Polska, ze swoim dostępem do Bałtyku i rozwijającymi się portami morskimi, od zawsze potrzebowała wyspecjalizowanych jednostek do zapewniania bezpieczeństwa przeciwpożarowego na wodzie. Ewolucja statków pożarniczych w Polsce odzwierciedla postęp technologiczny i rosnące wymagania w zakresie ochrony portów, statków i środowiska morskiego.
Nowoczesne jednostki pożarnicze w polskich portach
W ostatnich latach flota polskich statków pożarniczych została wzmocniona o nowoczesne jednostki, zdolne sprostać wyzwaniom związanym z rosnącym ruchem morskim i transportem materiałów niebezpiecznych.
„Strażak-28” - flagowa jednostka w Portach Szczecin i Świnoujście
Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście S.A. oraz Remontowa Shipbuilding S.A. z siedzibą w Gdańsku podpisały umowę na zakup nowoczesnego statku pożarniczego „Strażak-28”. Projekt o nazwie „Zakup statku pożarniczego dla Zarządu Morskich Portów Szczecin i Świnoujście Spółka Akcyjna” otrzymał znaczące dofinansowanie ze środków unijnych. Wartość projektu wyniosła około 40,6 mln PLN, a dofinansowanie unijne z Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, Oś priorytetowa III Rozwój sieci drogowej TEN-T i transportu multimodalnego, Działanie 3.2 Rozwój transportu morskiego, śródlądowych dróg wodnych i połączeń multimodalnych, pokryło 85% kosztów kwalifikowanych.
Jednostkę zaprojektowało biuro Remontowa Marine Design & Consulting z Gdańska (projekt B861), natomiast zbudowała ją pod numerem B861/1 stocznia Remontowa Shipbuilding S.A. Obydwa podmioty wchodzą w skład Remontowa Holding S.A. Konstrukcję „Strażaka-28” oparto na udanym i gruntownie sprawdzonym projekcie B860, na podstawie którego Remontowa Shipbuilding zbudowała sześć holowników uniwersalnych dla Marynarki Wojennej RP, co wyjaśnia niezwykłe podobieństwo obydwu typów. Nadzór klasyfikacyjny i zadania inżyniera projektu wypełnił Polski Rejestr Statków S.A.
Charakterystyka techniczna:
- Długość całkowita: 29,2 m
- Szerokość: 10,47 m
- Zanurzenie konstrukcyjne: 3,45 m
- Wysokość do pokładu głównego: 1,55 m
- Klasa lodowa: PRS L2
- Siłownia: para silników wysokoprężnych pracujących na dwa pędniki azymutalne (system ASD - Azimuthal Stern Drive)
- Prędkość maksymalna: do 12 węzłów
- Uciąg na palu: 45 ton
Wyposażenie specjalistyczne „Strażaka-28” obejmuje m.in.:
- Trzy monitory wodno-pianowe o wydajności 1350 m³/h każdy
- Dwie pompy FiFi o wydajności 2700 m³/h każda
- System zraszania kadłuba i nadbudówki
- Pływające zapory przeciwolejowe
- Wciągarkę holowniczą
Nowy statek pożarniczy jest dostosowany do warunków meteorologicznych i hydrograficznych panujących na wodach południowego Bałtyku. „Strażak-28” jest przeznaczony m.in. do wykonywania zadań ochrony przeciwpożarowej przy przeładunkach, transporcie materiałów niebezpiecznych przez zbiornikowce przewożące gazy i ciecze łatwopalne, wymagające asysty jednostki pożarowej, oraz zadań związanych z ratownictwem i bezpieczeństwem pracy portów Szczecin, Police i Świnoujście. Uroczystość podniesienia bandery oraz chrztu statku pożarniczego „Strażak-28” odbyły się w Porcie Szczecin, a matką chrzestną została Wiesława Drzazga, małżonka emerytowanego wiceprezesa ds. infrastruktury w ZMPSiŚ S.A. „Strażak-28” jest trzecim we flocie ZMPSiŚ S.A., a na jego wejściu do eksploatacji zyskają przewoźnicy, armatorzy i pracownicy portu.
„Strażak-26” - efektywny holownik z funkcją pożarniczą
Obecnie w Świnoujściu bazuje jednostka „Strażak-26”, która w pierwszej kolejności asystuje metanowcom dostarczającym skroplony gaz ziemny do terminalu LNG im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego. „Strażak-26” nie jest typowym statkiem pożarniczym, lecz holownikiem przystosowanym do pełnienia funkcji jednostki przeciwpożarowej.
Proces zakupu „Strażaka-26” wiązał się z pewnymi wyzwaniami. Przetarg na „Dostawę holownika - statku pożarniczego z klasą pożarową FiFi1” ogłoszono bardzo późno, bo na początku sierpnia danego roku, z terminem składania ofert upływającym 8 września i terminem dostawy holownika na połowę grudnia. Tak późne ogłoszenie przetargu wzbudziło podejrzenia pomyłki u jednego z potencjalnych oferentów, jednak Zamawiający (Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście) potwierdził wskazane terminy. Ponadto Zamawiający zwrócił uwagę na zapis w istotnych postanowieniach umowy, w którym wykonawca oświadczał, że jest świadomy technicznej niemożliwości zrealizowania zamówienia do 15 grudnia.
Te holowniki obsługują największe statki na świecie
ZMPSiŚ SA wyjaśnił, że o zakupie nowego holownika, który miałby zastąpić dotychczasową jednostkę „Strażak-25”, spółka myślała od dawna, występując o dofinansowanie unijne w ramach perspektywy finansowej 2007-2013. W pewnym momencie, ZMPSiŚ SA otrzymał informację o możliwości przesunięcia projektów z listy rezerwowej na listę podstawową pod warunkiem, że projekty zostaną zrealizowane jeszcze w tym samym roku. Po analizie sytuacji i rozpoznaniu rynku, ZMPSiŚ uznał, iż jest realna szansa na zakup i odbiór holownika z klasą pożarową, który mógłby zastąpić „Strażaka-25” w zadaniach p-poż w porcie Świnoujście. Rozpoznanie rynku pokazało, że istnieje co najmniej kilka stoczni budujących statki bez podpisanych kontraktów (na zasadach spekulacyjnych), co pozwala na oferowanie bliskich terminów dostawy. Takie jednostki są wstępnie wyposażone, a po otrzymaniu zamówienia stocznia musi je tylko doposażyć i ewentualnie nieznacznie zmodyfikować.
Dostawca holownika, broker Boğaziçi Denizcilik Sanayi Ve Ticaret A.Ş., został wyłoniony w drodze przetargu, którego wynik ogłoszono 23.10.2015 r. Spekulacyjna budowa holownika, rozpoczęta już w październiku poprzedniego roku, realizowana była początkowo pod roboczą, tymczasową nazwą Bogazici 21. Dopiero po zawarciu kontraktu przemianowano go na „Strażak-26” i pod tą nazwą wodowano w dniu 20 listopada danego roku. Jednostka o numerze budowy NB 59 powstała w Tuzli, koło Istambułu, w stoczni Gisan Gemi İnşa Sanayi ve Ticaret A.Ş. Prezes ZMPSiŚ Zbigniew Miklewicz poinformował lokalne media w Szczecinie, że „Strażak-26” zastąpi wysłużonego „Strażaka-25”, zbudowanego w 1979 roku.
Historia i ewolucja polskich statków pożarniczych
Historia polskiego morskiego ratownictwa pożarowego jest długa i bogata, sięgając początków XX wieku i powojennej odbudowy.
Początki i powojenny rozwój
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Polska uzyskała dostęp do Bałtyku. W związku z tym, że Gdańsk został Wolnym Miastem, zaistniała potrzeba budowy nowego portu, a wybór padł na wioskę Gdynia. Już w 1922 r. obszar powstającego portu zabezpieczała Ochotnicza Straż Pożarna Gdynia, działająca przy warsztatach mechanicznych Urzędu Morskiego. Po zakończeniu II wojny światowej, OSP Gdynia otrzymała sprzęt motorowy w ramach pomocy UNRRA.
Przegląd historycznych jednostek
Flota statków pożarniczych w Polsce zmieniała się na przestrzeni lat. Poniżej przedstawiono wybrane historyczne jednostki, które służyły w polskich portach:
| Nazwa | Sygnał / Ex-nazwy | Rok budowy / Miejsce | Wymiary (m) | Napęd / Prędkość | Charakterystyka / Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|
| HUK | SNJC, ex „Feuerlöschboot 1” | 1939, nieznane | 17,7 × 4,0 × 1,5 | brak napędu (początkowo) | Przedwojenny gdański kuter pożarniczy. Zatopiony pod koniec wojny, wydobyty w 1946 r., wyremontowany w 1955 r. jako holownik „Ignaś”. Wycofany 1964-66. |
| PŁOMIEŃ | SOFJ, ex „T-213” | 1944, Rockport (USA) | 20,0 × 5,1 × 2,3 | 1 SD8 Superior, 160 KM, 6 w. | Kuter pożarniczy, kadłub drewniany. Zakupiony w 1948 r. z demobilu amerykańskiego. Służył w Gdańsku, następnie w Gdyni. Wycofany ok. 1961 r. |
| JUHAS | SNKJ; później ŻAR, STRAŻAK I, SOGK | 1957, Kozielskie Stocznie Rzeczne, Koźle | 17,9 × 4,0 × 1,4 | 1 SD6 Gray Marine, 220 KM (później SD12 Wola 1DVMa-300, 300 KM), 10 w. | Nowy kadłub „dobudowany” do silnika z adaptowanego kutra desantowego LCP(L). Dostosowany do portu gdańskiego. Wycofany 1973-80. |
| ZNICZ | SNQE; później STRAŻAK 12 | 1959, Kozielskie Stocznie Rzeczne, Koźle | 18,0 × 4,0 × 1,4 | 1 SD12 Wola 1DVMa-300, 300 KM, 8,5 w. | Typ „Juhas II”. Zbudowany dla Zarządu Portu Gdynia. Wycofany 1973-80. |
| STRAŻAK II | SNTE | 1961, Kozielskie Stocznie Rzeczne, Koźle | 18,0 × 4,0 × 1,4 | 1 SD12 Wola 1DVMa-300, 300 KM, 11 w. | Typ „Juhas III”. Eksploatowany przez Zarząd Portu Gdańsk. |
| STRAŻAK 3, 11, 21, 22 | S... | 1965, VEB Schiffswerft, Berlin (NRD) | 32,3 × 5,9 × 1,7 | 2 SD6 SKL 6NVD-26A, 540 KM, 12 w. | Typ „Ibis”. 3 działka wodne, 1 działko wodno-pianowe, instalacje ratownicze. Przeznaczone do zwalczania pożarów i ratownictwa. „Strażak 3” (Gdańsk), „Strażak 11” (Gdynia), „Strażak 21/22” (Szczecin). „Strażak 3” zatonął i został wydobyty w 1992 r. |
| STRAŻAK 4, 24 | S... | 1976/1977, Stocznia „Wisła”, Gdańsk | 32,7 × 6,8 × 1,95 | 2 SD12 Wola 36H12A, 1000 KM, 13,5 w. | Typ PSZ-1000. 4 działka wodno-pianowe. Do akcji gaśniczo-ratowniczych i asysty ppoż w portach śródlądowych. „Strażak 4” (Gdańsk), „Strażak 24” (Szczecin). |
| STRAŻAK 5, 14, 25 | S... | 1976/1977/1978, Stocznia Remontowa „Nauta”, Gdynia | 37,3 × 9,2 × 2,6 | 1 SD12 HCP-Fiat B3012SS, 2700 KM, 14 w. | Typ PSP-2700. 4 działka wodno-pianowe, system gaszenia CO2. Do akcji w portach otwartych. „Strażak 5” (Port Północny), „Strażak 14” (Gdynia), „Strażak 25” (Świnoujście). |
| STRAŻAK ? | ex „RPA 29”, ex „Havendienst 3” | - | 22,1 × 6,0 × 2,52 | - | Działko wodne 11000 l/min. Otrzymany przez Zarząd Portu Gdańsk SA w lipcu 2003 r. od Portu Rotterdam. |
Ważne jednostki z przeszłości
W 1977 r. Stocznia Remontowa w Gdyni zbudowała statek pożarniczy „Strażak-14”. Projekt opracowało wrocławskie Biuro Projektowo-Badawcze „Navicentrum”. Jego wyposażenie pożarnicze, wykonane przez firmę „Skuteng” z Norwegii, składało się z czterech działek wodnopianowych, dwunastu wylewnic pianowych oraz trzech dysz mgielnych. Statek napędzał silnik spalinowy o mocy 2700 KM, wyprodukowany w fabryce „H. Cegielskiego” w Poznaniu. „Strażak-14” był największym statkiem pożarniczym eksploatowanym pod polską banderą. Został wycofany z eksploatacji w 2013 r.
Kolejną istotną jednostką był „STRAŻAK-25”, zbudowany w 1979 roku w Stoczni Remontowej Nauta w Gdyni, należący do typu PSP-2700, tak jak „Strażak 5” i „Strażak 14”. Jednostka posiadała klasę *KM F.F.S. 1a III L3, a jej wymiary to: długość całkowita 37,35 m, szerokość 9,22 m, wysokość boczna 3,60 m, zanurzenie max 3,60 m, pojemność brutto 275,91, pojemność netto 72,08. Wyposażono ją w silnik główny B 3012 SS o mocy 2700 KM, dwa zespoły prądotwórcze z silnikami OM 403 Mercedes (187 KM) i prądnicami Danish Electric 147 KVA, oraz dwa zespoły pompowe pożarowe z silnikami H 12A Wola (420 KM) i pompami NH 250 o wydajności 600 m³/h. Świadectwo klasy PRS było ważne do 27.07.2018. W późniejszym czasie, Zarząd Portu Szczecin Świnoujście ogłosił przetarg na sprzedaż „Strażaka-25”, ustalając cenę wywoławczą na kwotę 440 tys. zł. Został on następnie zastąpiony przez „Strażaka-26”.
Kontekst i wyzwania współczesne
Warto zauważyć, że stan floty statków pożarniczych ulega ciągłym zmianom. Część jednostek jest wycofywana, a holowniki często pełnią funkcje wspierające w akcjach gaśniczych (takie jak „Strażak-26”), co może prowadzić do mylnego postrzegania ich jako typowo pożarniczych. Polskie porty nieustannie modernizują swoją infrastrukturę i flotę, aby zapewnić najwyższy poziom bezpieczeństwa, szczególnie w kontekście rosnącego transportu materiałów niebezpiecznych i dynamicznie rozwijającego się przemysłu morskiego.