarniczych i ponad 150 eksponatów kultury ludowej. Muzeum zajmuje się również dokumentowaniem historii pożarnictwa w swoim rejonie, czego przykładem są publikacje takie jak "Zeszyty Brzozowskie".
Wybrane eksponaty pożarnicze
Do najciekawszych pożarniczych eksponatów należą:
- Pierwszy po II wojnie światowej samochód gaśniczy, wykonany we Wrocławiu (1950) na podwoziu samochodu ciężarowego „Dodge”.
- Jeden z pierwszych krajowych samochodów gaśniczych „Star N71”, wykonany na podwoziu krajowego samochodu Star A 20, produkcji Sanockiej Fabryki Wagonów w Sanoku (1952).
- Samochodowa przyczepka strażacka „P81” do przewozu motopompy i sprzętu towarzyszącego, produkcji Sanockiej Fabryki Wagonów w Sanoku (1953).
- Konny wóz strażacki z sikawką ręczną, produkcji „Unii Strażackiej we Lwowie” (1928).
- Ciągniony przez trzech strażaków wózek strażacki na żelaznych kołach z sikawką ręczną z okresu zaboru austriackiego, przeznaczony do przewozu w trudnych warunkach drogowych.
Na szczególną uwagę zasługują liczne sikawki ręczne, a wśród nich sikawka pachwowa produkcji czeskiej z okresu zaboru austriackiego oraz sikawka ręczna ze złączem gwintowym. Wśród eksponatów mniejszych rozmiarów na uwagę zasługują:
- Hełmy mosiężne z łuskami i sokołem, produkcji „R.A.Smekal, Praga Śmiechów” (1912 r.).
- Trąbka sygnałowa produkcji „Altriohter Frankfurth”.
- Mosiężna prądownica wodno-pianowa produkcji „The Pyrene Company”.
Wyjątkowe zainteresowanie wzbudza unikalny w formie feretron patrona strażaków św. Floriana, wykonany całkowicie z produktów rolnych, takich jak słoma, kłosy, nasiona gryki i prosa, a także obraz św. Floriana z cukru i nasion. Do ważnych historycznie eksponatów należą również najstarsza w okręgu chorągiew strażacka Ochotniczej Straży Ogniowej z Brzozowa z 1889 roku oraz chorągiew Straży Ochotniczej z Baranowa zza Bugu z 1929 roku, przekazana przez wysiedleńców z Krystynopola. Uwagę zwiedzających przyciąga dziewiętnastowieczny medal strażacki z okresu zaboru austriackiego z napisem na obwodzie „Dem Höchsten zur Ehr, dem Nächsten zur Wehr”.
Dokumenty historyczne i kultura ludowa
Wśród archiwalnych eksponatów na uwagę zasługują m.in.:
- Pozwolenie polityczne na przybudowanie 2 stancji z 1858 roku.
- Wykaz narzędzi ogniowych w gminie Starawieś z 1868 roku.
- Spis narzędzi ogniowych w gminie Załęże z 1874 roku.
- Spis członków OSP Brzozów z 1974 roku.
- Wiersze Adama Fronia, założyciela OSP w Humniskach z 1889 roku.
- Polisa ubezpieczeniowa z 1897 roku.
- Podręcznik dla uczestników powiatowych kursów pożarniczych Antoniego Szczerbowskiego pt. „Straże pożarne w gminach wiejskich”.
Wśród eksponatów kultury ludowej wzbudzają zainteresowanie: zestaw urządzeń i sprzętu do przędzenia nici lnianych, kołowrotek nośny, sprzęt do zbioru zboża i wypieku chleba, koszyk na zboże wypleciony z korzeni sosny przed 200 laty, próbki unikalnej w Europie „białej ropy”, wiertarka do drewna „na sznurek”, nożyczki z pojemnikiem metalowym do obcinania rozpalonych knotów w świecach i wiele innych.
Materiał dotyczący muzeum przygotowano na podstawie opracowania byłego Społecznego Opiekuna Podkarpackiego Muzeum Pożarnictwa w Starej Wsi, śp. Stanisława Dydka.
Informacje dla zwiedzających
Muzeum Pożarnictwa jako Oddział Muzeum Regionalnego w Brzozowie jest otwarte dla zwiedzających od maja do września we wtorki w godzinach 10:00 - 13:00. Osoby chcące zwiedzić Muzeum proszone są o kontakt telefoniczny pod numerem 013-43-418-56. Muzeum jest placówką należącą do Muzeum Regionalnego im. A. Fastnachta w Brzozowie.
tags: #stare #eksponaty #strazackie