Budowa kluczowych szlaków kolejowych w Polsce XX wieku miała ogromny wpływ na rozwój gospodarczy i społeczny kraju. Jedną z takich inwestycji była magistrala węglowa łącząca Zagłębie węglowe z portem w Gdyni, której budowa znacząco wpłynęła na rozwój regionu Zduńskiej Woli, a w szczególności na powstanie i rozwój osady Karsznice.
Geneza i planowanie Magistrali Węglowej
Decyzja o budowie magistrali kolejowej od stacji Herby przez Zduńską Wolę do Inowrocławia, która ostatecznie ukształtowała nową linię od Katowic do Gdyni, została podjęta 17 lutego 1928 roku przez prezydenta Ignacego Mościckiego. Już w 1927 roku przystąpiono do studiów nad linią Herby Nowe-Inowrocław, po wcześniejszym zaniechaniu prac nad już gotową trasą Wieluń-Inowrocław. Szczegółowe studia objęły analizę trzech potencjalnych przebiegów linii, a największych nakładów pracy wymagały projekty dotyczące przecięcia kolei kaliskiej pod Zduńską Wolą oraz podejścia do stacji Inowrocław w kontekście planowanej przebudowy tej stacji. Pod Zduńską Wolą rozważano dwa główne warianty - zachodni i wschodni, z których ostatecznie wybrany został wariant wschodni.
Rozpoczęcie prac i uroczystości otwarcia
Prace budowlane w okolicach Zduńskiej Woli rozpoczęły się wiosną 1929 roku. Część trasy między Herbami Nowymi a Zduńską Wolą-Karsznicami została oddana do użytku 9 listopada 1930 roku. Uroczystość otwarcia południowego odcinka magistrali węglowej odbyła się 8 listopada 1930 roku w Herbach Nowych, z udziałem ministra komunikacji Alfonsa Kühna, który przejechał trasę do stacji Zduńska Wola. Tam odbyła się dalsza część ceremonii, a obszerne relacje z tego wydarzenia można znaleźć w archiwalnych numerach ówczesnych gazet. Odcinek północny, Gdynia-Bydgoszcz, został otwarty przez tę samą delegację 9 listopada 1930 roku.
Pierwotnie planowano ukończenie całej trasy Śląsk-Porty do końca 1930 roku, jednak Wielki Kryzys spowodował brak środków na szybkie sfinansowanie tej ogromnej inwestycji, co doprowadziło do opóźnień.
Finansowanie i wyzwania budowlane
Studia i projekty, stanowiące podstawę budowy kolei, w większości wykonano w 1927 roku przy znacznym udziale młodych inżynierów, absolwentów Politechniki Warszawskiej. W okresie od 4 sierpnia do 25 września 1928 roku zawarto umowy z przedsiębiorstwami na budowę torowiska i podtorza na odcinku Herby Nowe-Karsznice (około 100 km) na kwotę 13 000 000 zł, z terminem ukończenia robót do 1 listopada 1929 roku. W 1929 roku planowano szeroki program budowlany, obejmujący zamówienie szyn i podkładów dla odcinka Karsznice-Inowrocław, aby rozpocząć układanie torów od węzła stacji Barłogi w obu kierunkach. Te plany zostały jednak pokrzyżowane przez ostrą i śnieżną zimę na początku 1929 roku, która wyczerpała rezerwy pieniężne Polskich Kolei Państwowych na walkę ze śniegiem i mrozem.
Pod koniec 1930 roku rozpoczęły się negocjacje rządu z grupami finansowymi w Paryżu i Warszawie w sprawie dalszego finansowania budowy kolei. Doprowadziły one do udzielenia Francusko-Polskiemu Towarzystwu S-ka Akcyjna z siedzibą w Paryżu koncesji z dnia 27 kwietnia 1931 roku.
Powstanie i rozwój Parowozowni w Karsznicach
Pomimo oficjalnego otwarcia odcinka Karsznice-Inowrocław, sama parowozownia w Karsznicach, budowana od przełomu 1930/1931 roku, nie była jeszcze w pełni gotowa. Ukończono jedynie trzy hale parowozów, a czwarta służyła jako magazyn. Mimo to, wraz z otwarciem całej magistrali 1 marca 1933 roku, powołano do życia parowozownię klasy III Karsznice. Początkowo posiadała ona na stanie tylko trzy parowozy, których głównym zadaniem było prowadzenie pociągów zdawczych do Zduńskiej Woli oraz pociągów roboczych i gospodarczych.
Duża odległość stacji obsługujących początkowo odcinek centralny (Kutno i Łódź Kaliska) od magistrali sprawiła, że za bardziej racjonalne uznano wybudowanie nowej parowozowni położonej w połowie tego odcinka. Najbardziej optymalną lokalizacją okazały się Karsznice. Wstępne ustalenia dotyczące budowy parowozowni podjęto już 18 września 1930 roku. Prace projektowe trwały na przełomie lat 1930/1931, a pierwsze wykopy rozpoczęto wiosną 1931 roku, po tym jak Francuskie Towarzystwo Kolejowe sfinalizowało zakup ponad 54 hektarów gruntów od Teodozjusza Wierzchlejskiego, właściciela majątku Karsznice.
Budowa parowozowni zakończyła się po dwóch latach, a jej uruchomienie i oddanie do pełnej eksploatacji nastąpiło 11 listopada 1933 roku. Pierwszym naczelnikiem parowozowni został Norbert Wieszałko, a po nim funkcję tę objął Gracjan Wasilewski. Trzon załogi parowozowni, liczącej 90 osób, stanowili pracownicy przeniesieni z podobnych jednostek w Bydgoszczy, Toruniu, Iłowie i Zajączkowie. Tuż przed otwarciem parowozowni, 23 lutego 1933 roku, przywieziono ich z Bydgoszczy specjalnym pociągiem, którym dostarczono również parowozy i wagony.
Rozwój osadnictwa i infrastruktury
Powstające w szybkim tempie osiedle i parowozownia zostały włączone w struktury administracyjne gminy Zduńska Wola jako część gromady Karsznice. Właściwe otwarcie i przyjęcie od Francuskiego Towarzystwa linii kolejowej Herby - Gdynia miało miejsce 1 marca 1933 roku na nowo wzniesionej stacji kolejowej „Karsznice” pod Zduńską Wolą. Uroczystość zgromadziła liczne tłumy gości, w tym przedstawicieli władz państwowych i samorządowych.
Pierwszy okres działalności parowozowni charakteryzował się powolną organizacją pracy i dalszą rozbudową obiektów. Większość pracowników zamieszkała w blokach mieszkalnych w pobliskiej kolonii, a samotni pracownicy w wagonach osobowych. Ze względu na prymitywne warunki bytowe (brak dróg, infrastruktury, sklepów i elektryczności) zalecano przyjazd do Karsznic bez rodzin. Biura parowozowni i noclegownie również mieściły się w przerobionych wagonach, a dopiero później przeniesiono je do budynków.
Prace wykończeniowe w parowozowni trwały do jesieni 1933 roku. W tym samym czasie oddano do użytku tymczasową elektrownię i kotłownię, a także rozpoczęto budowę kolonii domków jednorodzinnych dla pracowników wyższych kategorii. W pierwszej połowie 1934 roku oddano fragment hali napraw średnich parowozów. Ciągła rozbudowa parowozowni i wzrost przewozów spowodowały, że w 1937 roku zakłady zostały przeklasyfikowane z klasy III na klasę I. Wówczas parowozownia w Karsznicach posiadała już 47 parowozów.
Do końca 1938 roku w Karsznicach Kolejowych oddano do użytku dużą, 12-kanałową halę napraw wraz z wyposażeniem, co umożliwiło wykonanie pierwszej naprawy średniej parowozu Ty-23 12 grudnia 1938 roku.
Kolonia mieszkalna dla pracowników
Budowę kolonii mieszkalnej rozpoczęto w 1931 roku. W pierwszym etapie, do 1934 roku, oddano do użytku 9 bloków i dwa dwurodzinne domki dla kadry inżyniersko-technicznej. Do 1939 roku wybudowano łącznie 20 bloków i 4 domki dwurodzinne. Projekt kolei Herby-Gdynia przewidywał budowę domów mieszkalnych dla pracowników wszystkich służb. Około 75% mieszkań stanowiły mieszkania dwupokojowe z kuchnią, pozostałe to mieszkania jednopokojowe, trzypokojowe i większe.
Grubość ścian budynków wynosiła od 1,5 do 2 cegieł, w zależności od typu budynku i jego przeznaczenia. Domy mieszkalne były zasadniczo podpiwniczone, z wyjątkiem miejsc, gdzie wysoki stan wód gruntowych uniemożliwiał wykonanie suchych piwnic.
Uruchomienie agencji pocztowej w Karsznicach
W dniach 15 i 16 lutego uruchomiono w Karsznicach agencję pocztową, na mocy zarządzenia Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Warszawie. Otwarcie nastąpiło w obecności przedstawicieli poczty, inżyniera Tyrakowskiego oraz naczelnika odcinka drogowego w Karsznicach, pana Sielickiego, dzięki staraniom którego agencja otrzymała lokal w jednym z bloków kolejowych.