Skierowanie Strażaka na Studia: Możliwości i Regulacje Prawne

W dzisiejszych czasach ciągłe podnoszenie kwalifikacji zawodowych jest kluczowe, również dla funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Wielu strażaków rozważa podjęcie studiów wyższych, co wiąże się z pytaniem o możliwości uzyskania wsparcia ze strony służby, w tym skierowania na uczelnię. Niniejszy artykuł omawia zasady, regulacje prawne oraz praktyczne aspekty związane ze skierowaniem strażaka na studia, a także inne formy wspierania edukacji.

Podstawy Prawne Skierowania Strażaka na Studia

Możliwość Skierowania i Rodzaje Placówek

Zgodnie z Ustawą o PSP, w artykule 106 ust. 1, „Strażak może być skierowany do szkoły, na przeszkolenie lub na studia.”. Kwestie rodzajów placówek, do których może być skierowany strażak, oraz przysługujące mu należności pieniężne w takich przypadkach, reguluje rozporządzenie MSWiA. Według § 1 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia, skierowanie jest możliwe do „państwowej lub niepaństwowej szkoły wyższej”. Wychodzi na to, że skierowanie strażaka na inną uczelnię niż Akademia Pożarnicza (APoż), np. na uniwersytet medyczny na kierunku ratownictwo medyczne, jest prawnie dopuszczalne. Warto zaznaczyć, że słowo „może” w przepisach oznacza uznaniowość decyzji przełożonego (tzw. „01”).

Należności Pieniężne dla Strażaka Skierowanego

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 marca 2003 r. (którego ogólny zapis odnosi się do art. 106 Ustawy o PSP) precyzuje, jakie należności pieniężne przysługują strażakom skierowanym na naukę, w szczególności dotyczące:

• uposażenia;
• innych świadczeń pieniężnych wynikających z przepisów płacowych;
• wysokości dodatku służbowego;
• ryczałtu finansowego na dojazdy do miejsca nauki;
• zasad odpłatności za noclegi i wyżywienie podczas nauki.

W praktyce, choć kwestie delegowania czy skierowania na studia są regulowane, często zdarza się, że komendy/komisje nie pokrywają kosztów samych studiów, a jedynie delegacji (np. ryczałt na dojazdy). Kwestie te są zazwyczaj ustalane w umowie zawieranej między pracodawcą a strażakiem.

Studia bez Skierowania a Zwolnienia ze Służby

Druga opcja dla strażaka pragnącego podnieść swoje kwalifikacje to podjęcie nauki bez oficjalnego skierowania od przełożonego. W takiej sytuacji nie przysługują mu świadczenia finansowe związane ze skierowaniem, jednak istnieją inne możliwości wsparcia.

Możliwość Zwolnienia z Dnia Służby

Zgodnie z Ustawą o PSP Art. 71d pkt 6, „...można udzielić zwolnienia z całości lub z części dnia służby na udział w zajęciach obowiązkowych.. a w szczególności gdy poziom i kierunek kształcenia są zbieżne z wymaganiami stawianymi w związku z zajmowanym lub przewidzianym do objęcia stanowiskiem.”.

Podobnie jak w przypadku skierowania, słowo „może” jest tutaj kluczowe i oznacza uznaniowość decyzji przełożonego. Jak to bywa w różnych województwach, na cywilnych uczelniach otwierano ratownictwo z myślą o strażakach, jednak wsparcie ze strony komend może się zmieniać. Zwolnienie takie nie jest urlopem szkoleniowym ani delegacją. Ewidencjonowanie takiego zwolnienia z całości lub części dnia służby bywa problematyczne. Jeśli strażak nie jest delegowany, po prostu dostaje wolną służbę.

Zanim strażak złoży raport w tej sprawie, zaleca się bezpośrednią rozmowę ze swoim szefem, aby ocenić jego chęć pomocy. Dzięki temu od razu wiadomo, czy przełożony ma taką wolę, czy też pisanie raportu okaże się stratą czasu. Jeśli komendant da delegację lub dodatek, przyszłościowo może wymagać prowadzenia doskonalenia zawodowego i szkoleń OSP z KPP. Natomiast, jeśli nie zapewni żadnej pomocy, a strażak zrobi szkołę za swoje pieniądze i w swoim czasie wolnym, będzie miał na papierze, że nie pomógł, co może być dobrą „podkładką”, aby w przyszłości nie prowadzić dodatkowych szkoleń. Kilka lat temu w niektórych komendach chłopaki dostawali dodatki na czesne z ratownictwa medycznego, zwłaszcza gdy w jednostce brakowało medyków, a trzeba było wyznaczyć koordynatora i instruktorów.

Stosowanie Przepisów Kodeksu Pracy

W dyskusji na temat praw i obowiązków strażaków podnoszących kwalifikacje często pojawia się kwestia zastosowania przepisów Kodeksu Pracy (KP). Należy pamiętać, że Kodeks Pracy nie ma bezpośredniego zastosowania do stosunku służbowego służb mundurowych. Jednakże, w sprawach, w których Ustawa o PSP wyraźnie to przewiduje, przepisy KP mogą być stosowane, np. w kwestiach BHP czy urlopów (art. 71e ust. 2 czy 72a Ustawy o PSP). W sprawach nieuregulowanych w Ustawie o PSP można podpierać się Kodeksem Pracy.

Urlop Szkoleniowy i Umowy z Pracodawcą

Art. 103¹ Kodeksu Pracy definiuje podnoszenie kwalifikacji zawodowych jako „zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą.” Pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe przysługują:

1. urlop szkoleniowy,
2. zwolnienie z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania.

Za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia (art. 103¹ § 2 i 3).

W Ustawie o PSP art. 71d ogólnie mówi o urlopie, który należy się strażakowi skierowanemu, a art. 71d ust. 3 mówi o jego wymiarze. Art. 71d ust. 5 wyraźnie wskazuje, że urlopu szkoleniowego udziela się na wniosek strażaka jednorazowo lub w częściach. Zatem strażakowi skierowanemu urlop przysługuje, lecz w przypadku kiedy nie będzie on składał wniosku o taki urlop, nie musi go dostać. Strażak może nawet sporządzić umowę z przełożonym (tzw. „01”), że nie będzie rościł o tego typu urlop.

Ważnym aspektem jest również finansowanie kosztów kształcenia. Art. 103³ Kodeksu Pracy mówi, że „pracodawca może ponieść koszty kształcenia i inne”, co oznacza, że nie ma takiego obowiązku. Natomiast art. 103⁴ stanowi, że „Pracodawca zawiera z pracownikiem podnoszącym kwalifikacje zawodowe umowę określającą wzajemne prawa i obowiązki stron. Umowę zawiera się na piśmie.” Według tego, jednym z obowiązków pracownika może być ponoszenie kosztów kształcenia we własnym zakresie. Faktycznie, wiele osób skierowanych do SGSP w przeszłości nie miało pokrywanych kosztów studiów, ale otrzymywało płaconą delegację (np. około 4 000 zł za semestr). Stąd między innymi wynika niechęć komendantów powiatowych/miejskich (KM/KP) do kierowania strażaków na studia. Kwestie delegowania, skierowania czy polecenia wyjazdu podlegają odrębnym regulacjom. Jeśli strażak ma skierowanie, jego wyjazd do Akademii Pożarniczej jest podróżą służbową i jako taka ma być rozliczona.

Promocja na Stopień Oficerski po Studiach

Kwestia nadania stopnia oficerskiego po ukończeniu studiów ze skierowaniem jest również regulowana. Pierwszy stopień oficerski „nadaje się” strażakowi, który był skierowany na studia. Natomiast technikowi pożarnictwa, który uzyskał tytuł inżyniera pożarnictwa w szkole PSP i nie będąc skierowanym do Szkoły Głównej Służby Pożarniczej (obecnie APoż) uzyskał tytuł zawodowy inżyniera pożarnictwa, „może być nadany” stopień. Różnica między słowami „nadaje się” a „może być nadany” jest znacząca i wynika z przepisów Ustawy o PSP.

Może dojść do sytuacji, w której strażak skierowany na studia nie otrzyma stopnia z chwilą ich ukończenia. Taka sytuacja może mieć miejsce na przykład, gdy w trakcie studiów strażak uzyskał negatywne opinie służbowe lub gdy KP/KM nie wystąpi z wnioskiem o nadanie stopnia. Komendant ma prawo wstrzymać promocję takiego strażaka ze względu np. na brak etatu od razu po zakończeniu kształcenia. W ostatnich latach struktura dowodzenia PSP uległa zmianom, co sprawia, że takie sytuacje są możliwe.

Akademia Pożarnicza (APoż) - Główny Ośrodek Kształcenia

Akademia Pożarnicza (APoż), wcześniej znana jako Szkoła Główna Służby Pożarniczej (SGSP), to kluczowa placówka edukacyjna w systemie kształcenia kadr Państwowej Straży Pożarnej. Uczelnia ta oferuje szeroki zakres studiów, zarówno mundurowych, jak i cywilnych, umożliwiając rozwój kompetencji w dziedzinie ochrony przeciwpożarowej i zarządzania zagrożeniami.

Studia Mundurowe dla Strażaków

Jednolite studia magisterskie dla strażaków w służbie kandydackiej

• Są to studia stacjonarne, trwające 10 semestrów (5 lat), prowadzone na Wydziale Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności APoż.
• Adresowane są głównie do osób cywilnych w wieku od 18 do 25 lat, których celem jest zdobycie tytułu magistra inżyniera pożarnictwa oraz pierwszego stopnia oficerskiego PSP, tj. młodszego kapitana.
• Absolwenci mają zagwarantowaną służbę w Państwowej Straży Pożarnej, a przydziały miejsc zatrudnienia ustalane są przez Komendanta Głównego PSP zgodnie z bieżącymi potrzebami formacji. Po ukończeniu studiów absolwenci zobowiązani są do odbycia co najmniej 5-letniej służby w PSP.

Studia niestacjonarne I stopnia dla strażaków w służbie stałej

• Studia te są przeznaczone dla strażaków PSP będących absolwentami Szkoły Chorążych Pożarnictwa, Szkół Aspirantów PSP lub Centralnej Szkoły PSP oraz posiadających kwalifikacje w zawodzie technik pożarnictwa.
• Ich celem jest uzyskanie tytułu inżyniera pożarnictwa oraz pierwszego stopnia oficerskiego PSP.
• Studia trwają 8 semestrów (4 lata) i odbywają się w formie niestacjonarnej na Wydziale Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności APoż.

Studia podyplomowe

• Mają na celu przygotowanie do zajmowania stanowisk oficerskich w Państwowej Straży Pożarnej (PSP).
• Aby ubiegać się o przyjęcie na studia podyplomowe, kandydaci muszą spełnić szereg warunków, takich jak posiadanie mianowania na stałe, wykształcenie wyższe oraz uzyskanie skierowania od przełożonego.
• Studia trwają zazwyczaj dwa semestry i obejmują różnorodny zakres tematyczny, m.in. inżynierię środowiska, bezpieczeństwo oraz nauki o bezpieczeństwie. Są dedykowane osobom posiadającym doświadczenie w obszarze ratownictwa, które pragną rozwijać się jako kadra kierownicza w swoich jednostkach.
• Akademia Pożarnicza oferuje również dodatkowe szkolenia, takie jak szkolenie inspektorów ochrony przeciwpożarowej (w formie stacjonarnej lub blended-learning) czy szkolenie dla rzeczoznawców ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Studia Cywilne w Akademii Pożarniczej

APoż oferuje również studia cywilne, które są doskonałą alternatywą dla tych, którzy nie dostali się na studia mundurowe lub chcą rozwijać się w innych obszarach związanych z bezpieczeństwem. Każda z osób przyjętych na studia cywilne w Akademii Pożarniczej ma możliwość zdobywania kwalifikacji w zakresie bezpieczeństwa pożarowego, ochrony ludności i obrony cywilnej, a także poszerzania swoich zainteresowań w licznie działających w Akademii organizacjach studenckich. Do kierunków tych należą:

• Inżynieria bezpieczeństwa (I i II stopnia): Przygotowuje wysoko wykwalifikowaną kadrę inżynierską do skutecznego działania w obszarze ochrony przeciwpożarowej oraz zarządzania zagrożeniami.
• Bezpieczeństwo wewnętrzne (I i II stopnia): Wyposaża absolwentów w kompleksową wiedzę z zakresu bezpieczeństwa wewnętrznego, obejmującą ochronę przeciwpożarową, ochronę ludności, obronę cywilną oraz zarządzanie kryzysowe.
• Ratownictwo medyczne (I stopnia): Kształci ratowników medycznych, zarówno cywilnych, jak i strażaków PSP, pragnących zdobyć kwalifikacje w tym kluczowym zawodzie.
• Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) (I i II stopnia): Skierowane do osób z zamiłowaniem do dziedzin technicznych, pragnących zdobyć specjalistyczną wiedzę w tym obszarze.
• Zarządzanie Ratownictwem i Ochroną Ludności (II stopnia): Oferuje rozwój kompetencji w zarządzaniu w sytuacjach kryzysowych, przygotowując do pracy m.in. w Rządowym Centrum Bezpieczeństwa czy MSWiA.

Rekrutacja na Studia w Akademii Pożarniczej

Rekrutacja na mundurowe studia w Akademii Pożarniczej (APoż) należy do wymagających procesów. Wymogi obejmują m.in. obywatelstwo polskie, brak karalności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe oraz określony wiek - ukończone 18 lat, ale nie więcej niż 25 lat na dzień 31 maja roku rekrutacji (np. w rekrutacji na rok akademicki 2025/2026 dotyczy osób urodzonych w roku 2000 lub młodszych). Wymóg pełnoletności przypadający na ostatni dzień składania zgłoszeń rekrutacyjnych wynika z przepisów dotyczących warunków przyjęcia do służby.

Problem z Wiekiem Kandydatów

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) zwracał uwagę na problem dotyczący dolnej granicy wieku, a konkretnie daty ukończenia przez kandydatów 18. roku życia do 31 maja. Absolwenci liceów ogólnokształcących, którzy przystąpili do egzaminu maturalnego, a urodzili się po 1 czerwca i rozpoczęli naukę w szkole podstawowej w wieku lat sześciu, mogą być odrzucani już na etapie elektronicznego zgłoszenia. Dzieje się tak, mimo iż część z nich ukończy 18. rok życia przed ogłoszeniem wyników rekrutacji, a tym samym przed 1 października (rozpoczęciem roku akademickiego). RPO podniósł, że „różnicowanie dostępu do kształcenia na państwowej uczelni młodym obywatelom, znajdującym się w opisanej sytuacji, stanowi dyskryminację, przy czym kryterium różnicującym jest miesiąc urodzenia.” Problem ten może wynikać z braku spójności pragmatyk służbowych z wcześniejszymi reformami edukacji i obniżeniem wieku obowiązku szkolnego. MSWiA stoi przed wyzwaniem znalezienia rozwiązania, bowiem w momencie przyjęcia na jednolite studia magisterskie w APoż kandydat staje się jednocześnie strażakiem PSP, który musi być osobą pełnoletnią, aby w razie potrzeby móc być skierowanym do pełnienia służby w różnego typu akcjach.

Etapy Rekrutacji

Kandydaci, którzy spełniają wstępne kryteria, powinni założyć konto w systemie Internetowej Rekrutacji Kandydatów Akademii Pożarniczej (IRK). Należy uzupełnić dane osobowe, kontaktowe oraz informacje o egzaminie dojrzałości. W toku rekrutacji na kierunku inżynieria bezpieczeństwa dla strażaków w służbie kandydackiej wymaga się, aby na świadectwie dojrzałości w części pisemnej egzaminu maturalnego kandydaci posiadali wynik z matematyki, języka obcego nowożytnego oraz z jednego przedmiotu dodatkowego wybranego spośród fizyki, chemii, informatyki lub biologii.

Po zakończeniu zbierania zgłoszeń, kandydaci, którzy spełnią wstępne wymagania, są zapraszani do udziału w kolejnym etapie rekrutacji - teście sprawności fizycznej oraz sprawdzianie z pływania. Test sprawności fizycznej przeprowadzany jest na terenie Akademii Pożarniczej i obejmuje trzy konkurencje: podciąganie się na drążku, bieg po kopercie oraz próbę wydolnościową - beep test. Kandydaci muszą uzyskać średnią punktów ze wszystkich konkurencji wynoszącą minimum 50 pkt dla mężczyzn i 46 pkt dla kobiet, aby być dopuszczonymi do sprawdzianu umiejętności pływania.

Osoby, które zaliczą test sprawności fizycznej oraz sprawdzian z pływania, umieszczane są na liście rankingowej. Kandydaci wstępnie zakwalifikowani (pierwszych 90 osób) zostaną zaproszeni do Akademii Pożarniczej po skierowania na badania lekarskie (psychologiczne, a następnie w Mazowieckiej Rejonowej Komisji Lekarskiej MSWiA) potwierdzające zdolność do podjęcia służby i nauki.

Zgrupowanie Kandydackie i Życie Podchorążego

Osoba, która uzyskała orzeczenie o zdolności do służby i nauki w Akademii Pożarniczej, zostaje skierowana na zgrupowanie kandydackie, które trwa około dwóch miesięcy. Przeciwpożarowa Baza Leśna APoż w Zamczysku Nowym to miejsce, gdzie swoją przygodę z pożarnictwem rozpoczynają przyszli oficerowie. Jest to intensywny czas, wymagający poświęcenia i wytrwałości, podczas którego kandydaci przyswajają wiele informacji o podstawach ratownictwa oraz ceremoniału pożarniczego, m.in. rozwinięcia gaśnicze, podstawy ratownictwa technicznego z wykorzystaniem sprzętu hydraulicznego, pierwszą pomoc przedmedyczną czy musztrę. Zajęcia prowadzone są pod okiem wykwalifikowanej kadry instruktorów. Zgrupowanie stanowi swego rodzaju test, po którym niektórzy decydują się zrezygnować ze służby.

Po przebyciu zgrupowania, kandydaci wraz z początkiem nowego roku akademickiego składają ślubowanie i stają się podchorążymi - honorowym tytułem kandydata na oficera, noszonym przez studentów jednolitych studiów magisterskich dla strażaków w służbie kandydackiej. Życie podchorążego odbywa się w systemie skoszarowanym. Przez cały okres studiów podchorążowie mają zapewnione zakwaterowanie, wyżywienie oraz żołd. Obowiązuje ich harmonogram dnia, który ustala godziny zajęć, apeli oraz zapraw. Na pierwszym roku podchorążowie szlifują swoje umiejętności m.in. w Bazie Szkolenia Poligonowego i Innowacji Ratownictwa APoż w Nowym Dworze Mazowieckim, gdzie poruszane są bardziej skomplikowane założenia ukierunkowane na poznanie wszystkich aspektów ratownictwa. W harmonogramie zajęć na kierunku inżynieria bezpieczeństwa dominują głównie przedmioty ścisłe (matematyka, fizyka, hydromechanika). Nauka przeplatana jest z praktyką zawodową, a podchorążowie pełnią służbę w podziale w Jednostce Ratowniczo-Gaśniczej Akademii Pożarniczej, która zabezpiecza operacyjnie dzielnicę Żoliborz, oraz w jednostkach ratowniczo-gaśniczych na terenie całej Warszawy w ramach pomocy wzajemnej. Zakres wiedzy jest szeroki i wymagający, przygotowując do kierowania działaniami ratowniczymi od poziomu interwencyjnego do strategicznego.

Podchorążowie nie żyją tylko nauką i służbą. W społeczności akademickiej istnieje wiele inicjatyw studenckich, takich jak koła i sekcje naukowe (np. detekcji zagrożeń CBRN, ratownictwie technicznym, chemicznym czy medycznym) oraz Akademicki Związek Sportowy (AZS) z sekcjami futsalu, piłki siatkowej, koszykówki czy pływania.

Zakończenie Studiów i Promocja Oficerska

Po pięciu latach bycia podchorążym nadchodzi czas obrony pracy dyplomowej, wieńczący studia. Uzyskanie tytułu magistra inżyniera pożarnictwa to osiągnięcie wymagające wielu lat ciężkiej nauki i służby. Zwieńczeniem tej drogi jest promocja oficerska, odbywająca się na placu Piłsudskiego w Warszawie, często w Dzień Strażaka (4 maja). Jest to niezapomniane przeżycie dla młodych oficerów pożarnictwa i ich rodzin, rozpoczynające kolejny etap ich drogi zawodowej w Państwowej Straży Pożarnej.

Raport o Pozwolenie na Studiowanie

Strażak, który zamierza podjąć studia, w tym na uczelni cywilnej, często zastanawia się nad formalnościami. Nikt nie musi pytać o zgodę na kształcenie (podnoszenie kwalifikacji), jeżeli zgoda nie jest wymagana. Jednakże, aby móc ubiegać się o urlop szkoleniowy, zwolnienie z całości lub części dnia służby, czy inne formy wsparcia ze strony służby, Komendant musi być poinformowany o fakcie studiowania. Zatem celem raportu o pozwolenie na studiowanie jest przede wszystkim poinformowanie przełożonego o podjęciu nauki, co otwiera drogę do ubiegania się o przysługujące świadczenia, jeśli na nie jest chęć. Jak ktoś chce urlop, to pisze, jak nie chce, to nic nie pisze.

Raport powinien zawierać podstawowe informacje o kierunku studiów, uczelni, trybie (np. zaocznym) oraz ewentualnie prośbę o możliwość korzystania ze zwolnień ze służby w dniach zjazdowych. Jak pisał jeden ze strażaków studiujący budownictwo, jego celem raportu było poinformowanie komendanta o studiowaniu, ponieważ studia zaczął przed pracą w PSP. Dzięki temu może uzyskać urlop szkolny (choć często niedostępny do wykorzystania) i ma przywilej brania bez problemu wolnego za nadgodziny w dniach zjazdowych. Studiowanie za zgodą komendanta, bez skierowania, może w przyszłości stanowić dobrą "podkładkę", jeśli strażak nie będzie chciał prowadzić dodatkowych szkoleń, w przypadku braku wsparcia finansowego ze strony służby w trakcie studiów.

tags: #strazak #a #skierowanie #na #studia